II SA/Po 303/25

WyrokWSA w Poznaniu2025-07-10

Skład orzekający: Danuta Rzyminiak - Owczarczak, Walentyna Długaszewska, Paweł Daniel

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji może odmówić przyznania świadczenia wychowawczego obywatelowi Ukrainy, opierając się wyłącznie na danych z rejestru Straży Granicznej, ignorując inne dowody potwierdzające legalność pobytu i status uchodźcy?
Ratio decidendi
Organ administracji nie może odmówić przyznania świadczenia wychowawczego obywatelowi Ukrainy, opierając się wyłącznie na danych z rejestru Straży Granicznej, jeśli strona przedstawiła inne wiarygodne dowody potwierdzające legalność pobytu i status uchodźcy, takie jak zaświadczenie o nadaniu numeru PESEL ze statusem uchodźcy czy dokumenty z urzędu gminy. W systemach teleinformatycznych mogą wystąpić błędy lub dane mogą być nieaktualne, a rejestr Straży Granicznej nie jest jedynym dopuszczalnym dowodem legalności pobytu.
Stan faktyczny
Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił T. K. świadczenia wychowawczego na syna, argumentując, że rejestr Straży Granicznej nie potwierdza jego przyjazdu do kraju jako uchodźcy po 23 lutego 2022 r. W odwołaniu skarżąca przedstawiła dowody, w tym decyzję ZUS z poprzedniego roku przyznającą świadczenie, pismo Straży Granicznej potwierdzające status uchodźcy oraz zaświadczenie z urzędu gminy o nadaniu synowi numeru PESEL ze statusem uchodźcy. Organ odwoławczy utrzymał decyzję w mocy, opierając się wyłącznie na rejestrze Straży Granicznej. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów k.p.a. i ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego i zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. K. na decyzję Inne z dnia 25 lutego 2025 r. znak [...] postępowanie: [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Inne na rzecz skarżącej kwotę 480;- zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej też w skrócie jako ZUS) po rozpatrzeniu wniosku T. K. (dalej jako skarżąca lub strona) o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r., decyzją z dnia 22 sierpnia 2024 r. nr [...] odmówił stronie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. K.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że nie odnotowano przyjazdu dziecka na terytorium kraju jako obywatela [...], który przybył do kraju po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Skarżąca odwołała się od ww. decyzji wskazując, że organ błędnie wywodzi, że jej syn nie przybył do kraju po 23 lutym 2022 r., co stoi w sprzeczności z decyzją ZUS z dnia 20 kwietnia 2023 r. (przyznającym świadczenie wychowawcze na syna) oraz z przesłanym do ZUS pismem z placówki Straży Granicznej w M. z dnia 15 lipca 2024 r., w którym Straż Graniczna informuje, że "dane są poprawnie zaewidencjonowane - posiadają kategorię ewakuowany/uchodźca wojenny"). Strona wyjaśniła, że syn jest już drugi rok w przedszkolu w kraju i miał poświadczony status [...] przez Urząd Gminy. Wcześniej już przyznano świadczenie wychowawcze, więc niezrozumiałym jest odmowne załatwienie jej wniosku. Inne decyzją z dnia 3 września 2024 r., znak [...], postępowanie: [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję pierwszoinstancyjną. Organ wyjaśnił, że na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 poz. 1576, dalej u.p.w.d.) prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcom spełniającym warunki legalnego pobytu w kraju oraz posiadania dostępu do rynku pracy. Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje ponadto obywatelom [...] na podstawie art. 26 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm., dalej u.p.o.U.), których pobyt na terytorium kraju jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ww. ustawy. W sprawie na podstawie zapisów rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że nie odnotowano w rejestrze przyjazdu na terytorium kraju syna skarżącej jako przyjazdu obywatela [...] w związku z działaniami wojennymi. Rejestr nie zawiera historii wjazdów do kraju i wyjazdów dziecka, a także okresu legalnego pobytu syna jako uchodźcy, uprawniających do świadczeń. Mimo skierowanego do skarżącej w dniu 14 czerwca 2024 r. wezwania o podjęcie działań w celu wyjaśnienia ww. niezgodności, rejestr Straży Granicznej nie został zaktualizowany. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu T. K., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, zaskarżyła decyzję Inne z dnia 3 września 2024 r. w całości, wniosła o jej uchylenie, uchylenie poprzedzającej ją decyzji ZUS dnia 22 sierpnia 2024 r. oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Skarżąca podniosła następujące zarzuty: 1) naruszenie art. 26 ust. 3c, 3d, 3g, 3i u.p.o.U. w zw. z art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dni 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2024 r. poz. 572: zm., dalej k.p.a.) poprzez niewdrożenie procedury wyjaśnienia wątpliwości i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym bezzasadne przyjęcie, że pobyt małoletniego M. K. na terenie kraju należy uznać jako nielegalny, podczas gdy z akt sprawy wyprowadzić należało przeciwne wnioski; 2) naruszenie art. 7, 76 § 3, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na nie wyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności pism, z których wynika, że małoletni M. K. otrzymał na terenie kraju nr PESEL [...] jako uchodźca w związku z konfliktem na terytorium [...], z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania okoliczności pobytu dziecka w kraju za nielegalny; 3) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji ZUS z dnia 22 sierpnia 2024 r. w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o przyznaniu dziecku prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 01.06.2024 r. - 31.05.2025 r. 4) naruszenie art. 2 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 u.o.p.U. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że syn Skarżącej nie może wykazać się legalnym pobytem n terytorium kraju, podczas gdy Skarżąca należycie wykazała, za pośrednictwem zaświadczeniem z rejestru PESEL, iż jej dziecko spełniło wszystkie ustawowe przesłanki do uzyskania prawa do wypłaty świadczenia wychowawczego za okres od 01 czerwca 2024 r. 31 maja 2025 r. Uzasadniając skargę wskazano, że ZUS oparł swoje rozstrzygnięcie na stwierdzeniu, że z zapisów rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej nie wynika okres legalnego pobytu dziecka w kraju jako uchodźcy, a także brak w nim jest historii wjazdów do kraju oraz wyjazdów. Uwadze organów obu instancji umknęło, że Skarżąca w dniu 29 czerwca 2024 r. przekazała oryginał zaświadczenia o statusie [...] syna z urzędu Gminy z dnia 26 czerwca 2024 r. Ponadto nadesłała do organu zaświadczenia o nadaniu PESEL i statusie [...], kopię stron paszportu syna. Pismem z dnia 27 lipca 2024 r. przekazała dodatkowo kopię pisma Placówki Straży Granicznej M. z dnia 15 lipca 2024 r. Organ nie wziął pod uwagę dowodów przedkładanych przez skarżącą i oparł swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na danych z rejestru. Tymczasem w system teleinformatycznym mogą wystąpić błędy albo dane mogą być nieaktualne. Obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze Straży Granicznej. Niewątpliwie przedmiotowy rejestr stanowi dowód legalnego pobytu w kraju, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to jedyny dopuszczalny dowód w tym postępowaniu. Do skargi załączono zaświadczenie z rejestru PESEL dziecka, skan paszportu i aktu urodzenia, zaświadczenie z przedszkola o uczęszczaniu dziecka do placówki oraz pismo Placówki Straży Granicznej w M. z dnia 15 lipca 2024 r. informujące, że wpisy w rejestrze dotyczące strony i jej dzieci są poprawne, tj. posiadają kategorię "ewakuowany /uchodźca wojenny". W odpowiedzi na skargę Inne wniósł o jej oddalenie. Organ wyjaśnił, że ZUS, jako instytucja ustawowo wskazana do realizowania zadań w zakresie świadczenia wychowawczego, zobligowany został do ścisłego stosowania przepisów o pomocy państwa w wychowaniu dzieci do weryfikowania legalności pobytu w kraju cudzoziemców ubiegających się o przyznanie prawa do tego świadczenia. W przypadku obywateli [...] weryfikacja ta następuje na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, o czym wprost stanowi art. 26 ust. 3 i ust. 3a ustawy o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. W przypadku dziecka skarżącej z formalnych zapisów w rejestrze wynika, że legalny pobyt dziecka strony w konkretnym okresie świadczeniowym nie został potwierdzony. Organ podkreślił, że w świetle ustawy pomocowej ZUS nie ma możliwości ustalenia praw pobytowych cudzoziemca/obywatela [...] w rozumieniu prawa do świadczenia wychowawczego w oparciu o inne dokumenty, niż ww. rejestr. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej również jako: "P.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Inne z dnia 3 września 2024 r. znak [...] (postępowanie [...]) w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na syna w okresie świadczeniowym od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2024 r., poz. 167 ze zm. – powoływanej dalej jako "u.p.o.U"), oraz przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 421 – "u.p.w.d."). Jak wynika z art. 26 ust. 1 pkt 2 u.p.o.U. obywatelowi [...] przebywającemu na terytorium kraju, którego pobyt na terytorium kraju jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (...). Z powyższego przepisu wynika, iż jedną z przesłanek uzyskania świadczenia wychowawczego przez obywatela [...] jest legalny pobyt na terytorium kraju. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, jeżeli obywatel [...], o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium kraju w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium kraju, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium kraju przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem krajowym ani obywatelem innego niż [...] państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Na gruncie niniejszej sprawy należy zauważyć, że art. 2 ust. 3 pkt 3 u.p.o.U. stanowi, iż przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do obywateli [...], którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż [...] państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium [...]