II SA/Po 315/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2017 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego; uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza Gminy Z. Kierownik Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., działając na podstawie art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) – dalej jako "K.p.a.", oraz na podstawie art. 7 ust. 3, art. 2 pkt 19 lit. c, art. 2 pkt 20 lit. c, art. 18 ust. 6, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195) orzekł o uchyleniu od dnia 01 grudnia 2016 r. decyzji z dnia [...] maja 2016 przyznającą świadczenie wychowawcze na dziecko – S. C.. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wyjaśniono, że decyzją z dnia [...] maja 2016 r. organ przyznał stronie prawo do świadczenia wychowawczego na syna S. C.. W dniu [...] października 2016 r. B. C. dostarczyła dokumenty potwierdzające utratę i uzyskanie dochodu. W dniu [...] grudnia 2016 r. dostarczyła zaświadczenie o wysokości osiągniętego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty w wysokości [...] zł netto (art. 2 pkt 20 lit. c ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci). W wyniku analizy zgromadzonych dokumentów i po ponownym przeliczeniu dochodu rodziny organ stwierdził, że dochód ten przekracza kryterium dochodowe uprawniającego do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Następnie organ wskazał, że jednym z kryteriów uprawniających do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w okresie trwającym od dnia 01 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. jest dochód rodziny za 2014 r. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci próg dochodu na osobę w rodzinie nie może przekroczyć [...] zł netto. Dochód na okres od dnia 01 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. oblicza się na podstawie dochodów uzyskiwanych w roku bazowym 2014. Miesięczny dochód rodziny w 2014 r. wyniósł netto [...] zł, natomiast dochód na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł netto. W. dochodu utraconego w październiku 2016 r. wyniósł [...] zł netto. Zgodnie z dyspozycją art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu. W. dochodu uzyskanego w listopadzie 2016 r. wyniosła [...] zł netto, co po dodaniu tej kwoty do dochodu rodziny powoduje przekroczenie kryterium uprawniającego do pobierania świadczenia wychowawczego od dnia 01 grudnia 2016 r., gdyż wynosi netto [...] zł na osobę w rodzinie. Zgodnie z art. 2 pkt 19 lit. c ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowane utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast zgodnie z art. 2 pkt 20 lit. c ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Stosownie do treści art. 18 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. Organ zwrócił wreszcie uwagę, że zgodnie z art. 163 K.p.a. organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale o ile przewidują to przepisy szczególne. W przedmiotowej sprawie zaszły okoliczności określone w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, uzasadniające uchyleniu od dnia [...] grudnia 2016 r. decyzji z dnia [...] maja 2016 przyznającą świadczenie wychowawcze na dziecko – S. C.. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B. C. prosząc o ponowne ustalenie dochody rodziny. W jej ocenie dochód rodziny na potrzeby decyzji z dnia 30 maja 2016 r. został ustalony w sposób nieprawidłowy – w chwili obecnej jej dochód stanowiła praca, renta chorobowa i dochód z gospodarstwa rolnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2016 r. W ocenie Kolegium decyzja wydana przez organ I instancji jest słuszna i w pełni uzasadniona – przeprowadzone postępowanie wykazało w sposób nie budzący wątpliwości, iż dochód rodziny odwołującej w przeliczeniu na osobę przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczeń. Sama wysokość dochodów również nie budzi żadnych zastrzeżeń, gdyż ich wysokość wynika z przedłożonych przez stronę dokumentów. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. C. podnosząc zarzut niewłaściwego ustalenia dochodu na osobę w rodzinie, co miało wpływ na niezgodne z przepisami uchylenie jej prawa do świadczenia wychowawczego. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu skargi, dochód na osobę w rodzinie w kwocie [...]zł został policzony zgodnie z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji w następujący sposób: dochody uzyskane w 2014 r. – gospodarstwo rolne [...] zł + renta [...] zł + stypendium [...] zł - dochód utracony za marzec 2016 r. [...] zł + dochód uzyskany w listopadzie 2016 r. [...] zł. Błąd w powyższym wyliczeniu wynika z nieprawidłowego ujęcia wysokości w pozycji "renta" kwoty "[...] zł" - kwota ta bowiem wynika z [...] za 2014 r. jako suma renty w wysokości [...] zł i działalności wykonywanej osobiście, tj. dochodów z umowy o dzieło - [...] zł. Dochody z umowy o dzieło wykazane w [...] za 2014 r. osiągałam tylko w 2014 r., dochód ten utraciłam z końcem 2014 r. Skoro zgodnie z art. 2 pkt 21 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy o dzieło jest inną pracą zarobkową, a w myśl art. 2 pkt 19 lit. c tej ustawy utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną utratą innej pracy zarobkowej, dochód z tytułu umowy o dzieło z 2014 r. był dochodem utraconym i nie powinien zostać uwzględniony przy ustalaniu dochodu stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Dochód z tytułu umowy o dzieło z 2014 r. błędnie uwzględniony przy obliczeniu dochodu na osobę w rodzinie, spowodował przekroczenie kryterium dochodowego. Prawidłowe obliczenie dochodu bez uwzględniania dochodu z tytułu umowy o dzieło z 2014 r. jako dochodu utraconego powinno wyglądać następująco: dochody uzyskane w 2014 r. - gospodarstwo rolne [...] zł + renta i dochód z umowy o dzieło [...] zł - dochód utracony 3.360,00 + stypendium [...] zł - dochód utracony za marzec 2016 r. [...] zł + dochód uzyskany w listopadzie 