II SA/Po 285/17

Dnia 14 czerwca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Natalia Sikorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2017 roku sprawy ze skargi I. H. na decyzję Wojewody z dnia [...] 2017 roku nr [...] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej i prawa do stypendium I. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w której utrzymuje w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] 2016r. nr [...] orzekającej o pozbawieniu skarżącej I. H. prawa do stypendium w okresie odbywania stażu od dnia 11 kwietnia 2016 roku, II. uchyla decyzję Starosty [...] z dnia [...] 2016r. nr [...] w części orzekającej o pozbawieniu skarżącej I. H. prawa do stypendium w okresie odbywania stażu od dnia 11 kwietnia 2016 roku i umarza w tym zakresie postępowanie administracyjne, III. w pozostałym zakresie skargę oddala. Starosta S. decyzją z [...] 2016 r., nr [...], orzekł o utracie przez I. H.: - statusu osoby bezrobotnej z dniem 01 lutego 2016r. oraz - prawa do stypendium w okresie odbywania stażu od dnia 11 kwietnia 2016r. z powodu nabycia prawa do renty socjalnej. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż ostateczną decyzją Starosty [...] z dnia [...] 2015r., znak [...], I. H. została uznana za osobę bezrobotną z dniem 12 października 2015r. oraz odmówiono jej przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto ostateczną decyzją Starosty [...] z dnia [...] 2016r., znak PUP [...], przyznano I. H. prawo do stypendium w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie odbywania stażu od dnia 11 kwietnia 2016r. Dalej Starosta wyjaśnił, iż w dniu 25 października 2016 r. I. H. przedłożyła decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w P. Inspektoratu we W. z dnia 13 lipca 2016r. znak [...] o przyznaniu jej renty socjalnej od dnia 01 lutego 2016 r. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy bezrobotnym jest m.in. osoba, która nie nabyła prawa do renty socjalnej. Tym samym I. H. od dnia nabycia prawa do renty socjalnej nie spełnia definicji osoby bezrobotnej, i nie przysługuje jej prawo do stypendium w okresie odbywania stażu. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła I. H. podnosząc, iż podejmując staż nie wiedziała, że jej się on nie należy. Wskazała, iż staż był dla niej szansą na normalne życie. Powołała się przy tym na bardzo trudną sytuację w jej domu rodzinnym. Strona wniosła o umorzenie spłaty stypendium. Wyjaśniła nadto, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, a staż odbyła w miejscu przyjaznym dla takich osób jak ona. Wojewoda decyzją z [...] 2017 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył treść art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wskazując, że starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego osobę, która nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2. Zgodnie natomiast z treścią art. 2 ust 1 pkt 2 lit c ww. ustawy, bezrobotny "jest osobą(...) niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie, albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy(...), jeżeli: c) nie nabyła prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej, renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę albo po ustaniu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, zaprzestaniu prowadzenia pozarolniczej działalności, nie pobiera nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego, zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego". Wojewoda zauważył, iż w dniu rejestracji jako osoba bezrobotna, I. H. została pouczona o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej, w tym o konieczności informowania Powiatowego Urzędu Pracy o wszelkich zmianach w danych i oświadczeniach przekazanych w trakcie rejestracji, w ciągu 7 dni od zaistnienia zmian. I. H. została także poinformowana, że status osoby bezrobotnej przysługuje osobie, która między innymi, nie nabyła prawa do renty socjalnej. Organ odwoławczy stwierdził, że nabycie renty socjalnej jest odrębną przesłanką negatywną wskazaną w definicji bezrobotnego, stanowiącą okoliczność eliminującą możliwość uzyskania lub zachowania statusu bezrobotnego. Prawo do renty, w omawianym przypadku renty socjalnej, zostało potwierdzone stosowną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znajdującą się w aktach sprawy. W tej sytuacji organ I instancji zasadnie wszczął postępowanie w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej i prawa do stypendium, w trybie zwykłym na podstawie art. 104 k.p.a. i zgodnie z obowiązującymi przepisami orzekł o pozbawieniu statusu osoby bezrobotnej i prawa do stypendium stażowego w związku z przyznaniem I. H. renty socjalnej. Uzupełniająco organ odwoławczy wyjaśnił, iż kwestie statusu bezrobotnego nie należą od uznania organów orzekających. Brzmienie przepisu art. 2 ust. pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jest kategoryczne. Wobec powyższego, w przypadku wystąpienia przesłanki zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2, organ zatrudnienia jest zobowiązany do wydania decyzji pozbawiającej stronę statusu osoby bezrobotnej. Zaznaczono przy tym, iż prawo do stypendium z tytułu odbywania stażu jest ściśle związane z posiadaniem statusu osoby bezrobotnej. I. H. