II SA/Po 310/20

Dnia 19 sierpnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 sierpnia 2020 roku sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy – zaskarżoną przez M. H. w drodze odwołania – decyzję Prezydenta Miasta [...] (Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta [...]) z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Przedmiotową decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej: organ I instancji) przyznał M. H. (dalej: wnioskodawca; skarżący) zasiłek celowy w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu odzieży i obuwia zimowego. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ odwoławczy; organ II instancji) przedstawiło następujący stan sprawy. W dniu [...] listopada 2019 r. M. H. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup odzieży i obuwia zimowego. Na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia [...] listopada 2019 r. i zebranej w sprawie dokumentacji ustalono, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada nikogo na swoim utrzymaniu, nie dysponuje żadnym źródłem dochodu, utrzymuje się z przyznanego zasiłku okresowego w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący spełnia kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynoszące [...] zł. Dochód skarżącego w miesiącu przepędzającym złożenie wniosku o przyznanie pomocy, tj. w październiku 2019 r., stanowiła kwota [...]zł zasiłku okresowego. Wskazując na brzmienie art. 8 ust. 1 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej również: u.p.s.), Kolegium stwierdziło, że organ I instancji przyznał skarżącemu pomoc w formie zasiłku celowego w kwocie [...]zł "z przeznaczaniem na dofinansowanie do zakupu odzieży i obuwia zimowego"; pomoc tę zaś przyznano z uwagi na bezrobocie. W odwołaniu od tej decyzji M. H. domagał się ponownego rozpatrzenia sprawy w przedmiocie udzielenia pomocy finansowej. Organ odwoławczy, podzielając stanowisko organu I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2020 r. podkreślił, że decyzje w sprawie przyznania przedmiotowego zasiłku mają charakter uznaniowy. Odnosząc się do treści art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., organ wyjaśnił, że wobec ograniczonych środków finansowych organ pomocy społecznej zwykle nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc i udzielić im wsparcia w rozmiarze odpowiednim do ich potrzeb. Mając to na uwadze, organ II instancji stwierdził, że "ograniczone środki finansowe pozwalają organowi I instancji na zabezpieczenie podstawowych potrzeb jedynie w formie dofinansowania". W takich warunkach Kolegium uznało, że przyznane wnioskodawcy wsparcie w postaci zasiłku celowego w kwocie [...]zł zostało przydzielone w sposób obiektywny i zgodny z przepisami prawa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. H. podniósł m.in. kwestie związane z kalkulacją kosztów dziennego i miesięcznego wyżywienia, wskazując że miesięcznie jest to [...] zł, jak również ponoszenie innych nieuwzględnianych przez organ kosztów, jak szacowane [...] zł z tytułu "kosztu [jego] wydruków". Zdaniem strony, nieuwzględnienie tych wydatków uniemożliwia mu korzystanie z konstytucyjnego prawa do sądu, które wymaga wysyłania niezbędnych listów dla prawidłowego procedowania w sprawach. Poza tym skarżący zgłosił zastrzeżenia, co do przeprowadzania z nim wywiadu środowiskowego przez pracowników socjalnych, którzy w toku wywiadu środowiskowego wymagają, aby "niezwykle" precyzował swoje potrzeby. Końcowo zauważył, że suma jego rzeczywistych wydatków przewyższa sumę otrzymywanej pomocy pieniężnej, co powoduje, że pomoc tę może przeznaczyć tylko na część rzeczywistych, niezbędnych potrzeb. Kolegium w odpowiedzi na skargę podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępne wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym, bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest zgodność z prawem decyzji Kolegium z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji, przyznającą skarżącemu zasiłek celowy w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu odzieży i obuwia zimowego. