II SA/Po 296/25

Dnia 10 lipca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lipca 2025 roku sprawy ze skargi M. L. - B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 marca 2025 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480;- (czterysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z 03 marca 2025 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania M. L. – B. , utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 07 stycznia 2025 r., nr [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. W dniu 04 września 2024 r. M. L. - B. (dalej jako: "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem M. A., jednakże decyzją Wójta Gminy z dnia 07 stycznia 2025 r., nr [...], odmówiono jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołanie od powyższe decyzji wniosła wnioskodawczyni. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołaną na wstępie decyzją z dnia 03 marca 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wyjaśniając – w nawiązaniu do treści art. 63 ust. 1 , 2 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429, z późn. zm.; dalej w skrócie "ustawa" albo "u.ś.w.") – że możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na tzw. starych zasadach dotyczy osób, którym uprzednio przyznano to świadczenie. Z kolei osobie, która do 31 grudnia 2023 r. nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie można przyznać tego świadczenia z zachowaniem dotychczasowych ("starych") przepisów. Tylko osoby, które już otrzymywały powyższe świadczenie na tzw. starych zasadach, będą mogły po 01 stycznia 2024 r. uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na tych zasadach. Pozostałe osoby, składające wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po raz pierwszy po 01 stycznia 2024 r., uzyskać mogą prawo do ww. świadczenia, ale wyłącznie na tzw. nowych zasadach. W przedmiotowej sprawie, zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 20 października 2021 r. nr [...] M. A. (ur. [...] 2020 r.) nie został zaliczony do osób niepełnosprawnych. Orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 08 grudnia 2021 r. nr [...] Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] w P. uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i orzekł o zaliczeniu M. A. do osób niepełnosprawnych, niepełnosprawność datuje się od urodzenia, a orzeczenie wydaje się do 31 grudnia 2022 r. Ze wskazaniem: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - nie wymaga. Sąd Rejonowy P. V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 17 czerwca 2024 r., sygn. akt: V U 196/22 w związku z odwołaniem M. A. od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia 8 grudnia 2021 r. nr [...] zmienił zaskarżone orzeczenie (uchylające poprzedzające je orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 20 października 2021 r. nr [...]) i ustalił, że odwołujący M. A. jest osobą zaliczoną do osób niepełnosprawnych z przyczyn niepełnosprawności oznaczonych symbolem [...], [...] i [...] do dnia 31 grudnia 2025 r. i w związku z tym ustala, że odwołujący wymaga konieczności zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Następnie Kolegium, z powołaniem się na przepisy art. 63 ust. 1-3 u.ś.w. stwierdziło, że przyznanie skarżącej świadczenia od maja do grudnia 2023 r. na "starych zasadach" nie jest możliwe, gdyż nie miała ona uprzednio przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego, jak również przed zmianą przepisów nie złożyła kompletnego wniosku i nie spełniała wszystkich przesłanek pozytywnych do przyznania świadczenia. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. L. – B., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnik, podnosząc zarzuty naruszenia art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. – przez ich błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie, ponieważ w przedmiotowej sprawie możliwe było zakończenie postępowania na dotychczas obowiązujących zasadach. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sprawa została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w trybie uproszczonym na wniosek pełnomocnika skarżącego zawarty w skardze. Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi kwestia intertemporalna wynikająca z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym w związku z art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl pierwszego z powołanych przepisów (art. 63 ust. 1 u.ś.w.) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym [tj. w u.ś.r.], do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z kolei art. 24 ust. 2a u.ś.r. stanowi (niezmiennie od 01 stycznia 2013 r.), że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Kluczowe jest zatem stwierdzenie, kiedy w niniejszej sprawie skarżąca nabyła (mogła nabyć) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozważania w tej mierze należy zacząć od podkreślenia, że na gruncie art. 63 ust. 1 u.ś.w. przyjmować należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2, 2a i 4 u.ś.r., nie tylko spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r., ale również spełnienie tych przesłanek do 31 grudnia 2023 r., jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został złożony po 31 grudnia 2023 r., jednakże z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., w sytuacji gdy wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności został złożony do 31 grudnia 2023 r., a ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający do 31 grudnia 2023 r. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 września 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 529/24; a także wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 493/24; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 05 grudnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 420/24; Baza NSA). Zbieżne z przedstawioną wykładnią sądową pozostają – przywołane przez Skarżącą w odwołaniu – wyjaśnienia na stronie internetowej Ministerstwa Rodziny, Pracy i P. Społecznej pt.: "Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. – nowe zasady" publ. w internecie] dotyczące podanego w nich Przykładu 3., w którym wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony wprawdzie już po dnia 01 stycznia 2024 r. (w lutym 2024 r.), ale wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jeszcze przed 31 grudnia 2023 r. W myśl tych wyjaśnień – bazujących na obowiązującym w niezmienionym brzmieniu przepisie art. 24 ust. 2a u.ś.r., na podstawie którego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może powstać nie od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie, lecz za okres wcześniejszy, tj. od miesiąca złożenia wniosku o odpowiednie orzeczenie o niepełnosprawności / stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki – Organ właściwy, rozpatrując w lutym 2024 r. w opisanym przypadku wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożony w lutym 2024 r., ma zatem obowiązek ustalić, czy w tej sprawie, na podstawie przepisów dotychczasowych, przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od grudnia 2023 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, w szczególności czy zachowany jest termin na złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wskazany w art. 24 ust. 2a i czy spełnione są co najmniej na dzień 31 grudnia 2023 r. warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, tj. obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Czyniąc to, organ właściwy ustala, że opiekun spełnia wszystkie warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego już od grudnia 2023 r. na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. oraz ustala, że zachowany został termin na złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wskazany w ww. art. 24 ust. 2a, co oznacza, że w tym przypadku prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało od grudnia 2023 r. (tj. od miesiąca złożenia wniosku o wymagane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nie od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie tego orzeczenia). Oznacza to, że stosując art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, organ właściwy ma obowiązek w tym przypadku przyznać świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o przepisy dotychczasowe ustawy o świadczeniach rodzinnych od grudnia 2023 r. do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa ważność orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W świetle powyższych uwag, odmienna wykładnia art. 63 ust. 1 u.ś.w. przyjęta przez organy obu instancji nie zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć należy, że w przedmiotowej sprawie, zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 20 października 2021 r. nr [...] M. A. (ur. [...] 2020 r.) nie został zaliczony do osób niepełnosprawnych. Orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 08 grudnia 2021 r. nr [...] Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] w P. uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i orzekł o zaliczeniu M. A. do osób niepełnosprawnych, niepełnosprawność datuje się od urodzenia, a orzeczenie wydaje się do 31 grudnia 2022 r. Ze wskazaniem: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - nie wymaga. Sąd Rejonowy P. V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 17 czerwca 2024 r., sygn. akt: V U 196/22 w związku z odwołaniem M. A. od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia 8 grudnia 2021 r. nr [...] zmienił zaskarżone orzeczenie (uchylające poprzedzające je orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 20 października 2021 r. nr [...]) i ustalił, że odwołujący M. A. jest osobą zaliczoną do osób niepełnosprawnych z przyczyn niepełnosprawności oznaczonych symbolem [...], [...] i [...] do dnia 31 grudnia 2025 r. i w związku z tym ustala, że odwołujący wymaga konieczności zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skoro wnioskodawczyni uzyskała, na skutek wniosku z 2021 r. świadczenie o niepełnosprawności w dniu 17 czerwca 2024 r., a następnie z dochowaniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego obowiązkiem organów było jego rozpoznanie na zasadach dotychczasowych, a więc zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Mając wszystko to na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku , tj. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie, organ administracji uwzględni uwagi, wskazania i oceny prawne Sądu wyrażone w niniejszym wyroku. W szczególności przyjmie, że niniejsza sprawa powinna być rozpatrywana przy zastosowaniu przepisów u.ś.r. dotychczasowych ("starych"), tj. sprzed nowelizacji u.ś.r., która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 480;- zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.