II SA/Po 294/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jan Szuma (spr.) Sędziowie Sędzia WSA. Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 października 2021 r. sprawy ze skargi Z. G. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2021 r., [...], II. zasądza od organu na rzecz skarżącego kwotę [...](słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi jest postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwanego dalej "Szefem Urzędu") z dnia [...] marca 2021 r., [...], którym – po rozpatrzeniu wniosku Z. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy– organ ten utrzymał własne postanowienie z dnia [...] lutego 2021 r., [...] o odmowie wszczęcia wobec wyżej wymienionej osoby postępowania "w sprawie przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych". Powyższe postanowienia wydano w następujących okolicznościach. Wnioskiem z dnia [...] maja 2017 r. Z. G. wystąpił o przyznanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanie z powodów politycznych na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 1255, dalej "u.d.o.a.") (k. 1-45 akt administracyjnych). Początkowo Szef Urzędu odmówił wnioskodawcy potwierdzenia żądanego statusu decyzją z dnia [...] maja 2017 r., [...] (k. 47-48 akt administracyjnych), jednak stanowisko swe zrewidował i decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., [...] (k. 93-94 akt administracyjnych) uchylił dotychczasowe rozstrzygnięcie odmowne. Zarazem potwierdził wobec Z. G. status "działacza opozycji antykomunistycznej". Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. Z. G. wystąpił o przyznanie mu statusu "osoby represjonowanej" [z powodów politycznych – uw. Sądu]. Zwrócił uwagę, że dotychczas przyznano mu status "działacza opozycji antykomunistycznej". W oświadczeniu załączonym do wniosku opisał zdarzenia i okoliczności uzasadniające jego żądanie. Ponadto dołączył oświadczenia innych osób oraz legitymację, z której wynika, że ma on status "działacza opozycji antykomunistycznej" (k. 102-110 akt administracyjnych). Postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r., [...] Szef Urzędu, działając na podstawie art. 61a § 1, art. 16 § 1 oraz art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm. dalej "K.p.a."), odmówił wszczęcia na wniosek skarżącego postępowania w przedmiocie "potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych". W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. wobec skarżącego potwierdzono już status działacza opozycji antykomunistycznej. Obecnie wystąpił on wobec tego z wnioskiem w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Szef Urzędu zaznaczył też, że Z. G. nie powołał się na żaden z trybów nadzwyczajnych (art. 145, art. 154 K.p.a.) W następstwie wniosku Z. G. (oznaczonego jako "zażalenie") Szef Urzędu postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r., [...] utrzymał w mocy kwestionowane postanowienie z dnia [...] lutego 2020 r. Już w tym miejscu (co niżej w części merytorycznej wyroku zostanie rozwinięte) należy zasygnalizować, że uzasadnienie postanowienia Szefa Urzędu zdaje się pochodzić z innej sprawy, gdyż opisane okoliczności zupełnie nie pasują do postępowania z wniosku skarżącego. Jedynie w ostatnim fragmencie pojawiło się wyjaśnienie, że w postępowaniu zwyczajnym zakończonym decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. organ badał zarówno okoliczności prowadzenia przez stronę działalności w opozycji antykomunistycznej, jak również okoliczności podlegania represjom, jakich strona doświadczyła z powodów politycznych. W skardze Z. G. zarzucił Szefowi Urzędu naruszenie art. 61 § 1 K.p.a. poprzez błędne uznanie, że należało mu odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego oraz że nie dołączył on żadnych nowych dokumentów. Jego zdaniem naruszono także art. 134, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez nie zebranie i nie rozważenie całego materiału dowodowego, art. 7 i 10 K.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie brania czynnego udziału w sprawie oraz art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.") poprzez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy. Na wstępie należy skorygować jeden z zarzutów sformułowanych w skardze. Otóż skarżący zarzucając organowi nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonego postanowienia wskazał – najpewniej przez omyłkę – na art. 141 § 4 P.p.s.a. Podkreślić trzeba, że przepis ten określa elementy treściowe uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego i nie ma zastosowania do decyzji administracyjnych wydanych przez organy administracji. Niemniej oczywiście decyzje – podobnie jak wyroki sądowe – muszą spełniać określone standardy. Te zostały określone w art. 107 § 3 K.p.a., który stanowi, że "Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa". W ocenie Sądu postanowienie Szefa Urzędu z dnia [...] marca 2021 r., [...] narusza art. 107 § 3 K.p.a. (mający do niego odpowiednie zastosowanie – zob. art. 126 K.p.a.), jak i też zasadę budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ powołuje się na fakt nie wniesienia skargi do "Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach", wskazuje na "decyzję z dnia [...] listopada 2020 r." i wreszcie przywołuje decyzje z dnia [...] sierpnia 2018 r. i z dnia [...] kwietnia 2018 r., którymi Szef Urzędu miał "odmówić stronie potwierdzenia przedmiotowego statusu" (to jest statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych). Powyższe elementy treściowe wskazują, że wydając postanowienie z dnia [...] marca 2021 r. Szef Urzędu zapewne posłużył się innym podobnym rozstrzygnięciem, jako wzorcem. Nie usunął jednak dotychczasowych treści, ani nie przedstawił