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa, brak jest więc podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.). Zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak przy tym wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący spełnia kryterium dochodowe, albowiem jest osobą bezrobotną i w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku jedyny jego dochód stanowił zasiłek okresowy w wysokości [...] zł. Skarżący kwestionuje wysokość przyznanego świadczenia twierdząc, że udzielona pomoc nie jest wystarczająca na zaspokojenie wszystkich jego zgłaszanych potrzeb, w szczególności z uwagi na ceny posiłków i ponoszenie innych kosztów korespondencji urzędowej. Wobec takiego stanowiska, wyjaśnić należy, że rozpatrzenie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. zwrot "może być przyznany", zamiast zwrotu "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez osobę ubiegającą się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania, nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania, ani też przyznania pomocy w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz liczby innych osób potrzebujących z terenu danej gminy. Poza tym organ ma obwiązek uwzględniać również wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Nie może zatem, w ramach świadczenia pomocy, skoncentrować się na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Ponadto organ winien brać pod uwagę możliwości danego wnioskodawcy w przezwyciężeniu jego sytuacji bytowej. Rolą pomocy społecznej nie jest bowiem stałe dostarczanie obywatelom środków utrzymania ani pokrywanie wszelkich wydatków przez nich ponoszonych, lecz wyłącznie – jak to ujęto w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. – umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej oraz wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb. Pomoc społeczna w swej istocie ma charakter subsydiarny, uzupełniający, a więc nie nakierowany na całkowite zaspokojenie potrzeb jej beneficjentów, którzy powinni wykorzystywać własne środki i możliwości (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3714/18 – dostępny w Internecie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie, skarżący jest osobą młodą (rocznik 1996 r.), bezdzietną, nie ma nikogo na swoim utrzymaniu. Gospodaruje sam, w lokalu należącym do członka rodziny, za który nie opłaca rachunków związanych z eksploatacją (opłacają je matka i brat). Poza zasiłkiem okresowym korzysta także z innych form doraźnej pomocy finansowej. Aktualnie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; stara się znaleźć pracę ("pyta o pracę, lecz bezskutecznie"). Jako osoba długotrwale bezrobotna znajduje się w szczególnej sytuacji na rynku pracy. Jak wynika z rozstrzygnięć organów pomocy społecznej, skarżącemu udzielona została pomoc w postaci przyznania świadczenia pieniężnego w kwocie [...]zł na dofinansowanie zakupu odzieży i obuwia zimowego. Potrzeba ta została określona zgodnie z wnioskiem strony, sprecyzowanym w czasie wywiadu środowiskowego. Poza tym skarżący otrzymuje pomoc w formie zasiłku okresowego. Jego sytuacja na rynku pracy jest trudna, jednak nie można mówić o obiektywnych, trwałych przeszkodach uniemożliwiających skarżącemu poprawę swojej obecnej sytuacji życiowej i majątkowej. Co również istotne, z akt sprawy wynika, że wnioskodawca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, które są finansowane przez rodzinę. Wobec innych, zgłaszanych w odwołaniu i skardze potrzeb warto zauważyć, że korzystanie z instytucji zasiłku celowego nie może polegać na stałym finansowaniu wszystkich, zgłaszanych potrzeb wnioskodawcy. Nie ma też podstaw do uzupełniania wysokości pomocy finansowej na inne cele, jeżeli skarżący dobrowolnie zrezygnował z innej pomocy, jak to miało miejsce w przypadku udzielonej mu wcześniej pomocy w formie gorącego posiłku. Reasumując, Sąd stwierdza, że organy orzekające w sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęły niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie przyznania pomocy finansowej na zaspokojenie potrzeb odzieżowych nie można określić jako nacechowanej dowolnością. Zdaniem Sądu, wydanym w niniejszej sprawie decyzjom nie mógł być skutecznie postawiony zarzut naruszenia przepisów postępowania. W szczególności zasad z art. 7-12 oraz dalszych przepisów, jak art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji wyprowadziły merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej oceny dowodów. Natomiast fakt, że skarżący nie zaakceptował wysokości przyznanego świadczenia, nie dowodzi naruszenia przez nie przepisów postępowania. Jeszcze raz podkreślić należy, że celem instytucji pomocy społecznej nie jest przejęcie przez państwo na siebie wszystkich kosztów utrzymania osoby ubiegającej się o pomoc. Zadaniem pomocy społecznej nie jest sfinansowanie wszystkich potrzeb wnioskodawcy, a jedynie udzielenie niezbędnego wsparcia, co jest limitowane możliwościami finansowymi organu. Przedstawione okoliczności skłoniły Sąd do uznania, że zaskarżona decyzja Kolegium i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).