II SA/Po 285/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jan Szuma Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Sebastian Michalski (spr) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi N. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 lutego 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 15 grudnia 2021 roku numer: [...] Prezydent Miasta G., decyzją z dnia 15 grudnia 2021 roku (nr [...]), odmówił przyznania N. J. świadczenia rodzicielskiego na dziecko B. K.. Organ ustalił, że N. J. jest uczennicą 4 klasy technikum i kontynuuje naukę w trybie dziennym. Zajęcia odbywają się od poniedziałku do piątku. Prezydent wskazał, że świadczenie rodzicielskie, zgodnie z art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie lub osoba je pobierająca nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki. W ocenie organu kontynuowanie nauki szkolnej w systemie dziennym należy traktować tak samo jak wykonywanie pracy zarobkowej. Przebywanie przez uczennicę w szkole uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w tym czasie i konieczna jest potrzeba zapewnienia opieki przez osoby trzecie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 23 lutego 2022 roku (nr [...]), po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że N. J. zaprzestała sprawowania całkowitej opieki nad dzieckiem ze względu na kontynuowanie nauki w szkole średniej. Z zaświadczenia Zespołu Szkół [...] w G. wynika, że matka dziecka uczęszcza do szkoły stacjonarnej, tryb dzienny od poniedziałku do piątku, a zajęcia odbywają się od godziny 8.00 do godziny 15.45, co oznacza, że w tym czasie matka nie sprawuje osobistej opieki nad córką. Nauka w szkole ponadpodstawowej stacjonarnej różni się od studiowania, gdzie student może ustalić godziny zajęć, a nawet poszczególne dni zajęć z uczelnią. N. J. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego i zażądała uchylenia decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta G.. Skarżąca uznaje, że kwestionowane decyzje zostały wydane z naruszeniem: 1) art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji uznanie, że osoba będąca uczniem szkoły średniej w trybie dziennym spełnia negatywna przesłankę przyznania świadczenia rodzicielskiego, 2) art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego poprzez nieuwzględnienie całokształtu materiału dowodowego, błędnej analizie godzin nauki w szkole, nieuwzględnienia faktu zwolnienia z zajęć wychowania fizycznego i faktu, że na naukę w szkole skarżąca poświęca około 5 godzin dziennie, w konsekwencji przyjęcie ustalenia, że matka całkowicie zaprzestała opieki nad dzieckiem, co narusza słuszny interes skarżącej oraz nie da się pogodzić z zasadą zaufania obywateli do władzy publicznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020, poz. 1842 ze zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022, poz. 329 ze zm.; dalej w skrócie P.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Skarga okazała się uzasadniona. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2020, poz. 111 z późn. zm.). Świadczenie rodzicielskie, zgodnie z art. 17c ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje: 1. matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2; 2. opiekunowi faktycznemu dziecka w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10 roku życia; 3. rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10 roku życia; 4. osobie, która przysposobiła dziecko, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10 roku życia. Analiza akt sprawy uzasadnia stanowisko, że pomiędzy stronami (skarżącą i organem) bezsporne jest, iż wnioskodawczyni jako matka B. K. urodzonej w dniu [...] października 2021 roku spełnia kryteria podmiotowe o jakich mowa wyżej. Kwestią sporną dotyczy prawidłowej wykładni oraz prawidłowego zastosowania w kontrolowanej sprawie przepisu art. 17 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: 1. co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego; 2. dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4; 3. osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki; 4. w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 5. osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Analiza powołanych powyżej przepisów prowadzi do wniosku, że ustawodawca nakazuje postrzegać i wiązać negatywne przesłanki do przyznania świadczenia rodzicielskiego z takimi okolicznościami, które powodują całkowite zaprzestanie opieki nad dzieckiem, jak te określone w art. 17c ust. 9 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej, lub z sytuacjami prawnymi o cechach uprawnienia do pobierania innych świadczeń, których celem jest stworzenie materialnych warunków do sprawowania osobistej pieczy na urodzonym dzieckiem (art. 17c ust. 9 pkt 1, pkt 4 i pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Przy dekodowaniu normy prawnej określonej art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uwzględniać, że na gruncie wykładni językowej, do okoliczności stanowiących o zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania świadczenia rodzicielskiego, ustawodawca zalicza "stan braku lub zaprzestania osobistej opieki nad dzieckiem" oraz nakazuje przyjmować, że o zrealizowaniu takiej przesłanki stanowią "zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki". Z powyższych względów, także w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, w ramach negatywnej przesłanki przyznania świadczenia rodzicielskiego określonej w art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie mieszczą się sytuacje, w których strona jedynie okresowo nie sprawuje osobistej opieki nad dzieckiem z uwagi na dodatkową aktywność o charakterze niezarobkowym, w tym naukę w szkole średniej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 26 października 2017r., sygn. akt III SA/Gd 648/17, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 października 2017r., sygn. akt III SA/Gd 649/17, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 1238/17 – CBOSA). Okoliczność, że osoba ubiegająca się o świadczenie rodzinne uczy się w trybie dziennym w szkole średniej, tu w technikum, nie wyklucza, lecz co najwyżej ogranicza, możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Wbrew argumentacji podnoszonej przez Kolegium, na gruncie treści art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, brak jest podstaw do formułowania istotnych różnic pomiędzy sytuacją ucznia szkoły średniej, a sytuacją studenta. W każdej z wymienionych sytuacji aktualne pozostaje jedynie ograniczenie sprawowania osobistej opieki na dzieckiem z powodów niezarobkowych. Organy administracji obu instancji naruszyły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy i błędnie uznały, że skarżąca będąc uczniem szkoły średniej w trybie dziennym spełnia negatywną przesłankę z art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadniającą odmowę przyznania świadczenia rodzicielskiego. Powyższe skutkuje koniecznością uwzględnienia skargi i uchylenia wydanych w sprawie decyzji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę rozważania zawarte w treści niniejszego uzasadnienia, co do prawidłowej wykładni art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozstrzygając ponownie o żądaniu wniosku w kontekście przesłanki negatywnej wymienionej w art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. organy powinny mieć na względzie, że w ramach tej przesłanki nie mieści się sytuacja, w której strona jedynie okresowo nie sprawuje osobistej opieki nad dzieckiem z uwagi na dodatkową aktywność o niezarobkowym charakterze jaką jest nauka w szkole średniej.