II SA/Po 280/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant st. sekretarz sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 10 lutego 2009 roku [...] w przedmiocie zasiłku celowego; o d d a l a s k a r g ę /-/ D.Rzyniniak-Owczarczak /-/ J.Szaniecka /-/ E.Brychcy Decyzją z dnia 10 lutego 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, wskutek odwołania K.K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Poznania z dnia 22 września 2008 r. nr [...], którą odmówiono przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup karty telefonicznej, lampki rowerowej, podkosiarki, papieru ksero, opony rowerowej, sekatora oraz na naprawę koła rowerowego i opłacenie usługi ksero. Odmawiając przyznania pomocy na podstawie art. 3 ust. 1-4, art. 4, art. 8 ust. 1, art. 9, art. 14 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) Prezydent Miasta wyjaśnił, iż K.K. wnioskami z dnia 22 sierpnia 2008 r., 28 sierpnia 2008 r., 29 sierpnia 2008 r. oraz 2 września 2008 r. zwrócił się z prośbą o udzielenie pomocy na zakup karty telefonicznej, lampki rowerowej, kosiarki, papieru ksero, opony rowerowej, sekatora oraz opłacenie kosztów naprawy koła rowerowego i usługi ksero. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w dniu 4 września 2008 r. organ ustalił, że skarżący nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez uprawnień do pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Nie ma również żadnych dochodów. Zamieszkuje w domku letniskowym, zaadaptowanym do celów mieszkalnych. Prezydent Miasta zaznaczył, że K.K. spełnia kryterium dochodowe uzasadniające przyznanie pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Jednocześnie podniósł, iż skarżący otrzymywał zasiłek okresowy od dnia 1 lipca 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. w wysokości [...] zł miesięcznie (decyzja z dnia 20 czerwca 2008 r. nr [...]). Ponadto otrzymał pomoc celową o łącznej wysokości [...] zł, co według organu znacznie wsparło jego budżet. Zdaniem Prezydenta udzielone wsparcie należało uznać za odpowiednie do sytuacji skarżącego i możliwości pomocy społecznej (art. 3 ust. 1, 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej). Ponadto zgłoszone potrzeby obejmujące zakup karty telefonicznej, lampki rowerowej, podkosiarki, papieru ksero, opony rowerowej, sekatora i opłacenie naprawy koła rowerowego oraz usługi ksero nie mieszczą się - zdaniem organu - w katalogu niezbędnych potrzeb życiowych. Żądania K.K. okazały się niezasadne także wobec faktu otrzymania przez niego znacznego wsparcia w postaci zasiłków celowych, które pozwala mu na egzystencję w warunkach odpowiadających godności człowieka. Oprócz tego organ podkreślił, że pomoc w formie zasiłków celowych nie ma charakteru obligatoryjnego i jej przyznanie zależy każdorazowo od uznania administracyjnego. Odwołanie od decyzji złożył K.K., nie zgłaszając jednak żadnych zarzutów. Utrzymując decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej: K.p.a.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że decyzja Prezydenta Miasta Poznania nie narusza prawa. Przyjęło także za prawidłowe ustalenia faktyczne. Stwierdziło, że organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego wskutek odmowy przyznania pomocy finansowej. W skardze na decyzję skarżący ograniczył się do powołania i załączenia materiałów wskazujących na jego sytuację osobistą, a także obrazujących skalę środków finansowych będących w dyspozycji różnych organów państwa. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy wyjaśnienia wymaga kwestia skuteczności wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Skarżący złożył go bowiem przed rozprawą, to jest dnia 10 sierpnia 2009 r. Był on zatem przedwczesny. Pomimo to Sąd nadał mu bieg, biorąc pod uwagę, że przed jego rozpoznaniem został wydany wyrok oddalający skargę. Odmowa sporządzenia uzasadnienia w takiej sytuacji byłaby - zdaniem Sadu - przejawem nadmiernego formalizmu (tak: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 305). Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przyznaje się go w szczególności na pokrycie w części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy. Ustawodawca odstąpił od szczegółowego określenia wysokości zasiłku celowego. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Art. 39 ust. 1 upoważnia organ do przyznania tej formy pomocy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 K.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna zatem uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia - zasady ustawy o pomocy społecznej. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, zakres i cel świadczeń, jakie skarżącemu już przyznano, należało rozważyć czy potrzeby, o jakie wystąpił, są potrzebami - w danej sytuacji - "niezbędnymi" (art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Sąd podzielił stanowisko organu, iż w konkretnych okolicznościach sprawy zgłaszane przez skarżącego potrzeby były zbyt daleko idące, zważywszy na uzyskiwane dotychczas dofinansowanie z pomocy społecznej. Zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy. Wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 oraz 3 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Jak wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby bytowe. Stąd w przypadku wniosków o wiele świadczeń organ może uwzględnić te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. W momencie zgłoszenia wniosków o zasiłek celowy K.K. przysługiwał zasiłek okresowy w wysokości [...] zł miesięcznie. Ponadto w miesiącu wrześniu 2009 r. organ przyznał skarżącemu zasiłki celowe na opłacenie środków czystości (decyzja z dnia 23 września 2009 r. nr [...]), pokrycie kosztów leków i leczenia (decyzja z dnia 23 września 2009 r. nr [...]), a także drobnych remontów i zakupów wyposażenia domowego (decyzja z dnia 23 września 2009 r. nr [...]). W takiej sytuacji organ nie miał podstaw do uwzględnienia pozostałych wniosków o sfinansowanie dodatkowych zakupów, tym bardziej, że dotyczyły one potrzeb nie służących bezpośrednio realizacji niezbędnych potrzeb bytowych K.K. (m.in. części rowerowych, podkosiarki, usług ksero). Przyznanie zgłaszanych świadczeń stałoby się bowiem w istocie jego źródłem utrzymania. Jedynie na marginesie Sąd zauważa też, że łączna wartość pomocy społecznej w miesiącu wrześniu 2008 r. była wyższa aniżeli kryterium dochodowe, warunkujące prawo do pomocy społecznej w ogóle (zob. art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz.U. z 2006 r. Nr 135, poz. 950). Wymaga też zaznaczenia, że K.K. nie pracuje (wynika to z wywiadu środowiskowego) - stąd rower, którego naprawę chciał sfinansować ze środków z pomocy społecznej - nie jest jego środkiem transportu np. do pracy ani nie jest też urządzeniem służącym do pracy. Sąd stwierdził nadto, że prawidłowo zostało przeprowadzone postępowanie zmierzające do wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające stanowiące podstawę planowania pomocy (§ 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, Dz.U. z 2005 r. Nr 77, poz. 672 ze zm.). Wywiad przeprowadza się w terminie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o potrzebie przyznania świadczenia z pomocy społecznej (§ 2 ust. 5 rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego), co w tej sprawie zostało dokonane. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ D.Rzyniniak-Owczarczak /-/ J.Szaniecka E.Brychcy Za nieobecnego sędziego korzystającego z urlopu uzasadnienie wyroku podpisał sędzia /-/ J.Szaniecka MK