II SA/Po 282/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2012 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] 2012 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; I. oddala skargę II. przyznaje adwokatowi M. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [...] zł ([...]), w tym [...] zł ([...]) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] Prezydent Miasta P., na podstawie art. 27 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 w związku z art. 2 pkt 3, art. 12 ust. 1, art. 25 ustawy z dnia 07 września 2007 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), zobowiązał dłużnika alimentacyjnego K. K. do zwrotu należności w kwocie [...] zł, odpowiadającej wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym w okresie od [...] lipca 2011 r. do [...] września 2011 r. na mocy decyzji z dnia [...] 2011 r. Nr [...] łącznie z ustawowymi odsetkami liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Z uwzględnieniem odsetek w wysokości [...] zł łączna kwota do spłaty wynosi [...] zł Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wskazano, że decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...] ustalono na świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych – B. K., M. K. i P. K., na okres świadczeniowy od [...] listopada 2010 r. do [...] września 2011 r. Wypłacono świadczenia w kwocie [...] zł. Dalej podano, ze w myśl art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 07 września 2007 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z zakończeniem w dniu [...] września 2011 r. okresu świadczeniowego, organ był zobligowany, na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, do wydania przedmiotowej decyzji. Wskazano, iż wysokość kwoty zadłużenia wynika z wielkości świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na rzecz osób uprawnionych, a osobę zobowiązaną do alimentacji ustalono na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu wniósł K. K., nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem. Odwołał się do składanych organowi przez siebie licznych wniosków i pism, w których przedstawiał swoje stanowisko odnośnie ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Podniósł, że do pisma z dnia 11 sierpnia 2011 r. załączył trzy załączniki – bezpośrednie dowody na okoliczność jego sytuacji faktycznej i prawnej. Wyjaśnił, że nie występował do sądu o zniesienie obowiązku alimentacyjnego, a tylko o zmniejszenie rat renty alimentacyjnej. Jako osoba niepełnosprawna nie jest zdolny do pracy i do samodzielnej egzystencji, a pomaga mu rodzina i znajomi. Wniósł o ustanowienie dla niego pełnomocnika w osobie adwokata M. S., który reprezentuje go w innych sprawach, w tym w sprawie cywilnej. Podniósł, że wszystkie te sprawy są ze sobą powiązane. Do odwołania załączył zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] w P. (dalej: ZUS) z dnia [...] 2011 r. z którego wynika, że pobiera on rentę z tytułu niezdolności do pracy, od 1 września 2011 r. w kwocie [...] zł, dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, a ze świadczeń tych dokonywane są potrącenia tytułem alimentów bieżących w kwocie [...] zł, zaliczki na podatek dochodowy w kwocie [...] zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł, zatem kwota wypłaty netto wynosi [...] zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2011 r. nr [...]. W uzasadnieniu podjętej decyzji przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazano, że zaskarżona decyzja organu I instancji w sposób prawidłowy określa kwotę należności głównej wraz z odsetkami. Cytując przepis art. 27 przedmiotowej ustawy podano, że zwrot należności nie jest uzależniony od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, który w każdy przypadku ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wyjaśniono, iż z treści tego przepisu wynika, że decyzja wydana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia zostały wypłacone, a w przypadku poczynienia pozytywnych ustaleń w tym zakresie, organ zobowiązany jest wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych. Podkreślono, że obowiązek alimentacyjny ciąży na obojgu rodzicach. Równocześnie w treści decyzji wskazano, że zgodnie z art. 30 ust. 2 i 3 ustawy skarżący może zwrócić się do organu I instancji o umorzenie należności albo rozłożenia płatności na raty, a taki wniosek zainicjuje odrębne postępowanie administracyjne. Pismem z dnia 09 marca 2012 r. K. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję, żądając jej uchylenia. Wniósł o umorzenie bezprawnie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponownie powołał się na liczne sprawy prowadzone przez MOPR w P., jak również na wyroki sądów cywilnych wydane w sprawach o sygnaturach [...], [...]. Wniósł o dołączenie tych dokumentów do sprawy, jak również o dołączenie do akt sprawy o sygn. akt II SA/Po 1089/11. Do skargi załączono decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2012 r. Nr [...]. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o ich oddalenie. Pismem procesowym z dnia 18 czerwca 2012 r. skarżący przesłał do akt sprawy zaświadczenie ZUS o pobieranych świadczeniach rentowych, orzeczenie komisji lekarskiej ZUS o przyznaniu mu renty, wyrok Sadu Apelacyjnego w Poznaniu Wydział [...] sygn. akt [...]