II SA/Po 2855/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Małek (spr) Asesor Sądowy Edyta Podrazik Protokolant sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2005r. przy udziale sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie rekultywacji i zagospodarowania gruntów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] Nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 290zł (dwieście dziewięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ E. Podrazik /-/ A. Łaskarzewska /-/ St. Małek K.S. zgłosiła [...] kwietnia 2002r. zanieczyszczenie ziemi i gleby na działce nr [...] przy ul. [...] w P. , spowodowane działalnością Miejskiego Przedsiębiorstwa Oczyszczania. Podała, że w 1970r. oddała działkę w dzierżawę Miejskiemu Przedsiębiorstwu Robót Drogowych i Wodociągowo – Kanalizacyjnych. Teren nieruchomości wykorzystywano jako wysypisko komunalne do końca 1980r. W umowie dzierżawca zobowiązał się do pełnej rekultywacji działki. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] na podstawie art. 106 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627) uzgodnił zakres i sposób rekultywacji terenu działki nr [...] przy ul. [...] i określił, że termin jej zakończenia nastąpi do dnia [...] 2010r. Wskazał, iż Zarząd Zieleni Miejskiej wystąpił z wnioskiem o uzgodnienie warunków rekultywacji. Teren działki został zanieczyszczony w wyniku jej eksploatacji jako wysypisko odpadów komunalnych. Określono, iż rekultywacja będzie polegała na: - ujęciu i odprowadzeniu biogazu poprzez wykonanie instalacji odgazowującej i składającej się ze studni połączonych rurami z wyprowadzeniem do jednej studni, na której będzie zainstalowana głowica do spalania gazu, - uformowaniu wierzchniej warstwy wysypiska, poprzez pokrycie wierzchowiny wyrównawczej z piasku, 20 cm warstwy drenażowej z piasku, 60 cm warstwy izolacyjnej z gliny, 40 cm gruntu piaszczystego, 20 cm humusu. Warstwa izolacyjna z gliny o grubości 60 cm zabezpieczy przed infiltracją wód opadowych w głąb składowiska, a pod linią energetyczną, w pasie ochronnym o szer. 60 m., warstwa gliny będzie zastąpiona folią obustronnie chronioną geowłókniną, - zagospodarowaniu terenu poprzez nasadzenie drzew poza 60 m pasem pod linią energetyczną. K.S. wniosła odwołanie domagając się skrócenia okresu rekultywacji do dwóch lat. Podała też, że teren działki został całkowicie zdegradowany i zanieczyszczony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 2 kpa uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca nie podważa zakresu i sposobu wykonania czynności rekultywacyjnych, a jedynie termin ich wykonania. W ocenie organu odwoławczego przepis art. 106 ust. 2 powołanej ustawy wymaga szczegółowego uzasadnienia terminu zakończenia rekultywacji i dostosowania jej do zakresu i rodzaju niezbędnych prac. Zaskarżona decyzja w tym zakresie nie zawiera żadnego rozstrzygnięcia. Wobec czego rozpatrując sprawę ponownie organ administracji winien określić czas trwania poszczególnych czynności związanych z rekultywacją, a także uwzględnić wielkość środków finansowych przeznaczonych na ten cel. K.S. pismem z dnia [...] lipca 2003r. wniosła o przeprowadzenie pełnej rekultywacji terenu i przywrócenia naturalnego ukształtowania terenu, a w szczególności przywrócenia pierwotnego poziomu gruntu. Powołując się na treść art. 103 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska podała, że wskazany przez nią sposób rekultywacji jest obligatoryjny, a proponowana częściowa rekultywacja jest niezgodna z prawem. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] na podstawie art. 106 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627) uzgodnił zakres i sposób rekultywacji terenu działki nr [...] przy ul. [...] i określi, że termin zakończenia rekultywacji nastąpi do dnia [...] grudnia 2007r. Wskazano, że teren działki został zanieczyszczony w latach 1976-1980 i był wykorzystywany jako wysypisko odpadów komunalnych. Rekultywacja będzie polegała na wykonaniu następujących prac: - w I roku robót przygotowawczych (karczowanie drzew i krzewów, wyrównanie i zagęszczenie powierzchni wysypiska, ułożenie rur, przykrycie warstwą drenażową z piasku, warstwą okrywającą z piasku 20 cm., oraz robót ziemnych i konstrukcyjnych, ułożenie sieci