II SA/Po 31/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 03 sierpnia 2009 r. wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. W. i S. W. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod ulicę postanawia odmówić G. W. i S. W. prawa pomocy. /-/ E.Brychcy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2009r. odmówił G. W. i S. W. przyznania prawa pomocy. W wyniku skutecznie wniesionego sprzeciwu powyższe postanowienie utraciło moc, a sprawa podlega rozpoznaniu na nowo przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W sprzeciwie G. i S. małżonkowie W. zarzucili błędne ustalenie sytuacji majątkowej, a w konsekwencji błędne uznanie, że wnioskodawcy są w stanie bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego rodziny ponieść koszty sądowe w sprawie. Podkreślili, że są współwłaścicielami obydwu samochodów, wypełnili zobowiązanie i podali dane dotyczące produkcji roślinnej, a wyliczenie możliwych do osiągnięcia dochodów z produkcji rolnej za 2008r. ma jedynie matematyczny charakter. Strata była szacowana według cen 550 zł - 700 zł za tonę, a w chwili obecnej cena zboża jest znacznie niższa i nie występuje popyt na zboże. Skarżący nadto podali, że w 2008r. ponieśli nieudokumentowane wydatki związane z uprawą oraz na naprawy sprzętu rolniczego w wysokości około 50.000 zł. Skarżący wskazali, że po złożeniu wniosku o prawo pomocy ponieśli dalsze wydatki na zakup nawozów – 6.857,50 zł, na środki ochrony roślin – 9.887,59 zł, a część środków na zakup nawozów w kwocie 17.820 zł nie jest udokumentowana. Prócz tego, skarżący argumentowali, że z uwagi na poniesione w 2008r. straty osiągnięte dochody ograniczyły się do dopłat z ARMiR, które w całości zostały wykorzystane na życie rodziny i wydatki związane z uprawami rolnymi. Natomiast zakup mebli i mikrofalówki oraz laptopa były dokonane na potrzeby syna, który jako student w systemie dziennym mieszka w akademiku. Skarżący załączyli kopie trzech faktur oraz odręcznie sporządzone zestawienie cen zbóż w 2008r. i 2009r. Wnioskodawcy wezwani w trybie art. 255 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do złożenia dodatkowych dokumentów obrazujących rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze wnioskodawców przedłożyli zaświadczenie z banku, iż od dnia 27 marca 2009r. do 10 czerwca 2009r. brak jest obrotów na ich rachunku poza pobieraniem środków na prowadzenie rachunku oraz zestawienie transakcji na rachunku syna wnioskodawców w banku w okresie od 1 stycznia 2009r. do 10 czerwca 2009r. z którego wynika, iż saldo początkowe wynosiło 53,20 zł, a saldo końcowe po dwóch transakcjach wynosiło 0,21 zł. Skarżący G. i S. małżonkowie W., na skutek wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.046,00zł domagali się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Na ich utrzymaniu pozostaje troje dzieci w wieku 20 lat, 5 lat oraz 3 lata. Skarżący utrzymują się z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podali, że dochód miesięczny w wysokości 6.000,00 zł przeznaczają w całości na zaspokojenie bieżących potrzeb rodziny. Oświadczyli, że nie posiadają ani nieruchomości ani oszczędności. Podali, że posiadają samochód Mercedes Vito, rok produkcji 1999, o wartości około [...] zł oraz samochód osobowy marki Volvo, rok produkcji 2000 o wartości około [...] zł. Wnioskodawcy wyjaśnili, że ich syn jest współwłaścicielem w ½ części samochodu Volvo oraz posiada mieszkanie o pow. [...] m² (darowizna od dziadka). W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia oświadczenia w trybie art. 255 cytowanej ustawy skarżący podali, że prowadzą działalność rolniczą na gruntach rolnych o pow. [...] ha. Nieruchomości wydzierżawiają od S. i E. W. za kwotę 1.000,00 zł rocznie. Siedlisko gospodarstwa tworzą budynek mieszkalny, obora i stodoła (miejscowość T. koło Ż.). Budynek mieszkalny i obora znajdują się