II SA/Po 311/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2021 r. sprawy ze sprzeciwu O. K. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania O. K., uchyliło decyzję Prezydenta Miasta P. (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia [...] marca 2021 r., [...] w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez odwołującą się świadczeń wychowawczych na rzecz P. S.. Jednocześnie organ odwoławczy przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Powyższe rozstrzygnięcie wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2019 r. O. G.-S. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na lata 2019-2021 na rzecz syna P. S. (k. 16-17 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) Pismem z dnia [...] lipca 2019 r., [...] Prezydent poinformował O. G.-S. o przyznaniu jej świadczenia wychowawczego na P. S. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od dnia [...] lipca 2019 r. do dnia [...] maja 2021 r. (k. 19 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W dniu [...] września 2020 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy z O. G.-S., na dowód czego sporządzono protokół (k. 20-22 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), którego treść skutkowała wszczęciem z urzędu postępowania w sprawie uprzednio przyznanego prawa do świadczenia wychowawczego (k. 24 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzją z dnia [...] października 2020 r., [...] Prezydent zmienił prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz P. S. przyznanego powyżej wskazaną informacją z dnia [...] lipca 2019 r. w ten sposób, że przyznał świadczenie wychowawcze na rzecz P. S. w wysokości po [...] zł miesięcznie od [...] czerwca 2020 r. do [...] maja 2021 r. Wskazał, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w P., [...] Wydział Cywilny z dnia [...] maja 2020 r. wnioskodawczyni (O. K. po zmianie nazwiska) sprawuje opiekę naprzemienną nad synem P. S.. To skutkowało koniecznością ustalenia świadczenia wychowawczego wnioskodawczyni (jako jednemu z rodziców P. S.) w wysokości połowy kwoty przysługującej za dany miesiąc świadczenia wychowawczego, czyli [...] zł (k. 30 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Następnie Prezydent pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń wypłaconych na podstawie informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego z dnia [...] lipca 2019 r., [...] (k. 33 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W aktach utrwalono dalej harmonogram wypłat świadczeń (k. 34 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., [...] Prezydent ustalił, że kwota [...]zł pobrana przez O. K. tytułem świadczenia wychowawczego na rzecz P. S. w okresie od 1 czerwca do [...] września 2020 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia spłaty należności (k. 37 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. O. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji (k. 3 akt administracyjnych organu drugiej instancji). Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., [...] Kolegium – działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej zwaną "K.p.a.") – orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Prezydenta. Wskazało, że prawomocnym z dniem [...] czerwca 2020 r. wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] maja 2020 r., [...], powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej ojcu dziecka (P. S.), co spowodowało, że otrzymanie przez wnioskodawczynię świadczenia wychowawczego w okresie od 1 lipca do [...] września 2020 r. stało się nienależne. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji dokonał błędnego obliczenia okresu nienależnego świadczenia i uznał, że świadczenie podlega zwrotowi począwszy od dnia [...] czerwca 2020 r. w sytuacji, gdy wyrok Sądu Okręgowego w P. stał się prawomocny dopiero z dnia [...] czerwca 2020 r. Pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. O. K. wniosła sprzeciw od decyzji Kolegium wyrażając niezadowolenie oraz wskazując, że Kolegium niepoprawnie przyjęło, iż władza rodzicielska nad P. S. zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] maja 2020 r., [...] została powierzona ojcu dziecka, podczas gdy władzę rodzicielką powierzono obojgu rodziców. W odpowiedzi na sprzeciw Kolegium wniosło o jego oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw jest zasadny. Przed przystąpieniem do wyjaśnienia merytorycznych motywów wyroku koniecznie jest przedstawienie podstawowych kwestii proceduralnych związanych z postępowaniem ze sprzeciwu. Trzeba odnotować, że w dniu [...] czerwca 