. Ustanowiony w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy pełnomocnik z urzędu w piśmie procesowym z dnia 13 września 2012 r. podtrzymał skargę, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 27 w zw. z art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez uznanie skarżącego za dłużnika alimentacyjnego w rozumieniu tej ustawy, bowiem realizuje on ciążący na nim obowiązek alimentacyjny, a to nie stanowi podstaw do wypłacania świadczeń, a tym samym nie stanowi o obowiązku zwrotu wypłaconych w tych warunkach świadczeń. Pełnomocnik zarzucił również naruszenie przepisów postępowania – art. 77 kpa, poprzez nie zweryfikowanie okoliczności, czy skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym. W tych okolicznościach pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Jednocześnie pełnomocnik wniósł o zwrócenie się przez Sąd do ZUS Oddział [...] w P. o udzielenie informacji, czy w okresie od [...] listopada 2010 r. do [...] września 2011 r. z renty wypłaconej skarżącemu dokonywano potrąceń tytułem należności alimentacyjnych oraz w jakich kwotach potrącenia te były dokonywane. Pełnomocnik wniósł o przeprowadzenie dowodu z uzyskanych przez Sąd ta drogą dokumentów oraz z załączonej do pisma uwierzytelnionej kopii zaświadczenia wystawionego przez ZUS [...] Oddział w P. z [...] marca 2012 r. W uzasadnieniu pisma podano, odwołując się do załączonych do akt zaświadczeń ZUS, że skarżący w okresie, którego dotyczy postępowanie, realizował ciążący na nim obowiązek alimentacyjny, tak więc nie powinny zostać wypłacane świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wydanym na rozprawie przeprowadzonej w dniu 29 września 2012 r. postanowieniem Sąd oddalił wniosek dowodowy zgłoszony przez stronę skarżącą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Badając sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna bowiem wydane w sprawie decyzje pozostają w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. wydaną w przedmiocie zobowiązania skarżącego K. K. do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych za okres świadczeniowy od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] września 2011 r. Wypłata przedmiotowych świadczeń nastąpiła na mocy decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2011 r. Nr [...]. Decyzją tą uchylono wcześniejszą decyzję własną tego organu z dnia [...] 2011 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz B., M. i P. K. (pkt I decyzji) oraz przyznano wymienionym osobom świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości po [...] zł miesięcznie (dla każdego dziecka), w okresie od [...] listopada 2010 r. do [...] września 2011 r. pkt II decyzji). Z uzasadnienia decyzji z dnia [...] 2011 r. wynika, że w dniu [...] czerwca 2011 r. wpłynęło do [...] Centrum Świadczeń pismo Komornika Sądowego w P. informujące o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych, w którym podano, że zaległości skarżącego na rzecz wierzyciela wynoszą [...] zł. Decyzja z dnia [...] 2011 r. wydana została z uwzględnieniem tej informacji. Świadczenia za okres świadczeniowy od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] września 2011 r. zostały wypłacone w dniach [...] lipca 2011 r., [...] sierpnia 2011 r. oraz [...] września 2011 r., w łącznej wysokości [...] zł. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z kolei stosownie do art. 27 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Orzekające w sprawie organy prawidłowo uznały, że w sprawie znajdują zastosowanie wyżej wskazane przepisy. Regulacja ta odnosi się bowiem do zwrotu wcześniej faktycznie wypłaconych świadczeń, co w rozpatrywanym przypadku nastąpiło. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 27 przedmiotowej ustawy obowiązkiem organu jest jedynie ustalenie, czy świadczenie zostało wypłacone na rzecz osoby uprawnionej oraz w jakiej wysokości. W świetle powołanego przepisu organ I instancji po zakończeniu okresu świadczeniowego zobowiązany był do wydania decyzji nakładającej na skarżącego obowiązek zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Podkreślić należy, że powołany w podstawie prawnej decyzji przepis ma charakter bezwzględny i nie jest uzależniony od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, który w każdym przypadku ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W decyzjach organu I instancji prawidłowo podano przy tym kwoty należności głównej do zwrotu których skarżący został zobowiązany, oraz kwoty odsetek naliczanych od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia wydania decyzji, w łącznej wysokości [...] zł. W toku postępowania administracyjnego skarżący podnosił, a na etapie postępowania dokumentował, przedkładając zaświadczenie ZUS [...] Oddział w P. z dnia [...] 2011 r., iż na bieżąco miał z renty potrącane alimenty, zatem nie można było wypłacać za ten sam okres świadczeń z funduszu alimentacyjnego i konsekwencji obciążać go obowiązkiem zwrotu wypłaconych w takich uwarunkowaniach świadczeń (zaświadczenie z dnia [...] 