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu podnosząc, iż decyzję o przyznaniu jej renty socjalnej wydano trzy miesiące po rozpoczęciu przez nią stażu. Staż ten był dla niej szansą na normalne życie, bez niego po skończeniu Specjalnej Szkoły Zawodowej musiałaby wrócić do domu, z którego trafiła do Domu Dziecka. Wskazała, iż w domu rodzinnym była ofiarą przemocy. Dalej powołała się na swoją niepełnosprawność i szereg dotykających ją schorzeń. Wyjaśniła, iż z pieniędzy uzyskanych ze stypendium oraz renty socjalnej wyposażyła swoje pierwsze samodzielne mieszkanie. Aktualnie uzyskuje dochód w kwocie [...]zł brutto, który w całości przeznacza na swoje konieczne utrzymanie i nie posiada środków na zwrot wypłaconego stypendium, dlatego wnosi od odstąpienia zakazu zwrotu wypłaconego jej stypendium stażowego. Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje; Skarga zasługiwała na uwzględnienie w części. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2016 r., poz. 1066 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j: Dz.U. 2016, poz. 718, dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przedmiotem niniejszego postępowania była ocena legalności decyzji Wojewody utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...] z 07 listopada 2016 r. o utracie przez I. H. statusy osoby bezrobotnej i prawa do stypendium stażowego. Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji były przepisy ustawy dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 645 ze zm.) - zwana dalej w skrócie jako "ustawa o promocji zatrudnienia (...)". Jak wynika z art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia (...) starosta pozbawia statusu osoby bezrobotnej bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2. Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o promocji zatrudnienia bezrobotnym jest m.in. osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieucząca się w szkole, jeżeli nie nabyła prawa do renty socjalnej. Zwrócić przy tym należy uwagę na przepis art. 78 ust. 4 powołanej ustawy, zgodnie z którym w przypadku przyznania bezrobotnemu prawa do renty socjalnej na okres, w którym był bezrobotny, pozbawienie statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku następuje za okres, za który przyznano rentę socjalną. Analiza brzmienia art. 78 ust. 4 ustawy o promocji zatrudnienia (...) prowadzi do wniosku, iż ma on zastosowanie do sytuacji, gdy dana osoba nabyła status bezrobotnego, a następnie osobie tej przyznano prawo do renty, przy czym przepis ten stosuje się również wówczas, gdy renta socjalna zostanie przyznana za okres wsteczny, obejmujący okres, w którym osobie przysługiwał status bezrobotnego. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, decyzją Starosty [...] z 12 [...] 2015 r., nr [...] (znak [...]), z tym dniem uznano I. H. za osobę bezrobotną. Następnie organ ten decyzją z [...] 2016 r., nr [...] (znak: [...]), przyznał I. H. prawo do stypendium w wysokości [...] zł miesięcznie, w okresie odbywania stażu od dnia 11 kwietnia 2016 r. Z kolei decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2016 r. znak: [...] skarżącej została przyznana renta socjalna od dnia 1 lutego 2016 r. do 30 czerwca 2017 r. Powyższe wskazuje jednoznacznie, że z dniem 1 lutego 2016 r. skarżąca przestała spełniać przesłanki pozwalające na uznanie jej za osobę bezrobotną. Jak bowiem wynika z powołanego już wyżej art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o promocji zatrudnienia (...), przyznanie renty socjalnej stanowi negatywną przesłankę uznania osoby za osobę bezrobotną. Natomiast w przypadku przyznania bezrobotnemu prawa do renty socjalnej, art. 78 ust. 4 ustawy o promocji zatrudnienia stanowił podstawę pozbawienia statusu osoby bezrobotnej za okres, za który przyznano tą rentę. Tym samym jako prawidłowe należy ocenić stanowisko wyrażone przez organy obu instancji w zakresie wystąpienie przesłanek do pozbawiania skarżącej statusu osoby bezrobotnej, od dnia w którym otrzymała ona prawo do renty socjalnej, tj. od dnia 1 lutego 2013 r. Zauważyć jednak trzeba, że utrzymana w całości przez Wojewodę decyzja Starosty z dnia [...] 2016 r. zwiera również orzeczenie o pozbawieniu I. H. prawa od stypendium stażowego na okres od dnia 11 kwietnia 2016 r. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że z istoty świadczeń jakimi są stypendium stażowe i renta socjalna wynika niewątpliwie niemożność jednoczesnego pobierania obydwu z nich. Stypendium stażowe to kwota wypłacana z Funduszu Pracy bezrobotnemu lub innej uprawnionej osobie w okresie odbywania stażu (por. art. 2 ust. 1 pkt 35 ustawy o promocji zatrudnienia), tym samym osobie zdolnej do podjęcia pracy zarobkowej. Z kolei renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu - art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej ( Dz.U. z 2013 r. poz. 982). Pomimo powyższego, zdaniem Sądu, rozstrzygnięcie o pozbawieniu skarżącej prawa do stypendium stażowego nie jest prawidłowe. Analiza w tej części treści zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji prowadzi do wniosku, iż organy wydając swoje rozstrzygnięcia