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935), która istotnie znowelizowała ustawę z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., zwaną dalej "P.p.s.a."). Jedną z istotnych zmian było między innymi wyłączenie prawa do wniesienia skargi na decyzje kasacyjne (wydane na podstawie art. 138 § 2 K.p.a.) i zastąpienie skargi innym, nowym środkiem zaskarżenia zwanym "sprzeciwem od decyzji" (stanowi o tym art. 64a P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od 1 czerwca 2017 r.). W tym miejscu wyjaśnić także trzeba, że zakwalifikowanie złożonego środka zaskarżenia jako sprzeciwu determinuje również zakres kontroli legalności sprawowanej przez sąd administracyjny. Zgodnie z art. 64e P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. Dodać należy, że w myśl art. 64d § 1 P.p.s.a. sąd rozpoznaje sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do powyższego w ramach niniejszej sprawy administracyjnej Sąd mógł badać decyzję Kolegium tylko przez pryzmat zasadności uchylenia decyzji Prezydenta. Zgodnie z art. 138 § 2 K.p.a. "organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy". Cytowana regulacja zawiera dwie przesłanki wydania decyzji kasacyjnej. Wydanie takiej decyzji przez organ odwoławczy warunkowane jest ustaleniem, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a nadto że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy ma także sformułować wytyczne dla organu pierwszej instancji. W ocenie Sądu okoliczności przedstawione przez Kolegium w decyzji z dnia [...] lutego 2021 r., [...], nie dają podstawy do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. Zdaniem Sądu kwestie przywołane w objętej sprzeciwem decyzji nie przekonują o potrzebie wydania decyzji kasacyjnej. Kolegium nie wykazało naruszenia przez Prezydenta przepisów postępowania administracyjnego. Poza art. 138 § 2 K.p.a., Kolegium nie przytoczyło żadnych innych przepisów postępowania administracyjnego, których naruszenie zarzuciło. Nadto, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera także informacji co do koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy, który miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W istocie organ odwoławczy wyraził jedynie pewną ocenę prawną w oparciu o całokształt materiału zebranego w sprawie, a konkretnie stwierdził, że ze względu na datę prawomocności wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] maja 2020 r., [...] o pobraniu przez O. K. kwot tytułem świadczenia wychowawczego na rzecz P. S. – jako świadczenia pobranego nienależnie – można twierdzić jedynie za okres od [...] do [...] września 2020 r. (a nie od 1 czerwca do [...] września 2020 r.) W ocenie Sądu argumentacja prawna, jaką przedstawiło Kolegium, mogłaby co najwyżej posłużyć jako podstawa wydania przez Kolegium innego (aniżeli Prezydent) rozstrzygnięcia merytorycznego w zakresie okresu za jaki świadczenie uznano za nienależnie pobrane (art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.). Organ mimo to odstąpił od orzeczenia merytorycznego na rzecz decyzji kasacyjnej, ale przy tym nie wykazał w czym upatruje spełnienia przesłanek z art. 138 § 2 K.p.a. Powtórnie rozpatrując odwołanie Kolegium całościowo przeanalizuje materiał sprawy i – jeżeli podtrzyma dotychczasowe stanowisko prawne (w kontekście uwagi poniżej) – merytorycznie załatwi sprawę. Niezależnie Sąd zwraca organowi odwoławczemu uwagę, że z odwołania O. K. zdaje się wynikać inne oczekiwanie wobec Kolegium, aniżeli rozstrzygnięcie kwestii skutków istnienia w obrocie wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] maja 2020 r., XII C [...]. Skarżąca ma świadomość treści tego wyroku, natomiast zwraca uwagę, że problemem jest pozbawienie jej świadczenia wychowawczego w kwocie [...]zł za wsteczny okres (poprzez wydanie decyzji o uznaniu, że świadczenie w określonej kwocie jest nienależnie pobrane). W takiej sytuacji, w jej ocenie, dziecko zostaje pokrzywdzone, gdyż drugi rodzic nie może już wstecznie ubiegać się o świadczenie wychowawcze, które w pozostałej części na niego by przysługiwało od daty ustanowienia opieki naprzemiennej. Czyniąc powyższą uwagę Sąd nie przesądza w najmniejszym stopniu o merytorycznym kierunku rozpoznania sprawy, ani nawet go nie sugeruje. Intencją Sądu jest zaakcentowanie, że w sprawie nadużyto art. 138 § 2 K.p.a., podczas gdy oczekiwanie skarżącej wyrażone w odwołaniu odnosiło się do konkretnego zagadnienia prawnego, wymagającego refleksji merytorycznej ze strony organu odwoławczego i przeprowadzenia wykładni prawa. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. /-/J. Szuma