II SA/Po 3079/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) Sędziowie Sędzia WSA Bożena Popowska Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Protokolant referent – stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie renty socjalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] nr [...], w tych tylko częściach w których odmówiono A.P. przyznania renty socjalnej za okres od 01 maja 2002 r. do 31 sierpnia 2002 r. 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A.P. kwotę 10 ( dziesięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ M.Bohdanowicz /-/ M.Dybowski /-/ B.Popowska JFS Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 11 pkt 1 i 2b, art. 27a ust. 1, 3-6, art. 35a i art. 43 ust. 1, 6 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm.- dalej ustawa) przyznał A.P. świadczenie z pomocy społecznej w formie: renty socjalnej od września 2002 r. na czas nieokreślony w wysokości 418 zł miesięcznie; składki na ubezpieczenie zdrowotne, opłacanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w wysokości określonej w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym na czas pobierania renty socjalnej; decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż Zainteresowana we wniosku z dnia 25 września 2002 r. zwróciła się do Ośrodka o przyznanie renty socjalnej od lutego 2002 r. Na podstawie przeprowadzonego postępowania i w oparciu o złożone dokumenty Ośrodek ustalił, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z dnia [...] nr [...], zaliczył A.P. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności powstałego przed 18 rokiem życia. Zgodnie z art. 27a ust. 1 ustawy, renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu inwalidztwa powstałego przed ukończeniem 18 roku życia. Rentę socjalną przyznano nie od lutego 2002, a od września 2002 r., wobec złożenia wniosku dnia 25 września 2002 r.( art. 43 ust. 6 ustawy). Od decyzji tej A.P. złożyła odwołanie, wnosząc o uchylenie decyzji w części dotyczącej daty przyznania renty socjalnej i o przyznanie renty od dnia 1 maja 2002 r.- gdy złożyła wniosek. Skarżąca nie może ponosić strat z tytułu braku lekarza, czy ilości spraw, bowiem wniosek był uzasadniony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium podniosło, że A.P. złożyła wniosek w MOPS dnia 25 września 2002 r., dołączając do wniosku orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...]. Z tego dokumentu wynika, że A.P. złożyła wniosek o wydanie orzeczenia. Zgodnie z art. 43 ust. 6 ustawy, świadczenia pieniężne z pomocy społecznej wypłaca się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Powiatowy Zespół jest innym organem niż Ośrodek Pomocy Społecznej i tym samym o dacie przyznania świadczenia z pomocy społecznej nie może przesądzać data złożenia wniosku w Zespole. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A.P. wskazała, że od 1990 r. ma przyznaną rentę socjalną z powodu trwałej choroby- upośledzenia w stopniu umiarkowanym. Jest pod stałą kontrolą lekarską i przyjmuje leki psychotropowe. Decyzja MOPS, przyznająca Jej rentę, była do stycznia 2002 r. W maju 2002 r. złożyła dokumenty na komisję lekarską w MOPR, ale komisja zebrała się dopiero we wrześniu, ponownie stwierdzając u Niej upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym. Od października 2002 r. otrzymuje rentę, lecz MOPS odmówił spłaty renty od maja do września. MOPS nie poinformował Jej o możliwości złożenia wniosku już w maju 2002 r. z możliwością zawieszenia postępowania do czasu uzyskania orzeczenia lekarskiego. Skarżąca jest chora i na skutek przyjmowanych leków nie wiedziała, że wniosek do MOPS mogła złożyć już w lutym. Skoro nie złożyła wcześniej wniosku, a przyznanie renty jest ściśle związane w orzeczeniem lekarskim, to uważa, że przysługuje Jej spłata za okres oczekiwania na orzeczenie lekarskie w okresie od maja do września 2002 r. Powiatowy Ośrodek Pomocy Rodzinie ściśle współpracuje z MOPS. Zainteresowana nie miała żadnej przerwy w otrzymywaniu renty od 1990 r. Schizofrenia paranoidalna jest chorobą nieuleczalną. M0PS wiedział o tym schorzeniu. Ojciec Wnioskodawczyni jest alkoholikiem, matka (jako sprzątaczka w szkole zarabia 682 zł) ma na utrzymaniu 