II SA/Po 3001/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie NSA Paweł Miładowski As.sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak ( spr ) Protokolant sekr.sąd. Justyna Frankowska-Sarbak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2005 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego ; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] ( [...] ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ M.Dybowski /-/ P.Miładowski JFS Wnioskiem z dnia [...], skierowanym do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z.G. A.W. zwrócił się o przyznanie i wypłacenie mu zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...] r. do [...] r. W uzasadnieniu wniosku A.W. wyjaśnił, iż składając w tym Ośrodku wniosek o przyznanie renty socjalnej nie został poinformowany przez jego pracowników o prawie ubiegania się o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, do którego miał prawo z racji orzeczonego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, jak również, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, a o możliwości uzyskania przedmiotowego zasiłku został poinformowany przez pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z.G., który po zmianie przez niego miejsca zamieszkania, wypłaca mu rentę socjalną wraz z przedmiotowym zasiłkiem. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wskazany organ orzekł o przyznaniu A. W. zasiłku pielęgnacyjnego za miesiąc [...] r. w wysokości [...] zł oraz odmówił przyznania przedmiotowego zasiłku za pozostały wnioskowany okres. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż powołany jako jej podstawa prawna przepis art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych upoważnia do wypłaty zasiłku wyłącznie za miesiąc wstecz od dnia złożenia wniosku, stąd zasiłek przyznano za miesiąc [...] r., a odmówiono wypłaty za pozostały okres 6 miesięcy. Składając odwołanie od powyższej decyzji skarżący nie zgodził się z jej treścią wyjaśniając, że formalności związane z ubieganiem się o rentę socjalną załatwiała w jego imieniu matka - A. W., której wydano do wypełnienia jedynie wniosek o rentę socjalną, choć do dokumentacji sprawy załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności. Wskazując na wadliwe postępowanie urzędników pomocy społecznej A.W. wyjaśnił, iż gdyby nie zmiana miejsca zamieszkania oraz związana z tym zmiana organu właściwego do wypłaty świadczenia, nadal nie pobierałby należnego mu zasiłku, a jako obywatel domaga się pełnej i rzetelnej informacji o przysługujących mu prawach. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z.G. zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazując na treść art. 28 ust. 1 ustawy o zasiłkach rodzinnych (...), w świetle którego nie jest możliwe przyznanie zasiłku za wcześniejszy okres, niż jeden miesiąc wstecz od dnia złożenia wniosku. W skardze na powyższą decyzję A.W. wniósł o jej uchylenie, przytaczając argumentację, którą zawarł w odwołaniu od decyzji organu I instancji, akcentując naruszenie przez organu orzekające w sprawie przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz przysługujące mu prawo do rzetelnej i wyczerpującej informacji co do sytuacji prawnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z.G. wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wyjaśniając, iż podnoszone w skardze argumenty nie dają organowi odwoławczemu podstaw prawnych do uwzględnienia skargi. Organ II instancji podkreślił, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadną. W sprawie doszło do naruszenia zasady udzielania pomocy prawnej stronom i innym uczestnikom postępowania, wyrażonej w art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Obowiązek informowania i wyjaśniania stronie przez organ prowadzący postępowanie administracyjne całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy winien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe, a pogląd ten zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 lipca 1992 r. sygn. III ARN 40/92 oraz w swoich licznych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny. Urzędnik państwowy (pracownik samorządowy) ma obowiązek zwrócenia uwagi strony na całokształt okoliczności sprawy, jeżeli stwierdzi, lub powinien stwierdzić, że zamierza ona podjąć działania wiążące się przynajmniej z ryzykiem wystąpienia niekorzystnych dla niego skutków. Pracownik administracji ma przy tym obowiązek udzielania informacji w możliwie jasny sposób. Informacja przekazywana przez organy administracji powinna być przydatna do realizowania celów założonych przez osoby wnioskujące o jej udzielenie. Urzędnik jest więc obowiązany przekazywać informację w taki sposób, aby zrozumiał ją konkretny obywatel. Temu celowi służą druki urzędowe, które administracja ma obowiązek dostarczać obywatelom. W niniejszej sprawie formalności związane z przyznaniem mu renty socjalnej załatwiała matka skarżącego, a wraz z dokumentacją tego wniosku przedłożyła organowi I instancji orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, którego treść uprawniała skarżącego do uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych (Dz.U. z 1998 r. Nr 102 poz. 651 ze zm.). W dacie składania tej dokumentacji obowiązywało rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 sierpnia 1999 r. w sprawie określenia wzorów dokumentów i innych dowodów niezbędnych do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego, pielęgnacyjnego i wychowawczego oraz szczegółowych zasad i trybu wypłaty tych zasiłków (Dz.U. Nr 68 poz. 761). Zgodnie z § 1 tego aktu ustalenie uprawnień do zasiłku rodzinnego i jego wysokości, a także wypłata zasiłku, następuje na podstawie wniosku, sporządzonego według wzoru stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia. W niniejszej sprawie organem właściwym do wypłaty obu świadczeń, tj. renty socjalnej oraz zasiłku pielęgnacyjnego, był organ I instancji. Organ ten jednakże nie poinformował matki skarżącego o przysługującym skarżącemu prawie do zasiłku pielęgnacyjnego, jak również nie dostarczył jej do wypełnienia stosownego wniosku o przyznanie tego świadczenia. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący wskazał, z jakim osobami matka skarżącego wówczas rozmawiała oraz kto ją obsługiwał. Z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. organ II instancji nie poczynił żadnych kroków w celu wyjaśnienia tej sprawy, w szczególności nie przesłuchał wskazanych osób na powyższą okoliczność. W aktach sprawy znajduje się co prawda oświadczenie kierownictwa Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z.G. z dnia [...] r. (karat akt administracyjnych nr [...]), w którym wyjaśnia on, iż pracownicy Działu Świadczeń i Analiz tego Ośrodka informują zainteresowanych o przysługujących im uprawnieniach oraz wymaganych dokumentach, lecz treść tego oświadczenia nie wskazuje, na ile szeroka i szczegółowa jest to informacja, w szczególności czy poucza o prawie do zasiłku w sytuacji, gdy osoba zainteresowana oświadcza, że przyszła w celu złożenia wniosku o rentę socjalną, a więc o świadczenie, które wypłacane jest na podstawie innej regulacji prawnej. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie dokumentacja załączona do wniosku o rentę socjalną nakazywała co najmniej zapytać się matkę skarżącego, czy składa również wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie obowiązku tego nie dopełniono, w konsekwencji skarżący przez okres kilku miesięcy nie pobierał należnego mu zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 28 ust. 2 wskazanej ustawy o zasiłkach rodzinnych (...) jeżeli odmowa wypłaty zasiłku rodzinnego, pielęgnacyjnego lub wychowawczego lub ustalenie wysokości tego zasiłku było następstwem błędu wypłacającego, wypłata zasiłku może nastąpić najdalej za trzy lata wstecz od dnia zgłoszenia wniosku o sprostowanej błędu. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, która upoważnia do zastosowania wskazanego przepisu, bowiem wyłącznie z błędu (i winy) organu I instancji, skarżący nie pobierał należnego mu świadczenia. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami), należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z.G. z dnia [...] r. nr [...], w części odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia (pkt 2 decyzji). Przepisu art. 152 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastosowano, bowiem decyzja została uchylona w części odmawiającej przyznania świadczenia. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji winny rozważyć możliwość przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, a określając jego zakres oraz orzekając w sprawie uwzględnić wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski /-/ P.Miładowski jfs