II SA/Po 309/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2017 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego; uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia 31 stycznia 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania K. J., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia 5 września 2016 r., nr [...], którą przyznano skarżącemu zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na dzieci za okres od dnia 1 sierpnia 2016 r. do dnia 31 października 2016 r. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach. Dnia 21 czerwca 2016 r. K. J. wystąpił o przyznanie mu zasiłku rodzinnego na dzieci W. J. i S. J. wraz z dodatkami z tytułu samotnego wychowania dziecka oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. W rubryce cz. I, pkt 3 wniosku wpisał członków rodziny, wśród których wymienił siebie, córki W. i S. oraz syna Ł. J.. W rubryce 5 zaznaczył z kolei, że syn Ł. uzyskał dochód poprzez utratę zatrudnienia, a zarazem uzyskał (inny, jak należy mniemać – uw. Sądu) dochód także z tytułu zatrudnienia. Pismem z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] Prezydent wezwał K. J. do uzupełnienia – w terminie 14 dni – dokumentacji poprzez informacje odnoszące się do dochodów Ł. J.. Skarżący został zobowiązany do przedłożenia świadectwa pracy, umowy zlecenia bądź umowy o dzieło obejmujące rok 2014 na okoliczność utraty zatrudnienia przez syna oraz dokumentu potwierdzającego okres nowego zatrudnienia syna i dochodów z tego zatrudnienia. Dnia [...] lipca 2016 r. do akt sprawy złożono umowy o prace potwierdzające utratę zatrudnienia przez Ł. J.. Pismem z dnia 19 lipca 2016 r. Prezydent poinformował K. J., że jego wniosek zostanie rozpatrzony najpóźniej do dnia 5 września 2016 r. Dnia 10 sierpnia 2016 r. K. J. złożył oświadczenie, że wnioskując o zasiłek rodzinny błędnie zaliczył do składu rodziny syna Ł. J.. Zaznaczył, że syn od czerwca 2015 r. z nim nie zamieszkuje, a jedynie jest zameldowany pod adresem przy ul. [...]. Decyzją z dnia [...] września 2016 r., nr [...], Prezydent przyznał K. J. zasiłek rodzinny na W. J. i S. J. oraz dodatki z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Świadczenia przyznano na okres od dnia 1 sierpnia 2016 r. do dnia 31 października 2016 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zasiłek rodzinny przyznano od miesiąca sierpnia, ponieważ wniosek złożony w czerwcu 2016 r. wymagał uzupełnienia o dane dotyczące dochodu Ł. J.. Dopiero 10 sierpnia 2016 r. K. J. wyjaśnił, że jego syn z nim nie zamieszkuje. Prezydent wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (na datę decyzji tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm., obecnie: Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 – uw. Sądu, dalej "u.ś.r.") prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Od decyzji Prezydenta odwołanie złożył K. J.. Zaznaczył, że uzupełnienie wniosku sprowadzało się tylko do złożenia przez niego oświadczenia z dnia 10 sierpnia 2016 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. Kolegium – działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (na datę decyzji tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23, obecnie Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 – uw. Sądu, dalej "K.p.a.") – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ podkreślił, że nie można uznać, jakoby K. J. dnia [...] czerwca 2016 r. złożył wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami w myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. W punkcie 3 wniosku "dane o członkach rodziny" wpisano pełnoletniego syna Ł. J. oraz dalej podano, że zachodzą podstawy do stosowania wobec niego przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. W takich okolicznościach Prezydent obowiązany był do wezwania wnioskodawcy o uzupełnienie dokumentacji i do prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Kolegium nie zgodziło się też z oceną skarżącego, że dnia 10 sierpnia 2016 r. złożył on jedynie oświadczenie do sprawy. Oświadczeniem tym zmieniono istotne dane co do składu osobowego rodziny. Dopiero więc od dnia 10 sierpnia 2016 r. Prezydent miał możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy. W skardze K. J. zarzucił naruszenie art. 23 ust. 3 i 4 u.