II SA/Po 3112/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka /spr./ Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Protokolant Marek Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi B. i J. małż. L. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości; o d d a l a s k a r g ę /-/ A.Łaskarzewska /-/ J.Szaniecka /-/ B.Kamieńska Wojewoda decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną przez J. i B. małż. L. odwołaniem decyzję Starosty S. z dnia [...] r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w obrębie O. gm. P. , oznaczonej nr geod. [...] o powierzchni 3,19 ha. W motywach powołanej decyzji przytoczono następujące ustalenia i wnioski. Pismem z dnia [...] 2002 r. B. L. (poprzednia współwłaścicielka) zwróciła się do Gminy W. z wnioskiem o zwrot całości lub części nieruchomości oznaczonej poprzednio nr ewid. [...] o powierzchni 3,37 ha, położonej w obrębie O. gm. P.. Wniosek ten przekazany został zgodnie z właściwością Staroście Powiatowemu w S.. Przedmiotowa nieruchomość została nabyta od J. i B. małż. L. aktem notarialnym nr [...] z dnia [...] 1977 r., sporządzonym w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64 ze zm.) na rzecz Skarbu Państwa - Przedsiębiorstwa Produkcji Pomocniczej i Montażu Budownictwa Rolniczego w W.. Gmina W. nabyła prawo użytkowania wieczystego spornej działki nr [...] o powierzchni 3,19 ha w wolnym obrocie, na podstawie umowy sprzedaży (odpłatnie) w formie aktu notarialnego, w dniu [...] 1997 r. W dniu [...] .2000 r. do toczącego się postępowania przystąpił J.L. , drugi poprzedni współwłaściciel nieruchomości. Wnioskodawcy w dniu [...] 2001 r. ograniczyli swój wniosek o zwrot nieruchomości do terenu obejmującego działkę nr [...] . Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się zbędna na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu. Jednakże art. 229 powołanej ustawy wyklucza żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. nastąpiła sprzedaż lub oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w S., dla nieruchomości oznaczonej nr geod. [...] o powierzchni 3,19 ha położonej we wsi O. gm. P. ujawnione jest prawo użytkowania wieczystego na rzecz gminy W. na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] .1997 r. Rep. A Nr [...] . Prawa nabywcy ujawnione zostały w księdze wieczystej nr [...] w dniu [...] 1997 r. tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (przed 1.I.1998 r.). W tej sytuacji zachodziły podstawy do umorzenia postępowania z uwagi na brak przedmiotu żądania. W sprawie miał bowiem zastosowanie art. 229 cyt. ustawy, który stanowi, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. B. i J. małżonkowie L. wnieśli na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Domagając się jej uchylenia skarżący zarzucili organowi odwoławczemu błędną interpretację art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powołując się na stanowisko wyrażone przez M.W. w artykule zatyt. Nowelizacja ustawy o gospodarce nieruchomościami - omówienie zasadniczych zmian (M. Prawn. 2000/4/207-t.7) podnieśli, że pod pojęciem osób trzecich, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie nie mieszczą się podmioty publicznoprawne. W piśmie procesowym stanowiącym uzupełnienie skargi z dnia [...] 2005 r. skarżący dodatkowo powołali się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 1999 r., sygn. OPK 26/99 konkludując, że wyrażony w niej pogląd, prowadzący do stwierdzenia, że gmina nie jest osobą trzecią, o jakiej mowa w art. 229 cyt. ustawy może mieć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w zaskarżonej decyzji. Również o oddalenie skargi wniosła Gmina W.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm.) roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 (tj. żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości) nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana, albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Istota zagadnienia w niniejszej sprawie sprowadziła się do oceny, czy Gmina W. nabywając w drodze umowy sprzedaży prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] , położonej w obrębie O. gm. P., ujawnione na rzecz tej Gminy w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r., jest osobą trzecią w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu. Rozstrzygnięcie powyższej kwestii wymaga uprzedniego przedstawienia stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości w okresie od jej nabycia przez Skarb Państwa do dnia uzyskania przez Gminę W. przymiotu użytkownika wieczystego tej nieruchomości. Z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że przedmiotowa nieruchomość nabyta została od skarżących na rzecz Skarbu Państwa - Przedsiębiorstwa Produkcji Pomocniczej i Montażu Budownictwa Rolnego w W., w dniu 16 września 1977 r., w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64 ze zm.) - k. 9 akt admin. Następnie decyzją z dnia [...] r. Wojewoda K. na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32 poz. 191 ze zm.) stwierdził nabycie przez Gminę W. nieodpłatnie mienia ogólnonarodowego stanowiącego nieruchomość zabudowaną oznaczoną jako działka nr [...] , położoną obręb O. (k. 7 akt adm.). Z dniem [...] 