II SA/Po 274/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 stycznia 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480,- (czterysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako: "Kolegium" albo "organ II instancji") decyzją z dnia 25 stycznia 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] (dalej również jako: "Burmistrz" albo "organ I instancji") z dnia 13 października 2022 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. B. (dalej również jako: "wnioskodawczyni" albo "skarżąca") w związku ze sprawowaniem opieki nad matką – H. P.. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podniesiono, że w dniu 13 września 2022 r. M. B. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką - H. P.. Decyzją z dnia 13 października 2022r., Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił przyznania żądanego świadczenia z powodu niespełnienia warunku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 poz. 615 ze zm., dalej również jako: "ustawa" albo "u.ś.r."), ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. B. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Rozpoznając wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło w pierwszej kolejności przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie wskazało, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 (publ. OTK-A 2014/9/104 i Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), brak określenia daty powstania niepełnosprawności w okresie dzieciństwa nie stanowił przeszkody dla rozważania zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W dalszej kolejności Kolegium podniosło, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że H. P. - matka wnioskującej orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. zaliczona została, na stałe, do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z dokumentu tego wynika także, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a jej znaczny stopień datuje się od 30 listopada 2009 r. Stan zdrowia niepełnosprawnej wskazuje na to, że wymaga ona stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdza, że odwołująca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Równocześnie Kolegium podniosło, że M. B. nie może być uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem z okoliczności sprawy nie wynika, aby istniał związek przyczynowy z art. 17 ust. 1 ustawy. Organ odwoławczy przyjął, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w postanowieniach ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem lub niepełnosprawną osobą dorosłą. Jest to świadczenie opiekuńcze, którego zasadniczym celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez osobę rezygnującą z zatrudnienia lub niepodejmuiaca zatrudnienia w celu zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zebrane w sprawie dowody pozwalają na stwierdzenie, że wnioskodawczyni nie jest osobą, która w myśl tego przepisu nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Pomimo tego, że z materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że matka wnioskodawczyni posiada znaczny stopień niepełnosprawności ze wskazaniem, iż wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie sposób jednak przyjąć, aby wnioskodawczyni z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką rzeczywiście zrezygnowała lub nie podejmowała zatrudnienia. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż wnioskodawczyni nigdy nie podejmowała zatrudnienia na stałe (oświadczenie matki odwołującej się - wywiad środowiskowy) a ostatni raz była zatrudniona 15 lat temu (oświadczenie odwołującej się), jak również nie czyniła żadnych wysiłków w celu podjęcia jakiejkolwiek pracy, co przesądza, że nie spełnia przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. B., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne przyjęcie, iż przedmiotowy przepis zakreśla ramy czasowe co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną; art. 7 i art. 8 ustawy w z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej jako: "K.p.a.") poprzez nie podjęcie wszelkich działań niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz naruszenie zasady, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. W treści skargi podniesiono, że skarżąca jest zdolna do pracy i mogłaby ją podjąć jednakże ze względu na konieczność opieki nad matką nie podejmuje tego zatrudnienia. To że wcześniej skarżąca nie wpływa na to, iż obecnie nie może otrzymać świadczenia. Istnieje związek przyczynowy pomiędzy brakiem zatrudnienia skarżącej a sprawowaną przez nią opieką nad matką. Skoro organ nie kwestionuje faktu sprawowania opieki nad matką przez skarżącą, a jedyną przesłanką negatywną zdaniem organu był brak związku przyczynowego, to wobec twierdzeń wskazanych powyżej uznać należy, iż skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 259), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W przedmiotowej sprawie zarządzeniem z dnia 04 maja 2023 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 13 października 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. B. w związku ze sprawowaniem opieki nad matką – H. P.. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 ust. 1 u.ś.r. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że przepis powyższy nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie, na co słusznie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało natomiast, iż nie została spełniona podstawowa przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub brak jego podejmowania. W ocenie Sądu ocena powyższa była przedwczesna, a wydana decyzja została oparta na niepełnym materiale dowodowym. W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Co istotne, Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale wydanej w składzie 7 sędziów z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt: I OPS 2/22, ONSAiWSA 2023, nr 1, poz. 2 wyjaśnił, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Jak wynika z akt sprawy matka skarżącej - H. P., pozostaje w związku małżeńskim z A. P., który obecnie przebywa na emeryturze. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie lekarskie Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w P. z dnia 06 września 1995 r., gdzie wskazano, że A. P. został zaliczony do trzeciej grupy inwalidów, jednakże nie stwierdzono całkowitej niezdolności do pracy zarobkowej, stąd brak było podstaw do orzeczenia drugiej grupy inwalidzkiej. Organy prowadzące postępowanie nie zweryfikowały jednak, w toku postępowania, czy A. P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a kwestia powyższa, w świetle powołanej powyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Oznacza to również, że wydana w sprawie decyzja była przedwczesna i została podjęta z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a. Dopiero bowiem ustalenie, czy w sprawie nie zachodzi negatywna przesłanka przyznania świadczenia określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. umożliwia rozstrzygnięcie, czy skarżącej może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, pod warunkiem spełniania przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy. W powyższym zakresie Sąd zwraca uwagę, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymanie się) od zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13, Baza NSA). Ocena spełnienia powyższej przesłanki musi być dokonywana przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom tę opiekę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu tego świadczenia, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji uchylając zaskarżoną decyzję. Rozpoznając sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokona, mając na uwadze wskazania zawarte w niniejszym wyroku, ustali, czy mąż H. P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i na tej podstawie podejmie dalsze działania w sprawie. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a., uwzględniając wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w wysokości 480,- zł obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).