II SA/Po 315/25
WyrokWSA w Poznaniu2025-07-10
Skład orzekający: Danuta Rzyminiak - Owczarczak, Walentyna Długaszewska, Paweł Daniel
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy środki finansowe otrzymywane od córki na pokrycie kosztów wynajmu mieszkania i mediów, stanowią dochód skarżącej kwalifikujący do przyznania zasiłku celowego lub okresowego z pomocy społecznej, mimo przekroczenia kryterium dochodowego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że środki finansowe otrzymywane od córki na pokrycie kosztów wynajmu mieszkania i mediów stanowią darowiznę, a tym samym przychód skarżącej w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Kwota ta, przekraczająca ustawowe kryterium dochodowe, wyklucza możliwość przyznania zasiłku celowego lub okresowego na zasadach ogólnych. Sąd stwierdził również, że sytuacja skarżącej nie spełnia przesłanek "szczególnie uzasadnionego przypadku" pozwalających na przyznanie specjalnego zasiłku celowego.Stan faktyczny
Skarżąca D. F. wnioskowała o przyznanie zasiłku celowego i okresowego z pomocy społecznej. Organ I instancji odmówił przyznania świadczeń, uznając, że dochód skarżącej (2000 zł miesięcznie od córki na wynajem i media) przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (776 zł). Organ wskazał również, że sytuacja skarżącej nie jest "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" pozwalającym na przyznanie specjalnego zasiłku celowego, mimo posiadania przez skarżącą domu w innej miejscowości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy. Skarżąca wniosła skargę do WSA, argumentując trudną sytuacją zdrowotną i finansową oraz potrzebą dostępu do lekarzy w P.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel Protokolant specjalista Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2025 r. sprawy ze skargi D. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 stycznia 2025 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i okresowego oddala skargę.
Prezydent Miasta decyzją z dnia 31 lipca 2024 r. nr [...] działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt. 3, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 i 2, art. 106 ust. 4, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023r. poz. 901 ze zmianami dalej u.p.s.), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14.07.2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296) oraz art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023r. poz. 775 ze zmianami dalej k.p.a.) odmówił D. F. (dalej też jako skarżąca lub strona) udzielenia pomocy finansowej.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że dnia 5 czerwca 2024r. zwróciła się do organu o udzielenie pomocy finansowej. W dniu 26 czerwca 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania strony, podczas którego skarżąca doprecyzowała swój wniosek, wnosząc o przyznanie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na zakup żywności.
Podczas wywiadu ustalono, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i wynajmuje lokal jednopokojowy. Powodem wynajęcia mieszkania w P., jak twierdzi skarżąca jest lepszy dostęp do lekarzy. Ponadto skarżąca posiada dom w miejscowości K. o powierzchni ok. 70m2 oraz działkę rolną o powierzchni 1,60 h. Strona posiada także samochód [...] z 2006 r.
Skarżąca legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności wydanym do 30 czerwca 2025 r. Według orzeczenia komisji lekarskiej ZUS D. F. nie jest niezdolna do pracy.
Jeśli chodzi o stan zdrowia skarżącej to ustalono, iż choruje na nadczynność tarczycy, ponadto zmaga się z chorobami kręgosłupa: stan po złamaniu trzonu [...], cierpi na przewlekłe bóle kręgosłupa [...],[...], zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa [...]. Strona uzyskiwała w przeszłości świadczenie rehabilitacyjne na okres od 12 października 2022 r. do 09 stycznia 2023 r. oraz od 10 stycznia 2023 r. do 09 maja 2023 r. Strona wystąpiła o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy, lecz postępowanie to jest zawieszone do czasu zakończenia postępowania w sprawie świadczenia rehabilitacyjnego.
Dochodem skarżącej są środki finansowe otrzymywane od córki w kwocie 2000 zł., które przeznacza na wynajem mieszkania i media. Strona deklaruje, że nie posiada umowy najmu, ani innego dokumentu potwierdzającego najem mieszkania. Skarżąca oświadczyła, że w celu pokrycia wszystkich opłat za mieszkanie otrzymuje środki finansowe od córki. Natomiast na życie i leki pożycza pieniądze od znajomych.
Wobec tego organ przyjął, że miesięczny dochód skarżącej stanowi kwota 2000 zł. Kwota ta przekracza określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł. Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego brak było podstaw do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego określonego w art. 39 u.p.s. oraz zasiłku okresowego z art. 38 u.p.s.