1995 r. z Gminy W. wyodrębniono i utworzono Gminę P. i przedmiotowa nieruchomość znalazła się na terenie ostatnio wymienionej Gminy (k. 205 i 56 akt adm.). Notarialną umową sprzedaży z dnia [...] 1996 r. przedsiębiorstwo komunalne w likwidacji - Przedsiębiorstwo Produkcji Przemysłowej Budownictwa Rolniczego "A" z siedzibą w W. jako użytkownik wieczysty gruntu komunalnego położonego we wsi O. gmina P. stanowiącego działkę nr [...] o obszarze 3.19.00 ha sprzedało na rzecz Spółki "A" z o.o. z siedzibą w W. prawo użytkowania wieczystego opisanej wyżej działki oraz własność budynku stanowiącego odrębną nieruchomość (k. 196 akt adm.). Wreszcie notarialną umową sprzedaży z dnia [...] 1997 r. Spółka "A" z o.o. z siedzibą w W. przeniosła na rzecz Gminy W., w zamian za długi, prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] o powierzchni 3.19.00 ha położonej we wsi O., stanowiącej własność Gminy W., a także własność budynku stanowiącego odrębną nieruchomość (k.90 akt adm.). Ujawnienie w księdze wieczystej Gminy W. jako nabywcy prawa wieczystego użytkowania opisanej wyżej nieruchomości nastąpiło w dniu [...] 1997 r. (k. 203 akt adm.). Z przedstawionych wyżej okoliczności sprawy jednoznacznie wynika, że Gmina W. uzyskała prawo wieczystego użytkowania przedmiotowej nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej. Pozycję gminy jako samodzielnego, równorzędnego uczestnika stosunków cywilnoprawnych, w wyniku których nabywa ona określone prawa majątkowe należy odróżnić od pozycji gminy nabywającej owe prawa majątkowe w oparciu o akty o charakterze wywłaszczeniowym, czy też w oparciu o ustawę z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32 poz. 191 ze zm.). W pierwszej z powołanych wyżej sytuacji pozycja gminy nie pozostaje w związku z jej publicznoprawną rolą nosiciela imperium przejętego od państwa. Taki charakter ma natomiast przekazanie państwowej nieruchomości gminie na podstawie cytowanej wyżej ustawy komunalizacyjnej. Dlatego w rozpoznawanej sprawie istniały w ocenie Sądu podstawy do uznania Gminy W. jako osoby trzeciej w rozumieniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wbrew przekonaniu skarżących powyższy pogląd nie pozostaje w opozycji ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 1999 r. sygn. OPK 26/99 (ONSA 2000/1/11). Powołana uchwała dotyczyła bowiem sprawy o odmiennym stanie faktycznym. Mianowicie w sprawie tej gmina nabyła użytkowanie wieczyste nieruchomości od Skarby Państwa, a następnie, przed 1 stycznia 1998 r. uzyskała własność tej nieruchomości z mocy prawa, na podstawie decyzji administracyjnej wydanej w trybie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 4 - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. W rozpoznawanej sprawie Gmina W. nabyła użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości od spółki prawa handlowego, w obrocie cywilnoprawnym. Należy dodać, że podobne do występującego w rozpoznawanej sprawie zagadnienie było przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9.X.2001 r. sygn. akt I SA 675/00 Lex 77632. W motywach wskazanego wyroku Sąd między innymi stwierdził, że "Skarb Państwa, wykonując swe uprawnienia w ramach dominium i jako podmiot prawa cywilnego, uzyskując własność nieruchomości w wyniku czynności cywilnoprawnej przed dniem 1 stycznia 1998 roku, może być uznany za osobę trzecią w rozumieniu art. 229 ustawy z dnia 21 stycznia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami". Sąd w niniejszej sprawie podziela cytowany wyżej pogląd i argumenty, które legły u jego podstaw. W konsekwencji należało uznać, że nabycie przez Gminę W. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości i ujawnienie nabywcy tego prawa w księdze wieczystej przed 1 stycznia 1998 r. wyłączało możliwość rozpoznania wniosku skarżących o jej zwrot w trybie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. /-/ A.Łaskarzewska /-/ J.Szaniecka /-/ B.Kamieńska MK