II SA/Po 2873/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Popowska As. sąd. Danuta Rzyminiak – Owczarczak Protokolant: referent stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2005 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję dyrektora Filii [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] z dnia [...] r. Nr [...] /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/P.Miładowski /-/B.Popowska Pismem z dnia [...] r. skarżąca M.D. złożyła wniosek o przyznanie środków finansowych "na życie", na zakup żywności, biletów MPK, soczewek, płynu do soczewek, karty telefonicznej, artykułów biurowych, środków czystości, bielizny, rajstop, witamin. W oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony dnia [...] r. ustalono, że skarżąca jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy, oraz że mieszka z bratem, jednak prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. odmówiono skarżącej przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup biletów MPK, płynu do soczewek, artykułów biurowych i rajstop. Uzasadniając decyzję wskazano, że w celu poszukiwania pracy skarżąca, dokonuje porozumień głównie telefonicznych, w związku z czym przyznano jej kartę telefoniczną. Odmówiono natomiast przyznania pomocy na zakup płynu do soczewek, gdyż skarżąca została poinformowana o konieczności naprawienia okularów i dostarczenia rachunku, ewentualnie wyceny naprawy, na podstawie, której przyznana miała zostać pomoc. Poinformowano, iż środki na zakup rajstop i artykułów biurowych przyznano skarżącej w marcu, i pomoc ta winna zaspokoić jej potrzeby na 3 miesiące. Skarżąca we wskazanym terminie złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji, w którym wskazała, iż do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego potrzebne są tylko jej dane, jako że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżąca zarzuciła, iż odmowa przyznania środków na zakup biletów MPK stanowi przeciwdziałanie ze strony MOPR w poszukiwaniu pracy. Skarżąca zarzuciła też, iż bez powodu odmówiono jej przyznania środków na zakup soczewek kontaktowych i płynu do soczewek. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając decyzję wyjaśniono, iż pomoc w formie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, oraz podzielono stanowisko organu I instancji. Skarżąca wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w P. skargę, na decyzję organu I instancji, żądając odszkodowania w szerokim zakresie. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz podkreślił i skarżąca nie została pozostawiona bez pomocy, ale uzyskuje ją od MOPR systematycznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy zważył, co następuje: Zgodnie z postanowieniami art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. "Pomoc społeczna ma na celu zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc ta może być jednak zrealizowana, jeżeli odpowiada celom i możliwościom pomocy społecznej. Oznacza to, że pomoc społeczna nie ma za zadanie zaspokajania wszystkich potrzeb swych podopiecznych, ma im jedynie umożliwić przezwyciężenie trudnych życiowo sytuacji." (wyrok NSA z dnia 17 kwietnia, sygn. II SA/Gd 4332/01). Przyznanie zasiłku celowego oparte jest na uznaniu administracyjnym - co wynika z treści art. 32 ustawy o pomocy społecznej – obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji – oznacza to, że ocena występowania przesłanek, od których zależy przyznanie pomocy w postaci zasiłku celowego należy do organów pomocy społecznej. Kontrola sądowo-administracyjna tego rodzaju decyzji jest ograniczona i sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. W szczególności kontroli podlega to, czy podjęto wszelkie czynności w celu ustalenia w sposób wnikliwy stanu faktycznego sprawy, czy jego ocena jest wszechstronna, a dokonana na jej podstawie klasyfikacja przesłanek ustawowych nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego i przy uwzględnieniu posiadanych możliwości finansowych. Od woli organu zależy zatem, czy pomoc społeczna w tej formie zostanie przyznana i w jakiej wysokości. W rozpatrywanej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie pomocy w formie środków pieniężnych "na życie", zakup żywności, biletów MPK, soczewek, płynu do soczewek, karty telefonicznej, artykułów biurowych, środków czystości, bielizny, rajstop, witamin. Organ I instancji po przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym odmówił skarżącej pomocy na zakup soczewek, biletów MPK, artykułów biurowych i rajstop. Przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego organ jest związany przepisami ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. Przepis artykułu 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26 ze zm.) stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 77 § 1 ww. ustawy nakłada na organ administracji także obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Odmawiając wnioskowanej pomocy na zakup soczewek kontaktowych wyjaśniono, iż skarżącą została zobowiązana do naprawy okularów oraz przedstawienia rachunku wykonanej naprawy. Nie ulega wątpliwości, iż zakup szkieł kontaktowych nie jest "niezbędną potrzebą życiową", zaspokojenie, której przewidywałaby ustawa o pomocy społecznej. Jednakże, wydające decyzje organy obu instancji obowiązane były do podjęcia działań zmierzających do ustalenia, czy wnioskowana pomoc ewentualnie nie wiąże się z charakterem pracy jaką skarżąca miałaby wykonywać lub nie zachodzą inne, szczególne okoliczności, które wyjątkowo uzasadniałyby w tym przypadku przyznanie takiej pomocy. W zakresie dotyczącym odmowy przyznania pomocy na zakup biletów MPK, należy stwierdzić, że załatwienie spraw urzędowych, a także działania związane z poszukiwaniami pracy, bez wątpienia wiążą się niejednokrotnie z koniecznością osobistego stawiennictwa, a więc od skarżącej nie można oczekiwać, że będzie je załatwiała wyłącznie telefonicznie i w ten sposób motywować odmowną decyzję. Podkreślenia wymaga nadto okoliczność, iż skarżąca wniosek o przyznanie pomocy na zakup m.in. artykułów biurowych i rajstop złożyła w dniu [...] r. Organ pierwszej instancji, odmawiając przyznania wnioskowanej pomocy, wyjaśnił, że pomoc w tym samym zakresie została przyznana skarżącej już w marcu, i powinna zaspokoić jej potrzeby co najmniej na okres trzech miesięcy. Wskazany w uzasadnieniu decyzji termin upłynął z końcem [...], a więc powołany argument, wydaje się kolidować z zasadami logiki. W uzasadnieniu decyzji brakuje nadto wyraźnego wyliczenia jakiej wysokości środkami, ośrodek pomocy dysponuje, i jakie jest zgłoszone zapotrzebowanie na tę pomoc, oraz w jakiej części środki są wydatkowane na pomoc obligatoryjną i jaka kwota pozostaje na wnioskowaną pomoc fakultatywną. Nadto zauważyć należy, że wniosek skarżącej z [...] r. był także przedmiotem innego także rozstrzygnięcia organu pomocy społecznej. Z akt administracyjnych [...] wynika, że na skutek odwołań skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z [...] r. w sprawach: [...] i[...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. Filia G. przyznających pomoc społeczną za zakup karty telefonicznej – [...] zł i [...] i [...] i [...] na zakup środków czystości 2 x po [...] zł ([...] i [...] na zakup lekarstw [...] zł ([...] z [...] r.) i [...] zł ([...]. W istocie zatem organy obu instancji w sposób niedopuszczalny rozpatrzyły wniosek M. D. dwukrotnie w przywołanym wyżej zakresie. Już to uchybienie (pomijając relatywizm merytorycznej oceny organu pomocowego) stanowi wystarczającą podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją orzeczenia organu pierwszoinstancyjnego. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) należało orzec jak w sentencji wyroku. Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż zaskarżoną decyzją nie przyznano żadnych uprawnień, które podlegałyby wykonaniu. /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/P.Miładowski /-/B.Popowska KB/