pominęły treść przepisu art. 78 ust. 4 ustawy o promocji zatrudnienia (...), względnie dokonały jego błędnej wykładni uznając, iż przepis ten pozwala na wydanie decyzji o pozbawieniu prawa do stypendium stażowego za okres pobierania renty socjalnej. Zwrócić należy uwagę, że brzmienie art. 78 ust. 4 ustawy o promocji zatrudnienia (...) nie pozostawia wątpliwości, iż daje on podstawę jedynie do pozbawienia statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Brak jest natomiast podstaw do tego, aby z treści art. 78 ust. 4 ustawy o promocji zatrudnienia wywieść podstawę do wydania decyzji o pozbawieniu prawa do stypendium stażowego. Ustawodawca wskazał bowiem jasno, że konsekwencją przyznania renty socjalnej za okres, w którym dana osoba posiadała status osoby bezrobotnej może być jedynie pozbawienie tego statusu, a także pozbawianie prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jeśli natomiast chodzi o kwestię wypłaconego stypendium stażowego w okresie, w którym bezrobotnemu przysługiwała renta socjalna, to w tym zakresie szczegółową regulację zawiera przepis art. 78 ust. 1-3 ustawy o promocji zatrudnienia. Przepis art. 78 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia stanowi, że w przypadku przyznania bezrobotnemu (...) renty socjalnej (...), za okres, za który pobierał stypendium (...), pobrane z tego tytułu kwoty w wysokości uwzględniającej zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych i składkę na ubezpieczenie zdrowotne zalicza się na poczet przyznanego przez organ rentowy świadczenia. Kwoty te traktuje się jak świadczenia wypłacane w kwocie zaliczkowej w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W myśl art. 78 ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia organ rentowy przekazuje kwotę zaliczoną na poczet przyznanego świadczenia, o której mowa w ust. 1, na rachunek bankowy Funduszu Pracy powiatowego urzędu pracy, który wypłacił stypendium. Zatem co do zasady, w przypadku przyznania renty socjalnej w czasie pobierania stypendium stażowego, organ rentowy stosownie do treści art. 78 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia powinien kwotę pobranego stypendium za okres, w którym przysługiwała renta socjalna, zaliczyć na poczet przyznanego przez organ rentowy świadczenia. W takiej sytuacji organ rentowy przekazuje kwotę zaliczoną na poczet przyznanego świadczenia na rachunek bankowy Funduszu Pracy powiatowego urzędu pracy, który wypłacił stypendium. Niedokonanie stosownego potrącenia przez organ rentowy nie oznacza jednak, że organ który wypłacił stypendium nie ma możliwości dochodzenia zwrotu kwoty wypłaconej tytułem stypendium stażowego za okres w którym bezrobotnemu przysługiwała renta socjalna. Zgodnie bowiem z art. 76 ust. 2 pkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia (...) stypendium finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który osoba ta nabyła prawo renty socjalnej, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78, stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Natomiast stosownie do art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Tym samym, jeżeli organ rentowy nie dokonał rozliczenia, o którym mowa w art. 78 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia, niezwłocznie po przyznaniu świadczenia z ubezpieczeń społecznych, to świadczenie wypłacone z Funduszu Pracy za okres równoległy ze świadczeniem z ubezpieczeń społecznych staje się świadczeniem nienależnym (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 27 listopada 2012 r., sygn. akt III AUa 487/12; publ. Legalis). Reasumując, w ocenie Sądu w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki do zastosowania sankcji wynikającej z art. 78 ust. 4 ustawy o promocji zatrudnienia, tj. pozbawienia Skarżącej statusu osoby bezrobotnej, za okres, w którym pobierała rentę socjalną. Niemniej jednak z tego przepisu nie wynika podstawa prawna do orzekania o pozbawieniu stypendium stażowego za okres pobierania renty socjalnej. Rozliczenie pobranego stypendium za okres pobierania renty socjalnej powinno nastąpić w trybie art. 78 ust. 1-3 ustawy o promocji zatrudnienia (...), ewentualnie w odrębnym postępowaniu na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 3 tej ustawy. Z uwagi na wskazane wyżej uchybienia niezbędnym było uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody w zakresie w jakim utrzymuje ona rozstrzygniecie decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2016 r. nr [...] w zakresie pozbawienia skarżącej prawa do stypendium stażowego, a także uchylenie decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2016 r. nr [...] w zakresie pozbawienia skarżącej prawa do stypendium stażowego i umorzenia postępowania administracyjnego w tym zakresie. W pozostałym zakresie skarga podlega oddaleniu. Odnosząc się natomiast do argumentacji zawartej w skardze, a dotyczącej trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej strony skarżącej Sąd wyjaśnia, iż może ona być podnoszona dopiero na etapie postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w pkt I i II wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt III wyroku zapadło na podstawie art. 151 p.p.s.a.