Rozpatrując możliwość przyznania zasiłku celowego na zakup żywności Prezydent zaznaczył, że zgodnie z § 1 uchwały Nr LXII/957/VI/2014 Rady Miasta z dnia 28 stycznia 2014r. i zm. w sprawie zasad zwrotu wydatków za posiłki oraz zasiłki okresowe i zasiłki celowe, przyznane pod warunkiem zwrotu będące w zakresie zadań własnych gminy oraz wydatki na zasiłki celowe przyznane pod warunkiem zwrotu na zakup posiłku lub żywności nie podlegają zwrotowi jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 200% kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczeń z pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej i dla jednoosobowego gospodarstwa wynosi ono 1552 zł. Zatem i w tym wypadku dochód skarżące przekracza kryterium dochodowe kwalifikujące do przyznania pomocy w myśl powołanej uchwały Rady Miasta o 448 zł.
Organ wskazał również, że ustawa o pomocy społecznej daje możliwość przyznania wsparcia finansowego w wyjątkowych przypadkach w formie zasiłku celowego specjalnego lub pod warunkiem zwrotu (art. 41 u.p.s.) nawet gdy nie jest spełnione kryterium dochodowe. Jednak okoliczności uzasadniające przyznanie tego rodzaju zasiłku muszą mieć charakter wyjątkowy i nieprzewidywalny. W ocenie organu sytuacja, w której znajduje się skarżąca nie nosi znamion nagłej, nieprzewidywalnej, tym samym zasługującej na rozważenie możliwości udzielenia pomocy w formie specjalnej, którą przewidział ustawodawca w art. 41 u.p.s. Organ zauważył, że skarżąca samodzielnie zdecydowała o przeniesieniu swojego centrum życiowego do P. pomimo generowania przez tę sytuację zwiększonych kosztów życia, chociażby związanych z koniecznością ponoszenia kosztów najmu mieszkania i opłat za media. Strona posiada dom ok. 70 m2 w miejscowości [...], w którym mieszka matka skarżącej i w którym mieszkała też sama skarżąca. Posiadanie nieruchomości mieszkalnej na własność i zamieszkiwanie w niej powoduje, że kosztami zamieszkania jest jedynie podatek od nieruchomości (który właściciel musi uiszczać) oraz koszty mediów. Te środki, zamieszkując z matką, zgodnie z logiką byłyby dzielone po połowie co obniżałoby poziom tych kosztów po stronie skarżącej. Dodatkowo w sytuacji braku możliwości zarobkowania, pomoc córki mogłaby być przeznaczona na inne potrzeby tj. np. leki i wyżywienie.
W ocenie organu o ile zrozumiały jest argument łatwości dostępu do lekarzy i poradni zdrowia jest z jednej strony zrozumiały, to z drugiej strony skarżąca musi rozważać swoje możliwości i zasoby i przeanalizować czy jest w stanie samodzielnie ponieść koszty takiej decyzji. Organ zwrócił uwagę, że w mniejszej odległości od miejscowości, w której skarżąca zamieszkiwała są też inne ośrodki miejskie (K. , K.), które także posiadają rozbudowane zaplecze medyczno- instytucjonalne. Istnieje duże prawdopodobieństwo, iż ostateczna kalkulacja ewentualnych dojazdów na poszczególne wizyty lekarskie przy zminimalizowaniu kosztów zamieszkania, w ostatecznym rozrachunku okazałaby się dla skarżącej korzystniejsza i umożliwiałaby stronie egzystencję w ramach własnych możliwości.
W związku z powyższymi rozważaniami organ stwierdził, iż brak jest podstaw do udzielenia wnioskowanej pomocy. Najem mieszkania przez skarżącą pomimo posiadania miejsca zamieszkania stanowi przejaw wolności wyboru, a nie konieczności zapewnienia miejsca schronienia. Strona miała świadomość, iż wynajęcie lokalu, a co za tym idzie konieczność regulowania wziętych na siebie zobowiązań przyczyni się do wzrostu kosztów finansowych i braku środków na życie. Ponadto zadaniem organu jest racjonalne dysponowanie posiadanymi środkami i przeznaczenie ich w pierwszej kolejności na udzielenie wsparcia dla osób bez dochodu oraz posiadających dochody niższe od kryterium dochodowego. Zdaniem organu strona powinna podjąć samodzielne działania w celu poprawy własnej sytuacji życiowej i finansowej.