odgazowującej, wyrównanie, zagęszczenie warstwy wyrównującej z piasku i nawiezienie gliny), - w II roku robót ziemnych i konstrukcyjnych w pasie ochronnym linii energetycznej (rozebranie skarpy nr [...], wykopanie odpadów, wyrównanie i zagęszczenie gruntu, częściowe nawiezienie warstwy wyrównującej z piasku), - w III roku kontynuowanie prac ziemnych i konstrukcyjnych, - w IV roku wysadzenie drzew. Wykonanie rekultywacji w ciągu dwóch lat jest niemożliwe ze względów organizacyjnych, technicznych i finansowych. Wykonanie rekultywacji zgodnie z projektem pozwoli na zagospodarowanie terenu działki zgodnie z zapisem w ogólnym planie zagospodarowania przestrzennego m. P., zatwierdzonym uchwałą z dnia [...] grudnia 1994r. (Nr X/58/II/94). Jest to teren oznaczony symbolem III.Kz 10 zo – teren przestrzeni otwartych – lasy komunalne, doliny rzek, strumieni, łąk i pastwiska położony w rejonie o przewadze strukturalnych klinów zieleni. Działka znajduje się w granicy zespołu Przyrodniczo – Krajobrazowego [...]. Prezydent Miasta uznał, że żądanie dokonania pełnej rekultywacji nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na treść art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw. Zgłoszenie zostało bowiem ujęte w rejestrze określonym w przepisie art. 110 ustawy Prawo ochrony środowiska. Nie dotyczy ono jednak niekorzystnego przekształcenia naturalnego ukształtowania terenu. Ponadto wysypisko odpadów komunalnych było eksploatowane w latach 1976-1980, a więc zanieczyszczenie nastąpiło przed dniem 01 września 1980r. K.S. wniosła odwołanie domagając się uchylenia decyzji Prezydenta Miasta. Podała, iż projekt rekultywacji nie uwzględnia żądania przywrócenia działki do stanu poprzedniego (art. 103 ust. 1 ustawy) w związku z niekorzystnym przekształceniem jej naturalnego ukształtowania. Poziom działki jest bowiem obecnie o ponad 6 metrów wyższy od stanu pierwotnego, co uniemożliwia korzystanie z 30% jej powierzchni. Zdaniem odwołującej obowiązany do rekultywacji nie wykazał (art. 13 przepisów wprowadzających), iż zanieczyszczenie nastąpiło przed 01 września 1980r., gdyż trwało co najmniej do końca wymienionego roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją wydaną na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał, iż zarzuty odwołania nie zasługują na uwzględnienie. Zanieczyszczenie ziemi (gleby) nastąpiło bowiem przed 01 września 1980r. skoro teren działki był wykorzystywany jako wysypisko śmieci od 1976r. Wskazano także, iż zgłoszenie z [...] kwietnia 2002r. oraz zarzuty odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z 16 stycznia 2003r. nie obejmowały niekorzystnego przekształcenia naturalnego ukształtowania ziemi. Zasadnie zatem uznano w kwestionowanej decyzji, iż rekultywacja winna być przeprowadzona w zakresie, o którym mowa w art. 13 przepisów wprowadzających, co wyklucza zastosowanie w takiej sytuacji przepisu art. 103 ust. 3 ustawy Prawo ochrony środowiska (przywrócenie do stanu wymaganego standardami jakości). K.S. wniosła skargę, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżąca zarzuciła, iż zaskarżona decyzja narusza przepis art. 13 ustawy z 27 lipca 2002r. (winno być – 2001r.) o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw, gdyż organ obowiązany do rekultywacji nie wykazał, iż zanieczyszczenie nastąpiło przed 01 września 1980r. skoro wysypisko śmieci było eksploatowane do końca 1980r. Wskazała nadto, iż zgłoszenie faktu zanieczyszczenia działki poprzez składowanie ogromnych ilości śmieci było tożsame ze zgłoszeniem niekorzystnego przekształcenia naturalnego terenu. Zdaniem skarżącej w rozpoznawanej sprawie znajdował zastosowanie przepis art. 103 ustawy Prawo ochrony środowiska. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zaskarżonej decyzji. Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przepis art. 102 ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2001r. Nr 62, poz. 627 z zm.) stanowi, iż władający powierzchnią ziemi (właściciel nieruchomości), na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, jest obowiązany do przeprowadzenia ich rekultywacji. Jeżeli jednak wykaże, że zanieczyszczenie gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodował inny podmiot, to obowiązek rekultywacji spoczywa na tym podmiocie. Rekultywacja w związku z niekorzystnym przekształceniem naturalnego ukształtowania terenu polega na jego przywróceniu do stanu poprzedniego a rekultywacja zanieczyszczonej gleby lub ziemi polega na ich przywróceniu do stanu wymaganego standardami jakości (art. 103 ust. 2, art. 3 pkt. 34). Obowiązany do rekultywacji powinien uzgodnić jej warunki z organem ochrony środowiska. Uzgodnienie następuje w drodze decyzji określającej zakres, sposób i termin zakończenia rekultywacji (art. 106). Niesporne jest, że teren działki skarżącej (nr [...] przy ul. [...]) był od 1976r. do końca eksploatowany jako komunalne wysypisko śmieci. Stosownie do przepisu art. 12 ustawy o wprowadzeniu w życie ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2001r. Nr 100 poz. 1085 z zm.) – władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy (1 października 2001r.) jest obowiązany do zgłoszenia właściwemu staroście (prezydent miasta na prawach powiatu) faktu zanieczyszczenia ziemi lub gleby albo niekorzystnego przekształcenia naturalnego ukształtowania terenu w terminie do 30 czerwca 2004r. Do zgłoszenia należy załączyć wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia lub dokumentację potwierdzającą niekorzystne przekształcenie ukształtowania terenu. Zgłoszenie uwzględnia się w prowadzonym przez starostę stosownym rejestrze. Starosta może też w ciągu roku odrzucić zgłoszenie jeżeli nie zostaną spełnione warunki ustawy. Zgodnie z przepisem art. 13, jeżeli podmiot obowiązany do rekultywacji wykaże, że zanieczyszczenie nastąpiło przed dniem 01 września 1980r., rekultywacja może być ograniczona do przeprowadzenia działań, które wykluczą: 1) zagrożenie życia lub zdrowia ludzi bądź powstanie innych szkód, 2) możliwości rozprzestrzeniania się zanieczyszczenia. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca zgłosiła [...] kwietnia 2002r. fakt zanieczyszczenia terenu działki, domagając się "pełnej" jej rekultywacji. Kolejnym pismem z [...] lipca 2003r. (k-29) skarżąca zgłosiła fakt niekorzystnego przekształcenia naturalnego ukształtowania terenu, wyjaśniając iż aktualny poziom terenu jest o ponad 6 metrów wyższy do pierwotnego poziomu naturalnego. Organy administracji uznały, iż uzgodnienie, o którym mowa w art. 106 ustawy Prawo ochrony środowiska, dotyczy wyłącznie zanieczyszczenia ziemi i gleby, gdyż taki zakres rekultywacji został zgłoszony w piśmie z [...] lipca 2003r. a zanieczyszczenie powstało przed 01 września 1980r. Powyższe rozstrzygnięcie nie jest trafne. Niewątpliwe jest bowiem, iż skarżąca w ustawowym terminie (do 30 czerwca 2004r.) zgłosiła właściwemu organowi (prezydent miasta na prawach powiatu) niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu jej nieruchomości. Fakt tego zgłoszenia zawarty jest w powołanym piśmie z [...] lipca 2003r., a także w odwołaniu od decyzji z [...]. Zgłoszenie uprawniało do przeprowadzenia stosownej analizy co do spełnienia warunków ustawy. Nie jest również trafne stanowisko organów administracji, iż zanieczyszczenie ziemi (gleby) w niniejszej sprawie nastąpiło przed 01 września 1980r. Pogląd ten nie znajduje uzasadnienia w gramatycznym brzmieniu przepisu art. 13 powołanej ustawy o wprowadzeniu w życie ustawy Prawo ochrony środowiska. Użyte w powołanym przepisie sformułowanie "zanieczyszczenie nastąpiło" oznacza, iż proces zanieczyszczenia zakończył się (wydarzył się) przed wskazaną datą. Bezsporne jest, że w niniejszej sprawie proces zanieczyszczania trwał od 1976 do 1980r. Nie zachodziły zatem podstawy do zastosowania regulacji, o której mowa w art. 13 przepisów wprowadzających; gdyż zanieczyszczenie trwało nieprzerwanie do 1980r., a więc nie nastąpiło przed 01 września 1980r. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany z zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Mając powyższe na względzie uchylone zostały decyzje obu organów. Decyzja organu pierwszej instancji narusza bowiem również przepisy prawa materialnego, odnoszące się do zgłoszenia niekorzystnego przekształcenia naturalnego ukształtowania terenu. Z tych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III-im sentencji traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. (art. 152). /-/ E. Podrazik /-/ A. Łaskarzewska /-/ St. Małek jw