2011 r. – k. nr 20 akt administracyjnych organu I instancji). Sąd w tym miejscu wskazuje iż w wymienionym zaświadczeniu podano, że od [...] września 2011 r. skarżący pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz dodatek pielęgnacyjny, z których to świadczeń dokonywane są potrącenia tytułem alimentów bieżących w kwocie [...] zł miesięcznie. Treść tego zaświadczenia nie jest zatem tak jednoznaczna, jak wywodzi strona skarżąca, bowiem można z niego wnioskować, że skarżący pobiera rentę począwszy od dnia [...] września 2011 r., a to pozwalało uznać, że dopiero od tej daty alimenty były na bieżąco potrącane z przyznanej mu renty. Na etapie niniejszego postępowania sądowego skarżący przedłożył kolejne zaświadczenie z ZUS, w którym podano, że rentę pobierał w okresie od [...] stycznia 2012 r. – [...] lutego 2012 r. (z kwoty [...] zł dokonywane są potrącenia tytułem alimentów bieżących w wysokości [...] zł) oraz w okresie od [...] marca 2012 r. do [...] marca 2012 r. z potrąceniami w takiej samej wysokości i z tego samego tytułu. Informacje te dotyczą zatem innego okresu, aniżeli objętego decyzją organu I instancji, przez co nie mogą stanowić dowodu na wnioskowaną przez stronę i jej pełnomocnika okoliczność. Skarżący przedłożył również wyrok wydany przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu w sprawie o sygn. akt [...], z uzasadnienia którego wynika, że rentę miał przyznaną już wcześniej, i co miesiąc były potrącane z tego świadczenia bieżące alimenty. Skarżący odwołał się również do wyroku wydanego przez tut. Sąd w sprawie o sygn. akt II SA/Po 1089/11. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że wyrok ten wydany został w przedmiocie zasiłku celowego, a w uzasadnieniu wyroku przedstawiona jest sytuacja życiowa skarżącego oraz tło jego konfliktów z byłą żoną. Powoływane okoliczności nie mają jednakże znaczenia dla niniejszej sprawy. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 2 przedmiotowej ustawy z żądaniem zwrotu kwot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela może zwrócić się do osoby, która jest dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy. Podkreślenia wymaga, że powołane przepisy kształtują sytuację prawną dłużnika alimentacyjnego w taki sposób, że jedynie pozbawienie wykonalności prawomocnego wyroku zasądzającego alimenty (brak tytułu wykonawczego) powoduje, że nie jest już on osobą, od której organ właściwy wierzyciela może żądać zwrotu kwot wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. W rozpatrywanym przypadku taka sytuacja nie wystąpiła. Zgodnie z art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 77 § 1 kpa obliguje organ administracji publicznej do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W rozpatrywanym przypadku w ocenie Sądu nie doszło do naruszenia wskazanych zasad procedowania. Co do zasady, za ten sam okres osoby uprawnione nie mogą otrzymywać alimentów z dwóch źródeł. Organ administracji publicznej kwestię, czy dana okoliczność została udowodniona, ocenia jednakże na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zgodnie z art. 80 kpa. W rozpatrywanym przypadku materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy uprawniał do przyjęcia, że spełnione zostały przesłanki z art. 27 ust. 1 ustawy, co skutkowało wydaniem decyzji rozpatrującej sprawę co do istoty. Wskazać należy, iż na etapie wydawania decyzji z art. 27 organ nie bada, czy wierzycielowi przysługiwało prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w tym przesłanki bezskuteczności egzekucji alimentów. Przesłanki te badane są w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a nie w postępowaniu o zwrot świadczenia przez dłużnika alimentacyjnego (tak: wyrok NSA z dnia 5 października 2011 r. sygn. akt I OSK 800/11 Lex nr 1069681). Marginalnie wskazać należy, iż zgodnie z art. 30 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny może, powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną, ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie jej na raty. Z wnioskiem o umorzenie należności skarżący może zwrócić się do organu I instancji, o czym został prawidłowo poinformowany w uzasadnieniu decyzji organu II instancji. Wyjaśnić także należy, iż w świetle wskazanej regulacji oraz specyfiki postępowania przed sądem administracyjnym, które ma na celu kontrolę legalności wydanych w sprawie decyzji administracyjnych, Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez stronę skarżącą. Okoliczności, których miały one dotyczyć mogą bowiem zostać rozważone na etapie ewentualnego wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją organu I instancji z dnia [...] 2011 r., względnie w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 46 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Poza zakresem niniejszego postępowania pozostaje ponadto kwestia oceny prawidłowego rozliczania kwot wpłacanych przez skarżącego komornikowi sądowemu z tytułu świadczeń wypłacanych na rzecz jego dzieci tytułem nieuiszczanych alimentów. W zaistniałych okolicznościach, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił. O kosztach orzeczono na postawie art. 200 i 250 tej ustawy w zw. z §19 i §18 ust. 1 pkt 1 lit c) i §2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za koszty adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).