ś.r. poprzez nieprzyznanie mu należnego świadczenia od czerwca 2016 r., w sytuacji, gdy w pierwotnie złożonym wniosku podał wszystkie dane oraz załączył wszystkie wymagane dokumenty. W tym kontekście wskazał także na naruszenie art. 24 ust. 2 u.ś.r. W uzasadnieniu skargi K. J. wyjaśnił, że w czerwcu 2016 r. przed złożeniem wniosku został pouczony przez urzędniczkę Urzędu Miasta, aby "w taki właśnie sposób" wypełnić wniosek (z kontekstu można wnioskować, że skarżący miał na myśli zaliczenie Ł. J. do składu rodziny). W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Dnia 1 września 2017 r. skargę K. J. uzupełniła jego pełnomocnik. Przedstawiła w niej dodatkowo zarzut naruszenia art. 77 § 1 w zw. z art. 7 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i nieuwzględnienie przez organy, że do wydania decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego doszło na skutek wadliwego pouczenia skarżącego o sposobie wypełnienia wniosku. Zaznaczyła, że okoliczności te wiązać należy także z naruszeniem art. 8 i 9 K.p.a. Następnie pełnomocnik skarżącego wystąpiła o uchylenie decyzji obu instancji w zakresie w jakim nie uwzględniono prawa do wnioskowanych świadczeń za okres od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia 31 lipca 2016 r. W bardzo obszernych motywach pisma pełnomocnik uwypukliła w szczególności okoliczność, że rubryka wniosku o przyznanie prawa pomocy – cz. I, pkt 3 jest niezgodna z art. 3 pkt 16 u.ś.r. Wskazano tam bowiem na konieczność wpisania członków rodziny, m.in. dzieci do ukończenia 25. roku życia. Tymczasem zgodnie z art. 3 pkt 16 u.ś.r. jako członków rodziny wpisuje się "pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia". Pełnomocnik K. J. podkreśliła, że to właśnie owa błędna treść wniosku oraz pouczenie pracowników organu skłoniły skarżącego do wpisania Ł. J. jako członka rodziny (pomimo, że ten nie był na jego utrzymaniu i pracował na terenie [...]). Gdyby K. J. otrzymał należyte informacje podczas składania wniosku, nie wpisałby dziecka jako członka rodziny, a jego wniosek już w czerwcu 2017 r. byłby uznany za kompletny. Podczas rozprawy w dniu 5 października 2017 r. K. J. wyjaśnił, że w rozmowie z urzędniczką zasugerowano mu, że ma wpisać również najstarszego syna jako członka rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Spór w niniejszej sprawie w istocie rzeczy sprowadza się do jednego tylko zagadnienia: czy w ustalonych okolicznościach można obciążyć K. J. konsekwencjami wpisania Ł. J. jako członka rodziny w treści wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego? W sprawie bezspornym jest, że we wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami K. J. wpisał w cz. I, w rubryce 3 członków rodziny, wśród których wymienił siebie, córki W. i S. oraz syna Ł. J.. W rubryce 5 zaznaczył, że w odniesieniu do syna Łukasza doszło do utraty i uzyskania dochodu poprzez utratę i uzyskanie zatrudnienia. Do wniosku nie dołączono żadnej dokumentacji przebiegu zatrudnienia Ł. J.. Mając na uwadze powyższe prima facie jawi się jako trafna ocena Prezydenta i Kolegium, że organ pierwszej instancji został niejako treścią wniosku zobowiązany do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w odniesieniu do statusu i sytuacji dochodowej Ł. J. (przedstawionego jako członek rodziny). W konsekwencji prawo do zasiłku rodzinnego z dodatkami mogło być ustalone dopiero po wyjaśnieniu tej kwestii, co nastąpiło 10 sierpnia 2016 r. (wywczas dopiero skarżący doprecyzował, że Ł. J. z nim nie zamieszkuje). Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 u.ś.r. "prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego". Sąd jednak zaznacza, że okoliczności niniejszej sprawy są nietypowe i powinny być one uwzględnione przy stosowaniu art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zwrócić należy uwagę, na co trafnie wskazała pełnomocnik skarżącego, że w cz. I, pkt 3 formularza wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego zawarte jest pouczenie niezgodne z ustawą, które mogło wprowadzić K. J. w błąd co do konieczności traktowania syna Ł. jako członka rodziny. W formularzu wskazano na konieczność wpisania członków rodziny, m.in. w tym "dziecka do ukończenia 25. roku życia". Z kolei w myśl art. 3 pkt 16 u.ś.r. jako członków rodziny traktować należy "pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia". Oznacza to, że formularz wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego mylnie sugeruje, iż należy w rubryce cz. I, pkt 3 wpisać wszystkie dzieci do 25. życia, a nie tylko te, które pozostają na utrzymaniu wnioskodawcy i w rozumieniu ustawy stanowią jego rodzinę. W ocenie Sądu powyższa okoliczność pozwala przyjąć argumentację pełnomocnika skarżącego, że ten ostatni nie wpisałby syna Ł. J. do wniosku, gdyby nie był powodowany błędnym pouczeniem zawartym w formularzu. Zachodzą więc podstawy, aby potraktować formularz z dnia 21 czerwca 2016 r. jako wniosek "z prawidłowo wypełnionymi dokumentami" (art. 24 ust. 2 u.ś.r.) co do sytuacji dochodowej członków rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r. Zdaniem Sądu ocenę taką trzeba przyjąć już chociażby z tego powodu, że formularz wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego w cz. I, pkt 3 nie jest zgodny z ustawą w wyżej opisanym zakresie. Nie można zatem obciążać K. J. konsekwencjami błędnego wpisania przez niego syna jako członka rodziny. Co do innych okoliczności powołanych przez K. J. Sąd wyjaśnia, że na podstawie akt sprawy nie można zweryfikować, czy dopisanie syna skarżącego do grona członków rodziny na potrzeby zasiłku rodzinnego mogło być powodowane mylnym pouczeniem pracowników organu. Ma to jednak drugorzędne znaczenie, skoro pisemne pouczenie wniosku okazało się wadliwe. Mając na uwadze powyższe Kolegium ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę fakt, że wypełniając wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego w cz. I, pkt 3, a także pkt 5, K. J. mógł pozostawać w mylnym przekonaniu co do konieczności przedstawienia w formularzu wszystkich dzieci do 25. roku życia, a nie tylko tych pozostających na jego utrzymaniu. W konsekwencji tego przyjmie na potrzeby stosowania art. 24 ust. 2 u.ś.r., że wniosek złożony przez skarżącego w czerwcu 2016 r. był kompletny. Odnosząc się końcowo do wniosków pełnomocnika K. J. w zakresie dotyczącym uchylenia decyzji obu instancji w części "nie uwzględniającej" prawa skarżącego do świadczeń za okres od 1 czerwca 2016 r. do dnia 31 lipca 2016 r. Sąd wskazuje, że w okolicznościach sprawy nie mógł orzec w żądany sposób. K. J. nie odmówiono prawa do świadczenia za miesiące czerwiec i lipiec, a jedynie w oparciu o art. 24 ust. 2 u.ś.r. skrócono okres przyznanego świadczenia. W takiej sytuacji koniecznym było uchylenie decyzji Kolegium, co otwiera możliwość skorygowania decyzji Prezydenta przez organ odwoławczy w drodze decyzji reformatoryjnej (art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.). Konkludując, Sąd zgodził się ze skarżącym, że doszło w sprawie do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez pominięcie takich okoliczności, jak rozbieżność pomiędzy treścią formularza wniosku o zasiłek rodzinny a treścią ustawy, w konsekwencji czego doszło do niewłaściwego zastosowania w sprawie art. 24 ust. 2 u.ś.r. W tym stanie rzeczy zachodziły podstawy do uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).