. Ponadto, w myśl art. 11 ust. 4 u.p.o.U. korzystanie przez obywatela [...] z ochrony czasowej na terenie innego niż [...] państwa członkowskiego Unii Europejskiej, przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium [...], pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Wobec powyższego podkreślenia wymaga, że zgodnie z cytowanymi przepisami dopiero korzystanie z ochrony czasowej na terenie innego niż [...] państwa członkowskiego Unii Europejskiej powoduje, że przepisu o uznaniu legalności pobytu nie stosuje się. W niniejszej sprawie organ argumentuje, że z zapisów rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej (dalej: Rejestr Komendanta Głównego SG) wynika, iż nie odnotowano przyjazdu dziecka skarżącej na terytorium kraju jako obywatela [...], który przybył do kraju po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi. Równocześnie w niniejszej sprawie skarżąca przedstawiła organom inne dowody: przekazała oryginał zaświadczenia o statusie [...] syna z urzędu Gminy [...] z dnia 26 czerwca 2024 r, nadesłała organowi zaświadczenia o nadaniu PESEL i statusie [...], przedłożyła także kopię stron paszportu syna oraz wskazywała, że ZUS poprzednią swoją decyzją z 20 kwietnia 2023 r. przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze. W opinii Sądu stanowisko organu polegające na oparciu się wyłącznie o dane z rejestru Komendanta Głównego SG było w sprawie niewystarczające. Wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 26 ust. 3a u.p.o.U., Komendant Główny SG udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2 - 4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 u.p.o.U. Wobec powyższego weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela [...], o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.p.o.U., ZUS jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego SG (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium kraju. Powyższe nie oznacza jednak ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych ww. rejestrze Komendanta Głównego SG, a do tego ograniczył się organ w niniejszej sprawie. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy albo dane mogą być nieaktualne. Co istotne, obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie przedmiotowy rejestr stanowi dowód legalnego pobytu w kraju, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie. Ponadto z art. 26 ust. 3i u.p.o.U. wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 i z rejestru PESEL. Zatem posługując się zwrotem "w szczególności", ustawodawca nie ograniczył środków dowodowych, a rejestr Komendanta Głównego SG stanowi jeden z dowodu w sprawie badania legalności pobytu, czy objęcia ochroną tymczasową w obcym państwie. Wobec powyższego wskazać należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.o.U., obywatelowi [...], którego pobyt na terytorium kraju uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium kraju, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Natomiast przepis art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 736) stanowi, że w rejestrze PESEL i rejestrach mieszkańców gromadzony jest status cudzoziemca oznaczony jako [...] – w przypadku osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 u.p.o.U. W toku postępowania Skarżąca przedstawiła zaświadczenie z Urzędu Gminy o nadaniu synowi numeru PESEL (k. [...] –verte akt admin.). Ponadto w aktach administracyjnych sprawy są wydruki powiadomień o nadaniu numerów PESEL dzieciom skarżącej – synowi M. j (k. [...]) oraz córce S. (k. [...]). Co istotne, na obu tych dokumentach odnotowana jest ta sama data powiadomienia – 2 lutego 2023 r. oraz informacja o statusie [...] dzieci. Ponadto, w powiadomieniu dotyczącym syna skarżącej odnotowany jest numer Dokumentu podróży - [...] Zatem orzekający tej w sprawie Inne dysponował wiarygodną informacją o statusie syna Skarżącej nie mógł oprzeć swej negatywnej decyzji wyłącznie na podstawie rejestru Komendanta Głównego SG. W dacie wydania decyzji przedłożone przez skarżącą dokumenty potwierdzały prawo Skarżącej do świadczenia wychowawczego, mimo że co innego wynikało z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego SG. Pomijając powyższe, co zignorował całkowicie organ opierając się wyłącznie na rejestrze Komendanta Głównego SG, zaznaczyć należy, że obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w tym rejestrze. Niewątpliwie przedmiotowy rejestr stanowi dowód legalnego pobytu w kraju, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie jak zdaje się uważać organ (vide: wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Krakowie z dnia 13 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 862/24, z dnia 10 października 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 806/24, z 10 września 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 974-981, w Białymstoku z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 478/24, w Kielcach z dnia 8 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 257/24, w Gdańsku z dnia 4 