4 młodszego rodzeństwa. Zainteresowana winna się leczyć bardzo intensywnie, ale Jej nie stać. Do skargi załączyła kserokopie kart informacyjnych leczenia szpitalnego w Oddziale Psychiatrycznym Ogólnym ZOZ w okresach: 12.5.2002- 29.5.2002; 6.4.2001-17.5.2001; 20.3.2000-28.4.2000 oraz kserokopię badania psychologicznego z 15.5.2002 r. (k. 4-7v akt sądowych). W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podnosząc, że przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej następuje na wniosek osoby zainteresowanej i organ nie ma obowiązku informowania tych osób o prawie do złożenia wniosku; nawet w sytuacji wcześniejszego złożenia wniosku, przyznanie renty socjalnej mogłoby nastąpić dopiero od września 2002 r., bowiem w tym miesiącu Skarżąca złożyła pełną dokumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadną. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że urodzona 15 stycznia 1980 r. Wnioskodawczyni początkowo leczona była psychiatrycznie ambulatoryjnie, a w okresie od 30.3.2000 do 28.4.2000 i od 6.4.2001 do 17.5.2001 w Oddziale Psychiatrycznym ZZOZ z rozpoznaniem zespołu paranoidalnego, a w okresie od 12.5.2002 do 29.5.2002 r. z rozpoznaniem schizofrenii paranoidalnej. Z badania psychologicznego z dnia 15.5.2002 r. wynika w szczególności, że A.P. ma zasób wiedzy ogólnej bardzo niski, społecznej niski; zdolność rozumienia pojęć i ich adekwatnego definiowania niższa od przeciętnej ( art. 106 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270, zm.162/04/1692- dalej upsa; k. 4-7v akt sądowych). Nietrafnie Samorządowe Kolegium podnosi, że nawet w sytuacji wcześniejszego złożenia wniosku przyznanie renty mogłoby nastąpić dopiero od września 2002 r., gdy Skarżąca złożyła pełną dokumentację. Strony nie może obciążać rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przez inny organ (art. 97 § 1 pkt 4 kpa)- in casu rozstrzygnięcie przez właściwy Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności o zaliczeniu A.P. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W takiej sytuacji organ I instancji winien zawiesić postępowanie (art. 97 § 1 pkt 4 kpa) wszczęte z dniem doręczenia żądania organowi (art. 61 § 3 kpa), a następnie podjąć je z chwilą ostatecznego orzeczenia o zagadnieniu prejudycjalnym. W sprawie dotyczącej podobnego zagadnienia prawnego ( na tle orzekania o zasiłku stałym i wystąpienia przez Ośrodek Pomocy Społecznej do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności o wydanie opinii o konieczności sprawowania stałej i bezpośredniej opieki nad dzieckiem), Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25.4.2002 r.- sygn. I SA 3443/01 wskazał, że stronie przysługuje świadczenie za okres między złożeniem wniosku a wydaniem decyzji. Uwagi organów obu instancji uszło, że niepełnosprawność Wnioskodawczyni ma charakter stały i ciągły, a inwalidztwo istnieje sprzed 18 roku życia. Bezsporne w sprawie jest, że Zainteresowana otrzymywała rentę socjalną od uzyskania pełnoletności w 1998 r. (k. 2 akt sądowych; k. 4 akt administracyjnych). W takiej sytuacji wniosek Zainteresowanej z maja 2002 r., a następnie z 25 września 2002 r. traktować należy nie jako nowy wniosek w odrębnej sprawie, lecz kontynuację sprawy, w wyniku której wydano uprzednio decyzję przyznającą rentę socjalną pełnoletniej A.P. W tamtej właśnie sprawie- o przyznanie A.P. renty w ogóle- art. 43 ust. 6 ustawy miał jednorazowe zastosowanie ( uzasadnienie wyroku NSA z 20.7.2001- I SA 2550/00 i przywołane w uzasadnieniu orzeczenia NSA w sprawach: - I SA 2494/00 i I SA 2324/00). Nie zbadanie zagadnienia ciągłości prawa do renty socjalnej (w aktach sprawy brak decyzji poprzedzających decyzję z dnia 3 października 2002 r.) wskazuje, że organy rozstrzygające sprawę naruszyły art. 7, 77 oraz 107 § 3 kpa. Nawet jednak przy ewentualnym braku ciągłości prawa do renty socjalnej, prawo do owej renty chroni art. 9 kpa. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie utrwalił się pogląd, że wykroczenie organu prowadzącego postępowanie jedynie przeciwko zasadzie ogólnej kpa stanowi dostateczną podstawę wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego; w szczególności naruszenie zasady informowania obywateli jest samoistną i wystarczającą przyczyną uchylenia decyzji, nawet gdy jest ona zgodna z prawem materialnym (J. Borkowski- glosa do wyroku NSA z 22.2.1984- SA/Po 9/84- OSP 12/85/239; W. Taras: "Informowanie obywateli przez administrację"- Ossolineum 1992 s. 178 p.3a i aprobująca glosa do wyroku SN z 23.7.1992- III ARN 40/92- PiP 3/93/112; wyrok SN z 5.8.1992- I PA 5/92; wyrok SN z 23.7.1992- III ARN 40/92 z częściowo krytyczną glosą J. Zimmermanna- PiP 8/93/116). W niniejszej sprawie pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej nie udzielili Wnioskodawczyni dostatecznej pomocy w postaci pracy socjalnej, w szczególności poradnictwa prawnego; nie udzielili Jej też wystarczającej pomocy w załatwieniu spraw urzędowych i innych ważnych spraw bytowych (art. 23 ust. 1 i 2 ustawy; S. Nitecki- glosa do wyroku NSA z 19.11.1998- II SA/Gd 2070/97- Sam. Teryt. 5/01/63-64) dla skutecznego uzyskania nieprzerwanie renty socjalnej. Dla realizacji tych zadań było nieodzownym udzielenie Zainteresowanej pouczeń o konieczności złożenia wniosku w Powiatowym Zespole z należytym wyprzedzeniem, by w odpowiednim czasie uzyskać orzeczenie o niepełnosprawności, a nade wszystko o konieczności pilnego- przed upływem okresu, na który udzielono Zainteresowanej renty socjalnej decyzją z 1998 r.- wszczęcia postępowania o rentę socjalną za okres po styczniu 2002 r., co umożliwiłoby zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego o stopniu niepełnosprawności ( art. 97 § 1 pkt 4 kpa i art. 3 ust. 1 pkt 2, art. 4 ust. 2, art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych- Dz.U. 123/97/776 ze zm.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego i w doktrynie trafnie zwraca się uwagę, że stopień szczegółowości pouczenia oraz jego zakres uzależnione być winno od okoliczności sprawy, a zwłaszcza stopnia doświadczenia życiowego adresata, jego przygotowania do obrony swych praw, sprawności intelektualnej etc ( wyrok NSA z 28.11.2002- II SA/Po 577/01; wyrok SN z: 9.6.1999- III RN 12/99- OSNAP 10/00/375, 25.3.1999- III RN 157/98- OSNAP 2/00/43, akceptowane przez zespół pod red. A. Wróbla- "KPA- orzecznictwo, piśmiennictwo" Zakamycze 2002 s. 142 uw. 1, 2; S. Nitecki- op. cit. s. 64). W polskiej kulturze prawnej z podobnym rozwiązaniem mamy do czynienia przy ocenie należytej staranności przy wykonywaniu zobowiązania przez profana czy profesjonalistę na tle art. 355 § 1 i 2 kc. In casu brak dostatecznych pouczeń ( art. 9 kpa i art. 23 ust. 1 i 2 ustawy) ze strony organu I instancji nakazuje przyjęcie fikcji prawnej złożenia wniosku o rentę socjalną w maju 2002 r. Obowiązek informowania i wyjaśniania stronie przez organ prowadzący postępowanie administracyjne całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa) winien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe. Gdy urzędnik stwierdza lub powinien stwierdzić, że strona zamierza podjąć działania wiążące się dlań z niekorzystnymi skutkami, lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków, urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko, wiążące się z planowanymi działaniami. Jest to jedyny, odpowiadający zasadzie art. 2 Konstytucji RP z 2.4.1997 r. (Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319), sposób rozumienia art. 9 kpa. Z zasady ochrony zaufania obywateli do prawidłowości działań organów administracji i sądów wynika, że nie powinien być narażony na uszczerbek obywatel działający w przekonaniu, iż odnoszące się doń działania ( w tym informacje) organów państwa są prawidłowe i odpowiadają prawu ( aktualny w tej materii wyrok SN z 23.7.1992- PiP 8/93/116, akceptowany przez B. Adamiak w: "Kpa- komentarz" CH BECK 2004 s. 78, 79). Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1271 ze zm.), należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora MOPS w tych tylko częściach, w których odmówiono A.P. przyznania renty socjalnej za okres od 1 maja 2002 do 31 sierpnia 2002 r. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 upsa. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji zobligowany jest ustalić i rozważyć zagadnienia podniesione w uzasadnieniu niniejszego wyroku. /-/ M.Bohdanowicz /-/ M. Dybowski /-/ B.Popowska jfs