D. F. odwołała się od powyższej decyzji Prezydenta Miasta wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnioskowanego świadczenia.
W odwołaniu wyjaśniono, że organ I instancji niesłusznie przyjął, że najem mieszkania w P. przez stronę, pomimo posiadania miejsca zamieszkania w miejscowości K. stanowi przejaw wolności wyboru, a nie konieczność zapewnienia miejsca schronienia. Odwołująca pozostaje pod stałą opieką lekarzy specjalistów - częstotliwość wizyt lekarskich, z jakich korzysta odwołująca w P. wynika z załączonego do odwołania wydruku ze strony internetowej w P. strona ma zapewnioną lepszą możliwość komunikacji i dojazdu do lekarzy. Skarżąca posiada samochód, który jest od roku zepsuty i nie posiada środków na naprawę samochodu. Ponadto z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie prowadzić samochodu, ani podjąć zatrudnienia. Strona nie posiada żadnego dochodu i utrzymuje się z pożyczonych pieniądzy od córki i znajomych. Odwołująca się będzie zmuszona w przyszłości zwrócić wszystkie środki finansowe uzyskane tytułem pomocy. Sprawa o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy oraz świadczenia rehabilitacyjnego toczy się przed Sądem Rejonowym Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 30 stycznia 2025 r., znak sprawy: [...] działając na podstawie art. 138§ 1 pkt 1 k.p.a. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji.
W ocenie Kolegium prawidłowo Prezydent uznał, że przesłanką wykluczającą przyznanie skarżącej na zasadach ogólnych wnioskowanych zasiłków okresowego i celowego, jest przekroczenie kryterium dochodowego, bowiem z akt sprawy wynika, że dochód miesięczny strony wynosi 2.000 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe.
Jak ustalono strona nie kwalifikuje się również z uwagi na posiadany dochód do otrzymania pomocy w trybie uchwały Nr LXII/957/VI/2014 Rady Miasta z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie zasad zwrotu wydatków za posiłki oraz zasiłki okresowe i zasiłki celowe, przyznane pod warunkiem zwrotu będące w zakresie zadań własnych gminy (Dz. Urz. Woj. [...]., poz. 5254) oraz uchwały Nr LXII/958/VI/2014 Rady Miasta z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (Dz. Urz. Woj. [...]., poz. 1046). Pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności może być przyznana, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego (776x150% = 1.164 zł).
Tym samym przyznanie żądanej pomocy finansowej, mogło być rozpatrywane wyłącznie w oparciu o przepis art. 41 u.p.s., czyli w aspekcie specjalnego zasiłku celowego. Przepis ten wskazuje, że "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe" może być przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu. Przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 ustawy). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.
Zdaniem Kolegium przy podejmowaniu decyzji odmawiającej przyznania skarżącej pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego nie przekroczono granic uznania administracyjnego. Oceniając sytuację życiową i finansową strony Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, że strona nie znajdowała się w nagłej, nadzwyczajnej sytuacji i nie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek. Jak ustalono D. F. przeniosła swoje centrum życiowe do P. twierdząc, że tu ma lepszy dostęp do lekarzy. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że strona musiała mieć świadomość, że w sytuacji nie posiadania pracy ani innego stałego źródła dochodu przeniesienie się do P. wiązać się będzie z brakiem możliwości regulowania samodzielnie wszelkich opłat i niezbędnych do życia środków. Skarżąca jest właścicielką domu w miejscowości K. w którym mieszka jej matka oraz sama mieszkała zanim przeniosła się do P.. Posiadanie nieruchomości mieszkalnej na własność i zamieszkiwanie w niej z drugą osobą powoduje, że koszty utrzymania znacznie się obniżają. W tej sytuacji pomoc córki mogłaby być przeznaczona np. na żywność i dojazdy do lekarzy, a nie na koszty związane z wynajem mieszkania.
Reasumując Kolegium podzieliło spostrzeżenia organu I instancji co do tego, że w sytuacji skarżącej nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu D. F. zaskarżyła w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia: 30 stycznia 2025 r., znak sprawy: [...] w przedmiocie: odmowy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na zakup żywności.