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 304-305/24, w Gliwicach z dnia 13 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 629/24). W rozpoznawanej sprawie skarżąca przedstawiła na etapie postępowania administracyjnego dokumenty potwierdzające w odniesieniu do niej i jej dziecka status [...], o czym Sąd wspomniał wyżej. Opierając się na błędnej wykładni art. 2 ust. 1 u.p.o.U., zdaniem Sądu organ przedwcześnie wydał negatywne dla Strony rozstrzygnięcie, nie poprzedzając go wnikliwym postępowaniem dowodowym, a przede wszystkim ignorując dowody przedstawione przez stronę w celu ustalenia istotnych w sprawie okoliczności. W postępowaniu w przedmiocie świadczenia wychowawczego znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), ponieważ ustawodawca wyraźnie wskazał przypadki wyłączenia jego stosowania, które nie obejmują ani przyznawania oraz uchylenia i zmiany świadczenia wychowawczego, ani wstrzymania wypłaty tego świadczenia, ani prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 316/23 i z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 8/24). Z akt sprawy wynika, że skarżąca i jej dzieci posiadają status uchodźcy [...] – cudzoziemca i nadano im numer PESEL w związku z konfliktem na terytorium [...]. Ponadto Skarżąca przedłożyła dokumenty wskazujące, iż przebywa legalnie w kraju oraz pozwalające zweryfikować kiedy ona i jej syn do kraju wjechali. Organ powyższe dokumenty całkowicie zignorował, ograniczając się, co już wielokrotnie wskazywano, wyłącznie do rejestru Straży Granicznej. Uwzględniając powyższe okoliczności nie sposób przyjąć, że orzekające w sprawie organy, dysponując wiarygodną informacją o statusie skarżącej i jej syna z rejestru PESEL oraz dodatkową dokumentacją przedłożoną przez stronę, mogły oprzeć swoje decyzje wyłącznie na podstawie rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej. Organy ZUS pominęły pochodzące od Skarżącej informacje i zaniechały przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem weryfikacji uprawnienia Skarżącej do świadczenia wychowawczego. Skoro Skarżąca kwestionowała odmowę przyznania jej prawa do świadczenia wychowawczego, organy ZUS miały obowiązek wyjaśnić okoliczności podawane przez Skarżącą z wykorzystaniem instrumentów przewidzianych zarówno w u.p.o.U. jak i k.p.a. Jeszcze raz należy zaznaczyć, iż z art. 26 ust. 3i u.p.o.U. wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego "w szczególności" na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL. Oznacza to, że dane z rejestrów publicznych stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 629/24). W ocenie Sądu, organy nie wdrożyły procedury wyjaśnienia wątpliwości, co stanowi naruszenie art. 26 ust. 3c, 3d, 3g u.p.o.U. w zw. z art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W tym miejscu należy podnieść, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada prawdy materialnej – art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. - obligująca organ administracji do ustalania stanu faktycznego za pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych. Zasada prawdy materialnej wyklucza opieranie się na ściśle określonych dowodach lub ich zamkniętym katalogu, np. na publicznych rejestrach. Podkreślić ponadto należy, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji w kwestiach najistotniejszych dla rozpoznania sprawy, nie spełnia wymogu z art. 107 § 3 k.p.a., podczas gdy elementem koniecznym uzasadnienia każdej decyzji administracyjnej jest wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom, w tym przedstawionym przez stronę, odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną jej część. Z tego względu motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Warunki te w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione, a argumentacja przytoczona w odpowiedzi na skargę oceny tej nie zmienia. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma bowiem kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Inne, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku. Za niecelowe Sąd uznał uchylenie decyzji organu I instancji, która z przyczyn oczywistych nie odpowiada prawu. Natomiast Inne po uwzględnieniu stanowiska Sądu wynikającego z uzasadnienia niniejszego wyroku może skorzystać ze swoich kompetencji reformatoryjnych, tym bardziej, że materiał dowodowy jest kompletny, a sprawa jest dostatecznie wyjaśniona. Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania. W szczególności w oparciu o wszelkie dostępne dokumenty ustali rzeczywisty status skarżącej i syna, będącego pod jej opieką, w kontekście ustalenia prawa od świadczenia wychowawczego. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.)., zasądzając na rzecz skarżącej od organu kwotę [...]- zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt II sentencji wyroku). Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na które została skierowania zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 26 maja 2025 r. (k. 28 akt sąd.), zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 P.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło