II SA/Po 288/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta, Kierownika Filii [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P.) z dnia [...] 2010 r. nr [...], którą odmówiono K. K. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów: zakupu wapna ogrodowego, wyjazdu do [...] na dożynki, na potrzeby córki w kwocie 150,00 zł, konserwacji dachu w kwocie 150,00 zł, zakupu koła do wózka w kwocie 20,00 zł, artykułów biurowych, gresu na próg, podchlorku sodu, piłki do kosza w kwocie 5,00 zł, wysłania listów poleconych w kwocie 20,00 zł, zakupu szczotki do mycia baniaka w kwocie 13,00 zł, usługi ksero, zakupu odkurzacza, malowania rynny w kwocie 50,00 zł, malowania łazienki, konserwacji dachu wiaty, zakupu środków i rękawic BHP oraz chemii gospodarczej, kopert, znaczków w kwocie 20,00 zł, spawania w kwocie 20,00 zł, zakupu kurtki sztormówki, naprawy kuchenki w kwocie 50,00 zł, kosiarki elektrycznej w kwocie 50,00 zł oraz ubezpieczenia kosiarki, zakupu obuwia domowego w kwocie 30,00 zł, na potrzeby życiowe i szkolne córki w kwocie 200,00 zł, zakupu alpaksu, zaprawy klejowej, na leczenie stomatologiczne w kwocie 450,00 zł, zakupu żywności w kwocie 37,12 zł, przesyłki w kwocie 5,00 zł oraz zakupu artykułów biurowych w kwocie 17,42 zł. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym. W dniach [...] sierpnia, [...] i [...] sierpnia, [...] września, [...] i [...] września 2010 r. K. K. wystąpił o przyznanie mu pomocy między innymi w postaci zasiłku celowego na wyżej wymienione cele i w wyżej opisanych kwotach. Swój wniosek ponowił podczas wywiadu środowiskowego, który miał miejsce w dniu [...] września 2010 r. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2010 r. odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy. Organ wskazał, iż w wyniku wywiadu środowiskowego ustalono, że: wnioskodawca nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez uprawnień do zasiłku dla bezrobotnych; zamieszkuje w domku [...] na działce należącej do jego ojca; domek ([...]) ten jest zadbany i nie wymaga remontu; domek jest ocieplony, otynkowany i ogrzewany ([...]); przedmiotowy domek [...] został zaadaptowany na cele mieszkalne; wnioskodawca utrzymuje się ze środków z pomocy społecznej: zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia w wysokości 238,50 zł przyznany na okres od 1 sierpnia do 31 grudnia 2010 r., ponadto z zasiłku na zakup żywności w wysokości 400 zł miesięcznie, przyznanego na okres od 1 sierpnia do 31 grudnia 2010 r. Następnie Prezydent Miasta P. wyjaśnił, iż prawo do pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Kryterium to wynosi 477 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Organ ustalił, że K. K. spełnia to kryterium, zaznaczył jednakże, iż w myśl art. 3 ust. 1, 3 i 4 ustawy celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organ dodał także, iż wnioskodawcy została przyznana odrębnymi decyzjami pomoc w formie zasiłku celowego na doładowanie telefonu - w kwocie 30 zł, na zakup obuwia domowego - w kwocie 15 zł i na pokrycie kosztów zakupu leków - w kwocie 17 zł. W ocenie organu udzielane skarżącemu wsparcie jest wystarczające i odpowiednie do jego sytuacji, zabezpiecza niezbędne potrzeby bytowe, a także jest zgodne z celami i możliwościami pomocy społecznej. Jednocześnie organ stwierdził, że wymienione we wniosku potrzeby, których sfinansowania domaga się strona, nie należą do niezbędnych potrzeb życiowych, a udzielone zainteresowanemu wsparcie finansowe jest zgodne z celami i możliwościami pomocy społecznej, zgodnie z przywołanym art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. W zakresie wniosku o udzielenie pomocy na zaspokojenie potrzeb bytowych córki zainteresowanego organ zauważył, iż strona nie ma orzeczonego obowiązku alimentacyjnego względem córki w wieku [...] lat i nie konsultuje potrzeb córki z [...], która jest jej przedstawicielem ustawowym, ponadto w oparciu o informacje uzyskane od W. K. - ojca wnioskodawcy organ ustalił, iż W. K. płaci zasądzone przez sąd rodzinny na wnuczkę alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie. Co do wnioskowanej pomocy na zakup żywności w kwocie 37,12 zł organ wskazał na korzystanie przez wnioskodawcę z odrębnego zasiłku na zakup żywności w wysokości 400 zł miesięcznie, przyznanego na okres od 1 sierpnia do 31 grudnia 2010 r., co powinno zabezpieczać potrzeby strony. Z kolei na zakup odkurzacza wnioskodawca otrzymał już pomoc w kwocie 100 zł decyzją z dnia [...] 