II SA/Po 2853/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska /spr./ Sędzia NSA Grażyna Radzicka Asesor sąd. Lilianna Drewniak-Żaba Protokolant Marek Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi "A" S.A. w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania; I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ B.Kamieńska /-/ G.Radzicka Prezydent Miasta - na podstawie art. 165 ust. 6 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.) oraz § 1 porozumienia zawartego dnia 1 czerwca 1999 r. w Z. pomiędzy Starostą Powiatu, a Prezydentem Miasta w sprawie wykonywania statutowych funkcji organu i kontroli w stosunku do Spółki "B" - zatwierdził statut Oczyszczalni Ścieków "B" Spółki Wodnej w L. uchwalony przez XXVII Walne Zgromadzenie Członków. Według § 33 statutu: " 1. Majątek stanowiący własność Spółki po jej rozwiązaniu lub likwidacji staje się własnością miasta Z. 2. Przeniesienia własności majątku Spółki dokona likwidator po uprzednim zaspokojeniu zobowiązań spółki wobec wierzycieli". Ten zapis statutu zakwestionowała w odwołaniu Spółka Akcyjna "A" z siedzibą w Z., będąca członkiem "B" - Spółki Wodnej w L. Zdaniem odwołującej się wprowadzony przepisem art. 166 ust. 1 pkt 13 prawa wodnego wymóg określenia w statucie spółki wodnej przeznaczenia majątku Spółki pozostałego po jej rozwiązaniu lub likwidacji nie oznacza, iż spółka wodna ma obowiązek nieodpłatnego przeniesienia majątku na rzecz podmiotu, który w określonym zakresie będzie kontynuował dotychczasową działalność w zakresie prowadzenia oczyszczalni ścieków, którą to działalność Spółka Wodna będzie musiała zaprzestać stosownie do art. 212 prawa wodnego. Ponadto kwestionowany zapis statutu prowadzi do stanu, w którym majątek Spółki Wodnej zostanie przeznaczony na rzecz osoby trzeciej. Bezspornym jest, że prawo wodne nie przewiduje praw udziałowych o charakterze majątkowym związanych z uczestnictwem w spółkach wodnych, jak to ma miejsce w przypadku spółek prawa handlowego. Jednakże wobec faktu, iż na członkach spółki wodnej ciążą z mocy art. 170 ust. 1 prawa wodnego określone obowiązki o charakterze cywilnoprawnym, czyli obowiązek opłacenia składki oraz inne świadczenia, to postanowienia statutu na zasadzie ekwiwalentności świadczeń, powinny przyznawać członkom spółki wodnej prawo do majątku spółki po jej rozwiązaniu. Nieodpłatne rozdysponowanie tego majątku na rzecz osoby trzeciej nie ma podstawy w art. 166 ust. 1 pkt 13 ustawy. Kwestionowany zapis statutu narusza również porządek Rzeczypospolitej Polskiej, nie tylko w zakresie prawa cywilnego, ale również Konstytucyjnej ochrony własności (art. 64 Konstytucji RP). Postępowanie w przedmiocie zmiany Statutu Spółki Wodnej, której członkiem jest odwołująca się, wpływa bezpośrednio na prawa członka do dysponowania majątkiem przysługującym mu po rozwiązaniu Spółki Wodnej. W związku z powyższym własny interes prawny skarżącego polega na pozbawieniu go zaskarżoną decyzją praw do dysponowania swoimi prawami. Odwołująca się Spółka Akcyjna "A" zarzuciła również, że wydanie zaskarżonej decyzji przez Prezydenta Miasta zamiast przez Starostę jest sprzeczne z przepisem art. 165 ust. 6 w związku z ust. 3 prawa wodnego. Porozumienie z dnia 1 czerwca 1999 r. pomiędzy Starostą Powiatu, a Prezydentem Miasta w sprawie wykonywania statutowych funkcji organu nadzoru i kontroli w stosunku do Spółki "B", wywołujące taki sam skutek jak ustanowienie powszechnie obowiązującego prawa, nie zostało opublikowane, w załączniku do porozumienia nie wymieniono upoważnienia do zatwierdzania zmian statutu, a poza tym Miasto Z., którego organ wydał zaskarżoną decyzję, jest jej głównym beneficjentem, gdyż po rozwiązaniu Spółki "B" jej majątek przypadałby Miastu Z. