II SA/Po 304/13

Dnia 21 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2013r nr SKO-[...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w placówce opiekuńczo – wychowawczej oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania J. M., decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] października 2012 r. nr [...], ustalającą solidarną odpłatność J. i E. M. za pobyt ich córki S. M. w placówce opiekuńczo-wychowawczej w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] października 2012 r. ustalono solidarną odpłatność J. i E. M. za pobyt ich córki S. M. w placówce opiekuńczo-wychowawczej w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że S. M. córka J. i E. M. w dniu 30 kwietnia 2010 r. trafiła do placówki opiekuńczo-wychowawczej Dom Dziecka w L., zgodnie z treścią postanowienia Sądu Rejonowego w Kaliszu III Wydział rodzinny i Nieletnich z dnia [...] kwietnia 2011 r. sygn. akt [...] Zgodnie z Komunikatem Starosty K. z dnia 31 stycznia 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Wlkp. z dnia 13.02.2012 r. poz. 900) średni koszt utrzymania dziecka w Domu Dziecka w L. w roku 2012 wynosi [...] zł. Zgodnie z art. 193 ust. 2, 6 i 8 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. Nr 149, poz. 887) za ponoszenie opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice odpowiadają solidarnie. Opłatę tę ponoszą także rodzice pozbawieniu władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona. Organ wskazał, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że sytuacja materialno-bytowa J. M. kwalifikuje się do ustalenia całkowitej odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Jednocześnie organ stwierdził, że nie udało się ustalić sytuacji materialno-bytowej E. M., mimo starań pracownika socjalnego, a skoro tak, nie ma podstaw do tego aby uznać, że spełnia przesłanki do odstąpienia od ustalenia odpłatności. Następnie organ podał, że zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą opłatę miesięczną w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Art. 194 tej ustawy stanowi, że opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala w drodze decyzji starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Rada powiatu określa w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenie terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty. Organ zaznaczył, że zgodnie z § 6 uchwały nr XX/259/2012 Rady Miejskiej K. z dnia 8 marca 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej następuje z urzędu lub na wniosek na podstawie opinii właściwego ośrodka pomocy społecznej w przypadku gdy: 1) dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 200 % kryterium dochodowego, 2) dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza 200 % kryterium dochodowego, 3) rodzic dziecka jest osobą nieletnią i nie posiada własnych dochodów, 4) rodzic dziecka ma zasądzone wyrokiem sądu alimenty oraz faktycznie i regularnie wywiązuje się z nałożonego przez sąd obowiązku alimentacyjnego. Odstąpienie od ustalenia opłaty następuje na czas określony w decyzji administracyjnej, nie dłużeni jednak niż na okres 12 miesięcy. Mając na uwadze powołane regulacje Dyrektor OPS w K. ustalił odpłatność w całości za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej na okres jednego roku w wysokości [...] zł. Równocześnie poinformował, że zgodnie z § 3 powołanej uchwały umorzenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może nastąpić w przypadkach gdy nastąpiła zmiana sytuacji osobistej, majątkowej, uzasadniająca zastosowanie umorzenia, zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne lub egzekucja została umorzona. Maksymalna wysokość umorzenia częściowego nie może przekraczać 90 % całości zobowiązania. Kwestia częściowego może być rozpatrywana po uprzednim ustaleniu wysokości opłaty. O umorzenie należy złożyć stosowny wniosek. