II SA/Po 278/20

Dnia 19 lutego 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Asesor WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 lutego 2021 roku sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...], na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 z późn. zm., zwanej dalej: ustawa; Uśr), § 10 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2011 r., poz. 1466), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018r., poz. 2096 z późn.zm., zwanej dalej: Kpa), a także upoważnienia Wójta Gminy [...] - Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (zwany dalej: kierownik GOPS), po rozpatrzeniu wniosku K. C. (zwanej dalej: skarżąca) z dnia [...] października 2019 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. Z.. W uzasadnieniu decyzji organ wywodził, że skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką tj. A. Z. zwracając się jednocześnie o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją Wójta z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] K. C. przyznano bowiem skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. Z. na okres od [...] sierpnia 2019 r. do [...] października 2019 r. oraz decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] na okres od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Od wysokości tej kwoty skarżąca ma opłacane składki emerytalno-rentowe oraz składkę zdrowotną. Organ przytoczył treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych podkreślając, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Na tle tej regulacji wskazał, że z orzeczenia A. Z. o znacznym stopniu niepełnosprawności (z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...], posiadające ważność do [...] kwietnia 2021 r.) wynika, że niepełnosprawność istnieje od [...] roku życia. Wobec powyższego, w ocenie organu, nie ziściły się przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia i w konsekwencji odmówiono K. C. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. Z.. Organ wskazał również, że znany jest mu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014, r. poz. 1443, zwany dalej: wyrok TK), którym art. 17 ust. 1b ustawy Uśr został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Organ podkreślił jednak, że mimo tego orzeczenia, ustawodawca nie zmienił od 2014 roku stanu prawnego. Końcowo organ stwierdził, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest pierwszym świadczeniem przyznanym K. C. w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, a w związku z tym, że skarżąca nigdy nie pobierała świadczenia pielęgnacyjnego, "nie było możliwości wygaszenia tego świadczenia z mocy prawa i tym samym ubiegania się o zasiłek dla opiekuna na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (tj. Dz.U. z 2017r. poz. 2092 z późn. zm.)." Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca zaskarżając ją w całości oraz zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 Uśr przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącą stanowi negatywne kryterium do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 ustawy przez jego błędną interpretację i pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, a także błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku TK został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie przez organ odwoławczy, co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] listopada 2019 roku. Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze 1. uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2019 r. i przyznało K. C. świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] października 2019 r. do dnia [...] kwietnia 2021 r. 2. uchyliło od dnia [...] października 2019 r. decyzję z dnia [...] sierpnia 2019 r. przyznającą K. C. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ opisał stan faktyczny w sprawie, a następnie wskazał na art. 17 ust. 1b Uśr podkreślając, że przepis ten został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Kolejno wskazał, że z uwagi na powyższe przepis art. 17 ust. 1b Uśr w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Kolegium wskazało, że podziela w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b Uśr, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ stwierdził, iż od dnia [...] października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie TK, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał. Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie decyzji na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia TK został uznany za niezgodny z Konstytucją, to odwołanie należało uznać za zasadne. Jednocześnie na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy Kolegium stwierdziło, iż odwołująca spełnia pozostałe przesłanki określone w art. 17 Uśr warunkujące przyznanie prawa do tego świadczenia, a jednocześnie nie występuje inne przesłanki negatywne uniemożliwiające jego przyznanie. Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła K. C., zaskarżając ją "w części" oraz wskazując, że na podstawie art. 57 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej – Ppsa) zaskarżonej w części decyzji, w związku z pojawieniem się nowych okoliczności zarzuca: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: o art. 24 ust. 2 Uśr przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] października 2019 r. na czas określony, tj. do dnia [...] kwietnia 2021 r. Na podstawie art. 106 § 3 Ppsa strona wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z orzeczenia ZUS Oddział w [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] (zwanego dalej: orzeczenie ZUS) na okoliczność ustalenia, iż A. Z. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej w części decyzji organu odwoławczego i ustalenia na rzecz K. C. świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] października 2019 roku na czas nieokreślony, z uwagi na wydane w dniu [...] października 2019 r. orzeczenie ZUS, w którym stwierdzono trwałą niezdolność A. Z. do samodzielnej egzystencji, a także zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zdaniem skarżącej w związku z wydaniem orzeczenia ZUS z dnia [...] października 2019 r. wystąpiła potrzeba zmiany zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 Uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast w świetle art. 24 ust. 4 tej ustawy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. W tych okolicznościach, zdaniem skarżącej, skoro w obrocie prawnym pojawił się nowy dokument wydany przez ZUS dnia [...] października 2019 r., w którym ustalono trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji A. Z., podopiecznej skarżącej, to wystąpiła konieczność korekty wydanej przez Kolegium decyzji i ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz K. C. na czas nieokreślony. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna, a to ze względów wskazanych poniżej. Na wstępie wskazać należy, że charakter rozstrzygnięć organu odwoławczego w sposób bezpośredni zdeterminowany jest zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 Kpa. Jej istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy zawisłej przed organem I instancji. Dlatego rola organu odwoławczego nie ogranicza się tylko do kontroli instancyjnej decyzji organu I instancji, lecz organ odwoławczy obowiązany jest ponownie sprawę rozpatrzyć i rozstrzygnąć w jej całokształcie, a co istotne - według stanu prawnego i faktycznego aktualnego na datę orzekania przez ten organ. W kontrolowanej sprawie skarżąca zaskarżyła jedynie część decyzji organu odwoławczego, w zakresie okresu, na jaki przyznano jej świadczenie. W pozostałej zatem części rozstrzygnięcie SKO pozostaje niesporne, zaś w ocenie Sądu (w kontekście art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej – Ppsa)) również prawidłowe. Jak natomiast wskazano powyżej, przy orzekaniu organ odwoławczy zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie orzekania. W szczególności zatem winien był wziąć pod uwagę treść wydanego w dniu [...] października 2019 r. orzeczenia ZUS o trwałej niezdolności A. Z. do samodzielnej egzystencji. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 Uśr prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Należy zatem przyznać rację skarżącej, iż organ II instancji w sposób nieprawidłowy określił czas, na który przyznano świadczenie, albowiem powinno być ono przyznane na czas nieokreślony. W opisanych okolicznościach, w związku z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik postępowania i skutkowało naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez ich niezastosowanie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Ppsa orzeczono, jak w pkt I sentencji. O kosztach postępowania (punkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 Ppsa, zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą radcy prawnego ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z [...] stycznia 2021 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.).