II SA/Po 2771/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia NSA Barbara Kamieńska /spr./ Asesor sąd. Lilianna Drewniak-Żaba Protokolant ref. staż. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi 1/ M. C. 2/ I. N. 3/ E. D. na decyzję Wojewody z dnia [...]października 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości; o d d a l a s k a r g ę /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ J.Szaniecka /-/ B.Kamieńska MK Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. umorzył postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...]Sądu Rejonowego w P. , o powierzchni [...] m2, stanowiącej działkę nr [...]. W uzasadnieniu ustalił, że postępowanie administracyjne o zwrot tej zabudowanej nieruchomości wszczęte zostało dnia [...] maja 1990 r. na wniosek poprzednich właścicieli – H. C. i G. C. . Sprzedali oni przedmiotową działkę Skarbowi Państwa umową notarialną z dnia [...] marca 1975 r. zawartą na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. nr 18 poz. 94) z przeznaczeniem dla Przedsiębiorstwa "A" w P., jako niezbędną dla właściwego zaspokojenia potrzeb ludności Osiedla [...]. Działka ta była zabudowana budynkiem mieszczącym lokal gastronomiczny. W toku postępowania H. C. i G. C. zmarli, a ich spadkobiercy: M. C., I. N. i E. D. pismem z dnia [...] czerwca 2001 r. ponowili wniosek. Jednak w międzyczasie aktem notarialnym z dnia [...]grudnia 1996 r. przedmiotowa działka oddana została przez Skarb Państwa w użytkowanie wieczyste Spółdzielni "B" w P., będącej następcą prawnym Przedsiębiorstwa "A" w P.. W dniu [...] lipca 1997 r. prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej Kw nr [...]. W tej sytuacji postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć, bowiem zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. M. C., I. N. i E. D. wnieśli odwołanie od tej decyzji domagając się jej uchylenia i wydania orzeczenia o zwrocie nieruchomości, bowiem wnioskodawcy wykazali, iż nieruchomość stała się zbędna na cel określony w umowie wywłaszczeniowej, a poza tym do jej oddania w wieczyste użytkowanie osobie trzeciej doszło już w toku postępowania administracyjnego o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Przedmiotem skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego jest decyzja Wojewody z dnia [...] października 2002 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości toczyło się od 1990 r. zgodnie z procedurą administracyjną, a w trakcie tego postępowania w dniu [...] kwietnia 1992 r. w księdze wieczystej Kw nr [...] wpisano prawo zarządu i użytkowania na rzecz Spółdzielni "B" w P., a następnie aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1996 r. oddano tej Spółdzielni grunt w użytkowanie wieczyste oraz przeniesiono na nią nieodpłatnie prawo własności budynku znajdującego się na tym gruncie. Skoro prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej dnia [...] lipca 1997 r., a zatem przed datą wejścia w życie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, to spełnione zostały wszystkie przesłanki przepisu art. 229 tej ustawy niweczące roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Ustawa ta obowiązuje od dnia 1 stycznia 1998 r. i stosownie do art. 233 - ma zastosowanie do niniejszej sprawy - wszczętej lecz nie zakończonej decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie. Skarżący M. C., I. N. i E. D. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji względnie o stwierdzenie jej nieważności. Skarżący zarzucili, że toczenie się postępowania administracyjnego przez 12 lat naruszyło zasadę szybkości i prostoty postępowania (art. 12 kpa), zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 kpa) oraz zasady praworządności i prawdy obiektywnej (art. 6 i 7 kpa). Zdaniem skarżących - skoro zbycie nieruchomości nastąpiło przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, to należało zbadać zgodność działania z prawem w świetle wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości. Stosownie do art. 23 ust. 4 tej ustawy byli właściciele nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa lub ich spadkobiercy mają pierwszeństwo w ich nabyciu, jeżeli zaoferują cenę równą wartości tej nieruchomości ustalonej w sposób określony w art. 38 tej ustawy. O tych prawach nikt skarżących nie powiadomił na piśmie. Wojewoda oraz Spółdzielnia "B" wnieśli o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) - zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. W czasie wydawania decyzji przez organy obu instancji obowiązywała już od 1 stycznia 1998 r. ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz.543 ze zm.). W świetle treści art. 233 tej ustawy sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. W tym aspekcie fakt wystąpienia o zwrot nieruchomości przed 1 stycznia 1998 r. nie powoduje wyłączenia stosowania w rozpoznawanej sprawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. W przepisie art. 229 tej ustawy roszczenie o zwrot nieruchomości zostało wyłączone, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana, albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Jest bezsporne, a nadto znajduje potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w aktach administracyjnych, że obie te przesłanki zostały spełnione przed 1 stycznia 1998 r. - przeniesieniem na Spółdzielnię "B" w P. użytkowania wieczystego działki nr [...] i prawa własności wzniesionego na niej budynku oraz wpisaniem tych praw w księdze wieczystej. Użytym przez ustawodawcę w art. 229 ustawy pojęciom należy nadać taką treść, iż roszczenie to nie może być zrealizowane na drodze postępowania administracyjnego. Oznacza to, że żądanie zwrotu takiej nieruchomości nie powoduje wszczęcia postępowania (art. 61 § 1 i 3 kpa), a jeśli postępowanie zostało wszczęte - podlega ono umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 kpa. Nie jest bowiem dopuszczalny zwrot nieruchomości, która stała się własnością innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jak również zwrot na rzecz poprzedniego właściciela, albo jego spadkobierców nieruchomości, która wprawdzie jest własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, lecz zostało na niej ustanowione prawo użytkowania wieczystego (wyrok NSA z 16.XI.2000 r., I SA 1539/99, Lex nr 75555). Wcześniej identyczne stanowisko w odniesieniu do sprawy o zwrot nieruchomości, wszczętej na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 stycznia 2000 r. sygn. I SA 276/99 - OSP 2001 r. nr 6 poz. 80. Także w czasie obowiązywania poprzedniej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. nr 30 poz. 127 ze zm.) jednolicie przyjmowano w orzecznictwie, że zwrotowi w tym trybie - na podstawie przesłanek określonych w art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości może podlegać tylko taka wywłaszczona nieruchomość, która nadal jest własnością Skarbu Państwa lub gminy i pozostaje w ich władaniu. Przyjęto też jednolicie, że oddanie tej nieruchomości w wieczyste użytkowanie osobom trzecim, istniejące w dacie żądania lub orzekania, co do jej zwrotu, czyni niedopuszczalnym dokonanie zwrotu tej nieruchomości na rzecz poprzedniego jej właściciela lub jego następców prawnych. Skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, należało na zasadzie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) orzec jak w sentencji. /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ J.Szaniecka /-/ B.Kamieńska MK