2010 r., a nie dokonał zakupu tego sprzętu. Co do uzyskania pomocy na leczenie stomatologiczne w kwocie 450 zł organ I instancji, powołując się na opinię lekarza - stomatologa, wskazał, iż jest możliwość bezpłatnego leczenia [...] w [...], a ponadto usługa stomatologiczna wskazana przez stronę nie jest zabiegiem ratującym życie, zainteresowany powinien w pierwszej kolejności wyczerpać możliwości w ramach posiadanego ubezpieczenia do bezpłatnej opieki stomatologicznej w podstawowym zakresie, dopiero po wykorzystaniu tych możliwości prośba o sfinansowanie płatnego leczenia byłaby uzasadniona. W ocenie organu I instancji wnioskodawca otrzymał z pomocy społecznej znaczne wsparcie finansowe, które pozwala mu na egzystencję w warunkach odpowiadających godności człowieka. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł osobiście K. K.. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2011 r. organ odwoławczy powołał się na wykładnię art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wskazując na charakter zasiłku celowego nakierowanego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Odnosząc się do wniosku w części dotyczącej grupy potrzeb, które mogą być uznane z niezbędne potrzeby bytowe, organ odwoławczy uznał, w ślad za organem I instancji, że pomoc na zakup żywności winna być zaspokojona z przyznanego zainteresowanemu zasiłku na zakup żywności w kwocie 400 zł miesięcznie, ponadto w pełni podzielił stanowisko organu I instancji co do kwestii leczenia stomatologicznego i pomocy na zaspokojenie potrzeb córki skarżącego oraz zakupu odkurzacza. Organ stwierdził również, iż żądana z pozostałych potrzeb, wskazanych we wnioskach zainteresowanego, nie jest niezbędną potrzebą bytową, a tylko zaspokojenie takich potrzeb może być przyznany zasiłek celowy. Ponadto organ odwoławczy wskazał na uznaniowy charakter przyznawania pomocy w postaci zasiłku celowego. Skargę na decyzję organu odwoławczego wniósł K. K.. dołączając do niej szereg dokumentów mających w jego przeświadczeniu znaczenie dla sprawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skargę należało oddalić, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. (Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. [...]) są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania. Analizowana sprawa dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm. - dalej. u.p.s.) może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Dotyczy to w szczególności pokrycia części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej Państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna w zakresie formalnym uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, jak i szczególne zawarte w ustawie o pomocy społecznej (art. 106 ust. 4) oraz w rozporządzeniu wykonawczym w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia materialnoprawne zasady zawarte w ustawie o pomocy społecznej Mając na względzie okoliczności niniejszej sprawy, zakres i cel świadczeń, jakie skarżącemu już przyznano, należało rozważyć, czy potrzeby, o jakich sfinansowanie z pomocy społecznej wystąpił skarżący, są potrzebami "niezbędnymi" (art. 39 ust. 1 u.p.s.). Sąd przyznaje rację organowi, iż w konkretnych okolicznościach sprawy zgłaszane przez skarżącego potrzeby były zbyt daleko idące, zważywszy na uzyskiwaną dotychczas pomoc społeczną. Zgodnie bowiem z intencją ustawodawcy celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Zauważyć należy, że w momencie rozpatrywania wniosku o świadczenie celowe skarżącemu przysługiwał zasiłek okresowy w wysokości 238,50 zł miesięcznie i zasiłek na zakup żywności w kwocie 400 zł miesięcznie, przyznane na ten sam okres 1 sierpnia do 31 grudnia 2010 r. Ponadto w tym samym roku udzielono skarżącemu świadczeń w postaci zasiłków celowych na pokrycie kosztów: doładowania telefonu - w kwocie 30 zł, zakupu obuwia domowego - w kwocie 15 zł i zakupu leków - w kwocie 17 zł. Zdaniem Sądu, organ nie miał podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego w zakresie udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów szeregu urządzeń i materiałów do konserwacji i remontu domku oraz obejścia (działki letniskowej), zakupu i naprawy wyposażenia, sprzętów i urządzeń gospodarstwa domowego, wyjazdu do Śremu na dożynki, na potrzeby córki (życiowe i szkolne), usług i artykułów biurowych, usług pocztowych, szczotki do mycia baniaka, zakupu kurtki sztormówki, na leczenie stomatologiczne, zakupu żywności. A to z tej przyczyny, że dotyczył on w części potrzeb, na których zaspokojenie skarżący otrzymywał regularną (zasiłek na zakup żywności) lub doraźną (zasiłek celowy na zakup obuwia domowego) pomoc finansową, a w pozostałej części potrzeb, które w ustalonym stanie faktycznym nie służą bezpośrednio realizacji niezbędnych potrzeb bytowych wnioskodawcy. Przyznanie świadczenia w takim zakresie stałoby się w istocie uzyskaniem źródłem utrzymania, a nie pomocy w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie pracuje (co wynika z wywiadu środowiskowego), a żadna z potrzeb, których sfinansowania domagał się ze środków pomocy społecznej, nie jest też środkiem bezpośrednio służącym do wykonywania pracy, nie jest urządzeniem potrzebnym w pracy ani środkiem transportu. Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że pomoc, jaką przyznano K. K. za okres od sierpnia do końca 2010 r., była pomocą wystarczającą w świetle jego potrzeb i możliwości. Podkreślić trzeba, że otrzymane świadczenia miały charakter stały, w szczególności stanowiły istotne wsparcie w zaspokojeniu potrzeb skarżącego, w tym potrzeb żywnościowych. Pozostałe świadczenia, o jakie wystąpił skarżący, nie mieściły się natomiast w zakresie potrzeb niezbędnych. W szczególności do takich potrzeb nie można było zaliczyć kosztów wyjazdu na uroczystości dożynkowe czy usług kserograficznych i pocztowych. Nie zachodziły również podstawy do przyznania skarżącemu pomocy na zakup szeregu przedmiotów i materiałów do konserwacji i remontu zamieszkiwanego domku letniskowego i obejścia. Choć tego rodzaju pomoc w szczególnych sytuacjach może być przyznana, to jednak Sądu znał, że wobec regularnego, comiesięcznego wsparcia finansowego, można było oczekiwać od skarżącego, iż zorganizuje on prace konserwacyjne lub remontowe bądź pozyska środki na tego rodzaju cel w ramach własnej aktywności. W tym miejscu trzeba podkreślić, że wykorzystując instytucję zasiłku celowego nie można żądać od organów pomocy społecznej zaspokajania potrzeb osób potrzebujących w sposób ciągły i we wszelkich sferach. Jak wskazano, organ - oceniając sytuację materialną danej osoby - może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. W przypadku skarżącego pomoc wspierająca go realizowana jest w formie regularnych świadczeń w postaci przyznania określonej kwoty pieniężnej. Ponadto skarżący nie wykazał, iżby zamieszkiwany domek faktycznie wymagał wykonania prac, których sfinansowania się domagał. Organ I instancji ustalił, iż przedmiotowy domek ([...]) jest zadbany i nie wymaga remontu; domek jest ocieplony, otynkowany i ogrzewany, przedmiotowy domek letniskowy został zaadaptowany na cele mieszkalne, a z wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący "wykonuje szereg remontów", których zakres nie zawsze ustala z pracownikiem socjalnym. Skarżący w żaden sposób nie zakwestionował trafności takiego ustalenia. Prośby o przyznanie pomocy na potrzeby córki nie można było uznać, skoro skarżący nie ma nad nią ustalonego obowiązku alimentacyjnego, a opiekę sprawują inne osoby (to jest [...], zaś alimenty na wnuczkę w wysokości [...] zł miesięcznie płaci ojciec skarżącego - W. K.). Nie była to zatem "niezbędna" potrzeba, o jakiej przyznanie mógł się ubiegać skarżący w związku ze swoją sytuacją materialną. Co do uzyskania pomocy na leczenie stomatologiczne (w kwocie 450 zł) skarżący winien, jak trafnie zauważyły organy, najpierw skorzystać z możliwości bezpłatnego leczenia, w ramach posiadanego ubezpieczenia do opieki stomatologicznej w podstawowym zakresie, a dopiero po wyczerpaniu tych możliwości prośba o sfinansowanie płatnego leczenia mogłaby podlegać rozważeniu, co do niezbędności bytowej jej zaspokojenia. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.