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł J. M., żądając jej uchylenia i umorzenia w całości opłaty z pobyt córki w pieczy zastępczej w stosunku do jego osoby. Podniósł, że nie jest w stanie ponieść opłaty za pobyt córki w placówce opiekuńczo-wychowawczej z uwagi na trudną sytuację materialną. Wyjaśnił, że obecnie obciąża go obowiązek alimentacyjny na drugie dziecko w wysokości [...] zł. Ponadto ponosi koszty mieszkania (ok. [...] zł), energii elektrycznej (ok. [...] zł), gazu ([...] zł), raty kredytowej ([...] zł) i telefonu ([...] zł). Jednocześnie obwinił żonę E. M. za umieszczenie córki w placówce. Wskazał, że podczas rozwodu starał się o pieczę nad córką S., a gdy piecza nad nią została powierzona żonie regularnie przekazywał jej zasądzone alimenty, które – jak się okazało – nie były przekazywane na utrzymanie córki, lecz na potrzeby żony, głównie na zakup alkoholu, co było podstawą uchylenia obowiązku alimentacyjnego przez sąd. Zaznaczył, że utrzymuje kontakt z córką i regularnie ją odwiedza w placówce. Ponadto w trakcie wizyt przekazuje jej drobne przedmioty w celu umocnienia więzi. Odwołujący stwierdził, że z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie wykonywać dodatkowej pracy, by polepszyć swe zarobki. Wyjaśnił, że jego stan zdrowia był przyczyną uznania go za całkowicie niezdolnego do pracy w więziennictwie, co wiąże się z obniżeniem wynagrodzenia (obecnie [...] zł). Dodał, że po odliczeniu bieżących kosztów utrzymania i alimentów pozostaje mu kwota ok. [...] zł na życie i leczenie, którego miesięczny koszt wynosi ponad [...] zł. Zdaniem J. M. świadczy to, iż nie jest w stanie uiszczać opłaty za pobyt córki w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpoznaniu odwołania, podzieliło przedstawione w sprawie stanowisko organu I instancji. Organ stwierdził, że pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej nakłada na rodziców obowiązek ponoszenia kosztów jego utrzymania. Z materiału dowodowego wynika, że za pobyt S. M. słusznie ustalono odpłatność J. i E. M. Kolegium wskazało, że obowiązek ponoszenia opłat za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej może zostać ograniczony bądź zniesiony tylko w wyjątkowych przypadkach określonych w przepisach prawa. Przy czym zwolnienie z opłaty nie jest obligatoryjne, co oznacza, że organ ma prawo, a nie obowiązek zastosować zwolnienie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że wniosek o umorzenie opłat, odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty lub odstąpienie od ustalenia opłat można kierować do Prezydenta Miasta K. Kwestionując prawidłowość decyzji Kolegium J. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zarzucił organowi II instancji pobieżną analizę zgromadzonej dokumentacji poprzez całkowicie błędne ustalenie możliwości płatniczych skarżącego oraz nierozpoznanie wniosku o umorzenie opłat. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zwolnienie go od kosztów sądowych i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodał, że Kolegium nie uwzględniło możliwości umorzenia odpłatności. Ponadto wskazał, że ma przyznaną II grupę inwalidzką – niezdolny do samodzielnej egzystencji i otrzymuje rentę chorobową w wysokości [...] zł. Po odliczeniu wydatków pozostaje mu na życie jedynie ok. [...] zł, z czego ok. [...] zł przeznacza na leczenie. W odpowiedzi na skargę SKO w K. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. Nr 149, poz. 887 ze zm.), dalej: ustawa. Stosownie do powołanego przepisu za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą opłatę miesięczną w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Zgodnie z ust. 2 w/w artykułu za ponoszenie opłaty o której mowa w ust. 1 rodzice odpowiadają solidarnie. Przepis ten stosuje się również do rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej lub których władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (ust. 6). Opłatę, o której mowa we wskazanym art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w placówce opiekuńczo-wychowawczej (art. 194 ust. 1 ustawy). Przy czym – jak stanowi art. 194 ust. 2 ustawy - rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (art. 194 ust. 3). Mając na względzie powyższe przepisy stwierdzić należy, że postępowanie w sprawie odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest dwuetapowe. W pierwszym postępowaniu, a które jest przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie, rolą starosty jest jedynie ustalenie wysokości odpłatności za pobyt dziecka w rodzinnej lub instytucjonalnej pieczy zastępczej i wskazanie osób zobowiązanych do ponoszenia tych opłat. W ramach tego postępowania starosta ustala solidarnie wobec rodziców miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej albo średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej (art. 193 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy). Starosta zobowiązany jest również ocenić możliwości uzyskania od rodziców należnej opłaty. Jeżeli uzna, że rodzice nie są