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 105 § 1 kpa, umorzyło postępowanie odwoławcze przyjmując, iż odwołująca się Spółka "A" nie ma przymiotu strony w niniejszym postępowaniu administracyjnym zmierzającym do zatwierdzenia zmiany Statutu Spółki "B" w L. Żaden bowiem przepis ustawy Prawo wodne nie przyznaje członkom Spółki wodnej jakiegokolwiek prawa do jej mienia, także po rozwiązaniu lub likwidacji spółki. Wręcz przeciwnie, spółka wodna nie jest tworzona w celu osiągnięcia zysku, lecz do wykonywania zadań określonych w ustawie (art. 164 ust. 1 i 2 prawa wodnego). Członek takiej spółki, w myśl art. 170 ust. 1 i 2, z jednej strony jest zobowiązany do wnoszenia składek i ponoszenia na rzecz spółki innych określonych statutem świadczeń, a z drugiej strony - na zasadzie ekwiwalentności - ma prawo korzystać z urządzeń spółki. Przepis art. 166 ust. 1 pkt 13 prawa wodnego określa ponadto, jako jeden z obligatoryjnych elementów statutu każdej spółki wodnej, regulację dotyczącą przeznaczenia mienia spółki po jej likwidacji lub rozwiązaniu, przy jednoczesnym braku ustawowego unormowania jakichkolwiek zasad w tej materii. Oznacza to, że organ kompetentny do zmiany statutu nie jest ograniczony żadnym nakazem lub zakazem o charakterze normy prawnej w zakresie podjęcia decyzji o przeznaczeniu mienia likwidowanej spółki wodnej. Zdaniem organu odwoławczego nie można więc przyjąć, iż zmiana statutu została dokonana z naruszeniem prawa, zwłaszcza z naruszeniem prawa podmiotowego odwołującej się Spółki Akcyjnej do majątku spółki wodnej, gdyż takie prawo nie wynika z żadnego przepisu prawa materialnego. Powyższa decyzja jest przedmiotem skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez "A" Spółkę Akcyjną z siedzibą w Z. W ocenie skarżącej, nieprzyznanie członkowi spółki wodnej przymiotu strony w postępowaniu o zatwierdzenie statutu spółki wodnej narusza art. 28 kpa w związku z art. 166 ust. 1 prawa wodnego. Instytucje dotyczące praw członków, mienia spółki oraz zatwierdzenia statutu są regulowane przepisami zamieszczonymi w dziale VII prawa wodnego. Nie można skutecznie twierdzić, że "instytucje normowane przepisami prawa materialnego, a dotyczące zatwierdzenia statutu spółki wodnej, nie dotyczą interesu prawnego członków takiej spółki o prawach i obowiązkach, których stanowi zatwierdzony statut". Skarżąca ponowiła zarzuty zawarte w odwołaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, przytaczając argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy jeszcze raz podkreślił, iż na gruncie przepisów prawa wodnego nie można twierdzić, że członkowi spółki wodnej przysługuje jakiekolwiek prawo do majątku spółki, która jest odrębnym bytem prawnym, a nadto udział członka w spółce wodnej nie ma charakteru kapitałowego. Kwestię związaną z przeznaczeniem majątku spółki wodnej po jej likwidacji lub rozwiązaniu ustawodawca powierzył regulacji statutowej (art. 173 ust. 1 pkt 6 ustawy), a zatem podjęta we właściwym trybie i przy zachowaniu wymogów określonych ustawą - Prawo wodne oraz statutem, przedmiotowa uchwała walnego zgromadzenia członków dotycząca zmiany statutu "nie narusza prawa, a w szczególności interesu prawnego członka spółki wodnej". Wojewódzki Sąd Administracyjny - właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - zważył, co następuje: Postępowanie przed organem odwoławczym, które wszczęte zostaje w dniu doręczenia temu organowi odwołania wraz z aktami sprawy; składa się z trzech faz. Pierwsza faza to czynności wstępne (badanie odwołania pod względem formalnym), drugą fazą będzie rozpoznanie odwołania pod względem merytorycznym i ostatnia faza to wydanie rozstrzygnięcia kończącego postępowanie odwoławcze. W pierwszej, wstępnej fazie postępowania organ drugiej instancji powinien badać dopuszczalność odwołania. Dopiero, gdy pierwsza faza zakończy się ustaleniem braku przeszkód formalnych do rozpoznania odwołania organ odwoławczy może przystąpić do rozpoznania sprawy i wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie odwoławcze. Takim rozstrzygnięciem jest zaskarżona decyzja. Jak bowiem wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 5 lipca 1999 r. sygn. OPS 16/98 (opublikowanej w ONSA z 1999/4/119 - stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa, następuje w: drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydanie zaskarżonej decyzji było przedwczesne, bowiem organ odwoławczy pominął fazę wstępną odwołania i nie zbadał, czy odwołanie Spółki Akcyjnej "A" zostało wniesione w terminie wskazanym w art. 129 § 1 kpa. W myśl tego przepisu odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia. W aktach administracyjnych brak jakichkolwiek dowodów pozwalających na ustalenie - komu i kiedy doręczona została kwestionowana odwołaniem decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] r. o zatwierdzeniu statutu "B" spółki wodnej w L. Pod treścią tej decyzji widnieje jedynie adnotacja, że decyzję "otrzymują": 1. B.M. Przewodniczący Zarządu "B" Spółka Wodna w L. i 2. Z.K. Dyrektor Oczyszczalni Ścieków. Wynika z tego, że członkom Spółki Wodnej "B", w tym także skarżącej spółce "A" organ pierwszej instancji w ogóle nie doręczył decyzji o zatwierdzeniu statutu. Jeżeli w toku dalszego postępowania organ odwoławczy zgromadzi dowody potwierdzające to założenie, powinien poczynić dalsze ustalenia, co do trybu i daty doręczenia decyzji podmiotom wskazanym w cytowanej adnotacji na decyzji. Skoro bowiem podmioty te nie wniosły odwołania, to termin do wniesienia odwołania przez Spółkę "A" kończył się dla tej spółki z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu w jakim mogły wnieść odwołanie strony, którym decyzję doręczono. Potem bowiem decyzja stawałaby się ostateczna w rozumieniu art. 16 kpa. Taką decyzję można wzruszyć w trybie wznowienia postępowania, a nie w trybie odwoławczym. Rozpoznanie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Oznaczałoby bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która korzysta z ochrony trwałości (patrz wyrok NSA z 14.IV.1999 r., I SA 1823/98 opubl. w ONSA 2000/2/20 i wyrok NSA z 18.XI.1999 r. I SA 330/99 opubl. w Lex nr 48749). Skoro, jak wyżej wyjaśniono, umorzenie zaskarżoną decyzją postępowania odwoławczego z powodu braku przymiotu strony przez odwołującego się oznacza rozpoznanie odwołania, a rozpoznać można tylko to odwołanie, które zostało wniesione w terminie - dla umożliwienia wyjaśnienia tej kluczowej kwestii należało uchylić zaskarżoną decyzję. Dlatego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c, art. 152 i art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ B.Kamieńska /-/ G.Radzicka Brak podpisu asesora sąd. wynika z ustania stosunku służb. /-/ B.Kamieńska MK