stanu aktualnej sprawy, przez co ostateczny efekt jest całkowicie nie do przyjęcia w świetle art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 8 § 1 K.p.a. W postanowieniu nie przytoczono faktów ze sprawy, ale fakty z innej sprawy, a nawet z różnych spraw. Jest to wystarczające, aby domniemać, że organ nierzetelnie załatwił sprawę i naruszył wymienione regulacje w sposób istotny. Niezależnie od powyższego Sąd doszedł do wniosku, że uchylone muszą zostać oba postanowienia Szefa Urzędu wydane w postępowaniu administracyjnym objętym skargą (postanowienie z dnia 2 marca 2021 r., DSE3-K0918-D3314-13/21 oraz utrzymane przez nie w mocy postanowienie z dnia 3 lutego 2021 r., DSE2-K1027-D3314-11/21), gdyż w ocenie składu orzekającego oparto je na zbyt rygorystycznie stosowanym art. 61a § 1 K.p.a. Szef Urzędu wyjaśniał, że wobec Z. G. prowadził już postępowanie w przedmiocie potwierdzenia wobec wnioskodawcy statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych i postępowanie to zakończyło się wydaniem decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r., [...] (k. 93-94 akt administracyjnych), którą potwierdzono wobec Z. G. status działacza opozycji antykomunistycznej. W ostatnim akapicie uzasadnienia postanowienia z dnia [...] marca 2021 r., [...] Szef Urzędu akcentował, że w postępowaniu zwyczajnym zakończonym decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. badał zarówno okoliczności prowadzenia przez stronę działalności w opozycji antykomunistycznej, jak również okoliczności podlegania represjom, jakich strona doświadczyła z powodów politycznych. Można więc wywieść, że zdaniem organu postrzega on postępowanie za rozstrzygnięte przedmiotowo w całości. W ocenie Sądu powyższe stanowisko organu nie jest trafne. Faktem jest, że postępowanie wszczęte z wniosku toczyło się w pewnym narzuconym przez terminologię u.d.o.a. schemacie. Z. G. złożył wniosek z 2017 r. na urzędowym formularzu (k. 45 akt administracyjnych), gdzie pojawia się naruszone formularzem żądanie potwierdzenia statusu "działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych". Decyzją z dnia [...] maja 2017 r., [...] (k. 47-48 akt administracyjnych) Szef Urzędu odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu "działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych". Na skutek wniosku Z. G. o ponowne rozstrzygnięcie sprawy Szef Urzędu decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., [...] (k. 93-94 akt administracyjnych) uchylił w całości własną decyzję i potwierdził wobec Z. G. tylko status działacza opozycji antykomunistycznej. Ani słowem nie wypowiedział się natomiast o zasadności przyznania mu statusu "osoby represjonowanej z powodów politycznych" (w szczególności w decyzji nie zawarto sformułowania, że "utrzymuje się w mocy dotychczasową decyzję w zakresie odmowy potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych", ani też sformułowania, że odmawia się potwierdzenia tego rodzaju statusu). W ocenie Sądu o ile więc faktem jest, że istnieje w obrocie decyzja Szefa Urzędu z dnia [...] grudnia 2017 r., [...] wydana w sprawie określonej przedmiotowo (za ustawą) jako sprawa o potwierdzenie statusu "działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych", to jednak w zakresie samego rozstrzygnięcie mamy oczywiście do czynienia z potwierdzeniem wobec Z. G. tylko statusu działacza opozycji antykomunistycznej". W odniesieniu do Z. G. nie wydano więc decyzji rozstrzygającej o jego statusie jako "osoby represjonowanej z powodów politycznych". Zdaniem Sądu, wobec powyższego, jeżeli skarżący [...] stycznia 2021 r. zdecydował się wnioskować o potwierdzenie wobec niego statusu "osoby represjonowanej z powodów politycznych", którego dotychczas wobec niego nie potwierdzono i który nie został wpisany do jego legitymacji, to należy wniosek taki merytorycznie rozpoznać. Szef Urzędu nie powinien był skarżącemu odmawiać wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. Postępowanie należało prowadzić, a żądanie Z. G. potraktować jako wniosek o zmianę decyzji decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., [...] w zakresie potwierdzonego statusu i rozszerzenie rozstrzygnięcia o potwierdzenie wobec niego statusu "osoby represjonowanej z powodów politycznych". Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdza więc, że zaskarżone postanowienie naruszało art. 107 § 3 K.p.a. Niemniej, z powodu naruszenia art. 61a § 1 K.p.a. uchylić należało oba wydane postanowienia, gdyż wobec nie rozpoznania w decyzji Szefa Urzędu z dnia [...] grudnia 2017 r., [...] żądania potwierdzenia statusu "osoby represjonowanej z powodów politycznych" nie można było uznać, iż w tym zakresie sprawa została ostatecznie i prawomocnie załatwiona. Sąd nie rozpatrywał zarzutów naruszenia art. 134, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 7 i 10 K.p.a. Skarżący zarzuty te podnosił w kontekście okoliczności nie zebrania i nie rozważenia materiału dowodowego oraz nie zapewnienia mu jego czynnego udziału w postępowaniu. W niniejszej sprawie tymczasem przedmiotem zaskarżenia były postanowienia o charakterze formalnym o odmowie wszczęcia postępowania, podyktowane tylko tym, że wcześniej wydano w tożsamym (zdaniem organu) zakresie decyzję administracyjną. Jak już wyżej wyjaśniono, Sąd uznał odmowę wszczęcia postępowania w okolicznościach sprawy za nieuzasadnioną i było to wystarczającym powodem do uwzględnienia skargi. Postanowienia wydane przez Szefa Urzędu objęte skargą uchylono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a., a na zasądzone koszty złożył się wpis od skargi wyliczony na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 535). Wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a.