zdolni do ponoszenia odpłatności w całości lub w części, zgodnie z art. 193 ust. 3 ustawy, opłatę ponoszą osoby dysponujące dochodem dziecka, w wysokości nie wyższej niż 50% kwoty tego dochodu. Oczywiście pod warunkiem, że dziecko dysponuje dochodem. W ramach tego postępowania starosta zobowiązany jest wskazać, jakie są średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w tej placówce opiekuńczo-wychowawczej, w której przebywa dziecko, a które to ustalenia wydatków zostały ogłoszone w wydanym przez niego - na podstawie art. 196 ust. 4 ustawy – komunikacie. Przedmiotem tego postępowania administracyjnego jest bowiem jedynie kwestia ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W kolejnym zaś postępowaniu administracyjnym, które może zostać wszczęte na wniosek rodziców (lub jednego z nich) lub z urzędu, dopiero po ostatecznym zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępcze, starosta rozstrzyga o ewentualnym umorzeniu w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczeniu terminu płatności, rozłożeniu na raty albo odstąpieniu od ustalenia opłaty z tytułu pobytu dziecka w rodzinnej lub instytucjonalnej pieczy zastępczej. Trzeba wyraźnie podkreślić, że postępowanie to jest niezależne od postępowania o ustalenie opłaty. W ramach tego postępowania starosta ocenia, czy rodzice spełniają warunki określone w uchwale rady powiatu wydanej na podstawie art. 194 ust. 2 ustawy, do umorzenia opłaty, rozłożenia jej na raty, odroczenia terminu jej płatności, bądź do odstąpienia od ustalenia opłaty, przy czym pamiętać należy, że stosownie do przepisu art. 194 ust. 3 ustawy może, lecz nie musi – nawet przy spełnieniu warunków określonych w uchwale, umorzyć tę odpłatność, rozłożyć ją na raty, odroczyć termin płatności lub odstąpić od jej ustalenia. Zależy to od jego uznania. Reasumując stwierdzić należy, że rodzic dziecka powinien wiedzieć, że dopóty, dopóki jego dziecko przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej jest z mocy przepisów prawa obowiązany do ponoszenia opłaty do wysokości tzw. średniego miesięcznego kosztu utrzymania określonego stosownie do treści art. 196 powołanej ustawy. Obowiązek ten może zostać ograniczony bądź zniesiony tylko w wyjątkowych przypadkach określonych w przepisach prawa – uchwale rady powiatu i to w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Przechodząc do okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, że zgodnie z treścią art. 196 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i komunikatem Starosty K. z dnia 31 stycznia 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Wlkp. z dnia 13.02.2013 r. poz. 900) Prezydent miasta K. ustalił, że średni miesięczny koszt utrzymania dziecka w Domu Dziecka w L., w którym przebywa S. M. - córka skarżącego wynosił [...] zł. Trafnie też przyjęły, że odpłatnością za pobyt córki w placówce opiekuńczo-wychowawczej należy obciążyć solidarnie obojga rodziców – J. i E. M. Odnosząc się do zarzutów skargi jakoby organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania poprzez dokonanie pobieżnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego odnoszącego się do możliwości płatniczych skarżącego w kontekście możliwego umorzenia opłaty, stwierdzić należy, mając na uwadze powyższe rozważania Sądu, że rolą organów orzekających w postępowaniu o ustalenie opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej nie było rozstrzyganie, czy sytuacja materialna skarżącego pozwala na umorzenie opłaty, rozłożenie jej na raty, odroczenie terminu jej płatności, względnie odstąpienie od jej ustalenia. Jak już wskazano kwestie te mogą być badane dopiero po ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy o ustalenie opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy, w ramach nowego postępowania. Zważywszy, że z akt sprawy wynika, iż skarżący w dniu 11 lutego 2013 r. złożył wniosek o umorzenie opłat za pobyt córki S. M. w placówce opiekuńczo-wychowawczej rolą Starosty jest rozpoznanie tego wniosku w ramach odrębnego postępowania administracyjnego, uwzględniwszy postanowienia uchwały Rady Miejskiej K. z dnia 8 marca 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. Wlkp z 2012 r. poz. 1759 ze zm.). Nie można zaś uznać, by organ odwoławczy wypowiadać się lakonicznie o sytuacji materialnej skarżącego naruszył przepisy procesowe w zakończonym zaskarżoną decyzją postępowaniu. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.