w złym stanie techniczny. Budynek nie nadaje się do zamieszkania. W okresie od maja do września rodzina skarżących zamieszkuje w mieszkaniu syna, a pozostałą część roku spędzają w domu należącym do matki położonym w miejscowości W. koło O. W. Produkcja rolna obejmuje jedynie uprawy roślinne. Skarżący oświadczyli, że w 2008 roku wyprodukowali około 100 ton zboża, którego jeszcze nie sprzedali, gdyż cena jest zbyt niska. W 2008 roku otrzymali także dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w kwocie 139.852,27 zł. Oświadczyli, że przeznaczyli je na koszty produkcji za 2008 rok (nawozy, środki ochrony roślin, materiał siewny itp.) w sumie 117.000,00 zł (zestawienie k. 59). Pozostałą części przeznaczyli na koszty produkcji w 2009 roku. Zaznaczyli, że w roku 2008 ponieśli stratę z tytułu suszy w wysokości około 131.400,00 zł i otrzymali zasiłek celowy w kwocie 1.000,00 zł. Podali, że miesięczne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (k. 37, 42) wynoszą około 4.728 zł (wywóz śmieci, składka KRUS, woda, telefon energia elektryczna, akademik syna, przedszkole, paliwo do samochodu, olej opałowy, opieka medyczna i stomatologiczna, utrzymanie domu). Wnioskodawcy wyjaśnili, że posiadają jeden rachunek bankowy. Wpływy na rachunek od dnia 8 grudnia 2008 roku 2 marca 2009 roku wyniosły 139.856,46zł. Rachunek bankowy posiada także syn wnioskodawców, ale na tym rachunku nie ma żadnych operacji. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z własnym udziałem strony w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przepisem szczególnym, o którym mowa powyżej, jest art. 239 pkt 4 cytowanej ustawy stanowiący, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że na wnioskodawcach spoczywa ciężar wykazania, że sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie mają możliwości zdobycia środków finansowych umożliwiających poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, chociażby w części, bez uszczerbku w koniecznych, a nie we wszystkich, wydatkach rodziny. Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter szczególny i skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby, które znajdują się w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej, bez majątku, bez dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie pokryć niezbędnych bieżących swoich potrzeb (bezrobotni, emeryci, renciści, osoby samotnie wychowujące dzieci). Przyznanie dobrodziejstwa prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie nie tyle utrudnione, co niemożliwe (postanowienia NSA z dnia 6 października 2004r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). W świetle zgromadzonego materiału dowodowego skarżący nie wykazali, by nie dysponowali środkami, które mogliby przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych zainicjowanego przez nich postępowania. Skarżący dzierżawiąc gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha prowadzą działalność rolniczą na dużą skalę. Z przychodów z tej działalności pokrywają wszystkie swoje wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa - 117.826,51 zł w 2008r. (k. 59) oraz koniecznym utrzymaniem 5-osobowej rodziny – 4.728 zł miesięcznie, co daje kwotę 56.736 zł rocznie (k. 42), a także wydatki, które nie należą do niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania, jak np. zakup mebli, mikrofalówki, laptopa - 3.537,01 zł (k. 56 - 58). Nadto, jak sami podali pokrywają także inne nieudokumentowane koszty, np. na zakup nawozów na kwotę 17.820 zł, czy naprawę sprzętu rolniczego w 2008r. na łączną kwotę około 50.000 zł. (k. 92). Prócz tego wnioskodawców stać na to, by jednocześnie przechowywać wyprodukowane w 2008r. zboże w ilości 100 ton w oczekiwaniu na jego wyższą cenę. Nadto w tych okolicznościach wnioskodawcy są w stanie ponieść koszty związane z rozpoczęciem kolejnego sezonu produkcyjnego w 