2016 r. [...] zł. W wyniku powyższego prawidłowego obliczenia dochodu zgodnie z ustawą dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł i uprawnia skarżącą do pobierania świadczenia wychowawczego. Skarżąca na marginesie wyjaśniła, że już w decyzji znak [...] z dnia [...] maja 2016 r. Burmistrz Gminy Z. nieprawidłowo uwzględnił jej w dochodzie za 2014 r. utracony dochód z umowy o dzieło, jednak wówczas nie miało to żadnego wpływu na istotę decyzji bowiem i tak spełniałam wysokość kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Na potwierdzenie utraty dochodu z tytułu umowy o dzieło z 2014 r. skarżąca przedstawiła dwie umowy o dzieło z 2014 r., PIT – 11 za 2014 r. oraz PIT – 37 za 2015 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Jak podniósł organ, skarżąca nie poinformowała o fakcie uzyskania w 2014 r. dochodu z tytułu umowy o dzieło, a organ dowiedział się o tym dopiero na etapie skargi do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. Nr 1647 ze zm.) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016, po. 718), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia prawidłowości odmowy przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwana dalej "ustawą". Zgodnie z art. 4 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust.1). Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 2 i 3). Warunkiem przyznania świadczenia jest osiąganie przez rodzinę dochodu w przeliczeniu na osobę nieprzekraczającego kwoty [...]zł (art. 5 ust. 3 ustawy). W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, wówczas warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego jest osiąganie przez rodzinę dochodu w przeliczeniu na osobę nieprzekraczającego kwotę [...]zł (art. 5 ust. 4 ustawy). Skarżąca na żadnym etapie postępowania administracyjnego ani też w toku postępowania przed sądem administracyjnym nie twierdziła i nie wykazywała, że jej małoletni syn jest dzieckiem niepełnosprawnym. Stąd też wobec niej miał zastosowanie próg dochodowy określony w art. 5 ust. 3 ustawy wynoszący [...] zł. Przy czym podkreślić należy, iż pierwszy okres na który jest przyznawane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 1 kwietnia 2016 r. i kończy się dnia 30 września 2017 r. ( art. 48 ust. 1 w zw. z art. 58 ustawy) W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na powyższy okres rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu ( art. 48 ust. 1 ustawy). Definicja pojęcia "utrata dochodu" została zawarta w art. 2 pkt 19 ustawy i oznacza to utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, e) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, ze zm.), f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, g) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych, h) utratą świadczenia rodzicielskiego, i) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, j) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572, ze zm.). Z kolei zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 20 ustawy uzyskanie dochodu - oznacza uzyskanie dochodu spowodowane: a) zakończeniem urlopu wychowawczego, b) uzyskaniem prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, e) rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania po okresie zawieszenia w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, f) uzyskaniem zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, g) uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego, h) uzyskaniem zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, i) uzyskaniem stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. Wprowadzenie do ustawy pojęć dochodu utraconego i uzyskanego służy urealnieniu dochodu rodziny/wnioskodawcy w dacie przyznawania świadczeń. Ustawodawca bowiem przy ustalaniu kryterium dochodowego jako bazę traktuje rok poprzedzający rok świadczeniowy (art. 2 pkt 2 ustawy). Z uwagi jednak na możliwą dynamikę sytuacji dochodowej w rodzinach niezbędne jest ustalenie, czy na dzień orzekania przez organy nie doszło do takich istotnych zmian, które nakazują zastosowanie instytucji dochodu utraconego i uzyskanego. Celem szeregu unormowań zawartych w ustawie, zwłaszcza w art. 7. jest ustalenie dochodu osoby ubiegającej się o pomoc państwa oraz jej rodziny wprawdzie w oparciu o dane z roku kalendarzowego poprzedzającego okres na jaki ustalane jest prawo, jednakże w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom dochodu takiej osoby oraz członków jej rodziny. I tak zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Zgodnie natomiast z art. 7 ust. 3 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W realiach przedmiotowej sprawy organy uwzględniły regulację dotyczącą utraty/uzyskania dochodu, jednakże pominęły fakt, że w 2014 r. skarżąca uzyskała dochód z tytułu umowy o dzieło, który powinien być uznany za dochód utracony. Stąd, jej dochód powinien być obliczony w następujący sposób: dochody uzyskane w 2014 r. - gospodarstwo rolne [...] zł + renta i dochód z umowy o dzieło [...] zł - dochód utracony [...] + stypendium [...] zł - dochód utracony za marzec 2016 r. [...] zł + dochód uzyskany w listopadzie 2016 r. [...] zł. Fakt, nieuwzględniania dochodu utraconego z tytułu umowy o dzieło skutkował tym samym wadliwością zaskarżonej decyzji. Sąd dostrzega, że w dacie wydawania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dysponowało ono informacjami dotyczącymi umów o dzieło z 2014 r. Jednakże w ocenie Sądu fakt nie uwzględnienia przez organ odwoławczy pomniejszenia dochodu w 2014 r. stanowił naruszenia przepisów postępowanie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższa na względzie przyjąć należało, że wydając zaskarżoną decyzje Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się naruszenia przepisów prawa procesowego poprzez brak prawidłowego określenia dochodu rodziny skarżącej. Stąd też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c uchylił zaskarżoną decyzję.