2009r. (k. 93 - 95). Zauważyć przy tym należy, że jednocześnie wnioskodawcy w 2008r. ponieśli stratę z produkcji rolnej na skutek suszy, której wartość oszacowali na kwotę 131.400 zł. Jak sami wskazali stratę tą pokryli z dopłat z ARiMR, które wystarczą jeszcze na utrzymanie rodziny co najmniej do września 2009r. (k.38) O dobrej kondycji finansowej wnioskodawców świadczy również fakt, że nie mają żadnych zaległości płatniczych, debetów na rachunkach bankowych, a wszystkie swoje należności regulują terminowo. Skarżący opierają wniosek o prawo pomocy głównie na argumentacji dotyczącej ponoszenia znacznych wydatków na prowadzenie produkcji rolnej. Tymczasem nawet strata z działalności prowadzonej na własny rachunek nie jest wystarczającą przesłanką dla przyjęcia, że wnioskodawcy mogą skorzystać z dobrodziejstwa prawa pomocy. Nawet znaczna wysokość ponoszonych kosztów działalności nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Decydujące znaczenia ma bowiem rozmiar prowadzonego przedsięwzięcia, czyli przychody i koszty jakie ono generuje. Wskazuje to bowiem na rzeczywiste możliwości zarobkowe jakie posiadają skarżący, a możliwości te w niniejszej sprawie pozwalają na wygenerowanie przychodu w takiej wysokości, która te znaczne koszty pokrywa. Do kosztów tych doliczyć także należy koszty sądowe, które jako należności publicznoprawne winy być pokrywane z pierwszeństwem przed innymi wydatkami zaraz po zaspokojeniu niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania rodziny. Z drugiej strony, jak sami podali, mają też możliwości by obniżyć koszty produkcji rezygnując z zakupu kwalifikowanego materiału siewnego i wykorzystanie własnego zboża (k.92). Na marginesie tylko należy zaznaczyć, że skarżący de facto nie zakwestionowali matematycznego wyliczenia wysokości osiągniętego w 2008r. przychodu (k. 91). W tym miejscu należy podkreślić, że nie ma podstaw by przerzucać na skarb państwa, czyli wszystkich podatników negatywnych skutków prywatnych decyzji skarżących dotyczących ponoszenia tak znacznych kosztów działalności. Samodzielnie bowiem podejmują decyzje o rozdysponowaniu osiąganego przychodu i ciąży na nich obowiązek należytego i racjonalnego działania, a koszty sądowe, jako należności publicznoprawne winni pokrywać z tego przychodu w pierwszej kolejności, a nie na końcu listy wszystkich wydatków, gdy ewentualnie pozostaną jakieś wolne środki. Przyjąć też należy, iż działalność rolnicza prowadzona przez skarżących musi być opłacalna, skoro ją kontynuują i to na dzierżawionych gruntach. Uznać więc należy, że osiągany przychód stwarza skarżącym możliwości by wygospodarować niezbędną kwotę celem poniesienia kosztów sądowych niniejszego postępowania w całości, tym bardziej że konieczność ich uiszczenia zostanie rozłożona w czasie, a gdy skarżący sprawę wygrają to poniesione koszty zostaną im zwrócone. Wnioskodawcy nie wskazali by mieli jakieś pożyczki, czy kredyty bankowe, nie podali by ich rachunki były zajęte przez komornika, więc mają możliwość by wesprzeć się środkami pozyskanymi z tytułu krótkoterminowego zadłużenia w rachunku bankowym. Kierując się zasadą, iż to na wnioskodawcach spoczywa ciężar dowodu, iż nie mają środków na uiszczenie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny, przedstawiona przez skarżących sytuacja finansowa i majątkowa nie pozwala na przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych chociażby w części. Wnioskodawcy nie należą bowiem do grona osób najbiedniejszych, dla których uiszczenie nawet niewielkiej kwoty spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu rodziny. W świetle treści art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o prawo pomocy okazał się niezasadny, co musiało skutkować jego oddaleniem. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 246 §1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu /-/ E.Brychcy