W ocenie skarżącej Kolegium nie rozpatrzyło z należytą starannością i wnikliwością wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności nie biorąc pod uwagę trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącej. Skarżąca podała, że przeprowadzka do P. była związana z potrzebą dostępu do służby zdrowia. Skarżąca utrzymuje się wyłącznie dzięki pomocy córki i rodziny i nie posiada żadnego dochodu. Strona podkreśliła, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej co powinno uzasadniać przyznanie jej zasiłku od organów pomocy społecznej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej powoływana także jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przeprowadzając kontrolę sądowoadministracyjną zgodnie z przedstawionymi wyżej zasadami, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 stycznia 2025 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 31 lipca 2024 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na zakup żywności.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej, które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych.
Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynoszącego w dacie wydawania zaskarżonych decyzji dla osoby samotnie gospodarującej – a taką jest skarżący- 776 zł.
Z poczynionych w trakcie postępowania ustaleń organów wynika, że D. F. ma 53 lata, jest osobą o średnim wykształceniu, aktualnie nie pracuje, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w kawalerce w P.. Strona wskazuje na różnego rodzaju schorzenia kręgosłupa i chorobę tarczycy. Posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności wydane do 30 czerwca 2025 r. W toku pozostają postępowania związane z świadczeniem rehabilitacyjnym i rentą z ZUS. Skarżąca wskazała, że nie posiada żadnego dochodu. Miesięcznie na utrzymanie przeznacza kwotę 2.000 zł, którą otrzymuje od córki i pokrywa nią koszt najmu, wyżywienia, leków, mediów i komunikacji miejskiej. Ponadto ustalono, że strona posiada dom o pow. ok. 70 m2 w K. , działkę o pow. 1,60 ha i samochód [...] z 2006 r. (zob. wywiad środowiskowy k. [...]).
Rozpatrując wniosek skarżącej w oparciu o przepis art. 39 u.p.s. organy prawidłowo w ocenie Sądu uznały, że dochód skarżącej przekracza ww. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej w wysokości 776 zł. Wbrew deklaracjom skarżącej w sprawie nie można było uznać, że nie posiada ona żadnego dochodu. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
W ocenie Sądu regulowana przez córkę skarżącej tytułem opłaty za mieszkanie (najem i media) kwota 2000 zł miesięcznie stanowi przychód skarżącej, a z punktu widzenia przepisów prawa cywilnego jest darowizną. Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu Cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Świadczenie darczyńcy powinno być spełnione kosztem jego majątku. Oznacza to, że darczyńca nie musi spełniać świadczenia bezpośrednio na rzecz obdarowanego, lecz w ostatecznym rozrachunku to właśnie majątek darczyńcy jest obciążony obowiązkiem świadczenia. Świadczenie darczyńcy może polegać m.in. na przejęciu długu. Skutkiem darowizny jest więc bezpłatne zwiększenie aktywów obdarowanego albo zmniejszenie jego pasywów. Wobec powyższego, kwota 2000 złotych wpłacona tytułem spłaty zobowiązań skarżącego – opłat za mieszkanie (czynsz, media), stanowiła darowiznę, a przez to przychód skarżącej.
Pojęcie dochodu, jednoznacznie zdefiniowane przez ustawodawcę, należy rozumieć szeroko jako wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń oraz pomniejszeń enumeratywnie i w sposób wyczerpujący oraz zamknięty (nie zaś przykładowy) wymieniony w ustawie, co oznacza, że dokonywanie innych odliczeń i pomniejszeń dochodu jest nieuprawnione (por. wyrok NSA z dnia13 marca 2024 r. sygn. I OSK 534/23, CBOSA).
Wobec powyższego, nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskania środków przez skarżącego, bowiem zarówno darowizna jak i pożyczka - nieistotnie na jaki cel przeznaczona, stanowi dochód, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s. (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2016r., sygn. I OSK 1631/14, CBOSA).
W tej sytuacji Sąd nie miał wątpliwości, że skoro dochód skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił 2000 zł, to jego wysokość przekraczała kryterium dochodowe ubiegania się o zasiłki na podstawie u.p.s. (776 zł zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Tym samym skarżąca nie kwalifikowała się do uzyskania pomocy w oparciu o przepis art. 39 u.p.s.
Mimo ustalenia dotyczącego kryterium dochodowego konieczne było jednak rozważenie ewentualnej możliwości przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe" może być przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu. Art. 41 u.p.s. posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". W doktrynie przyjmuje się, iż przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Tożsamą wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. o sygn. akt I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r. o sygn. akt I OSK 3072/18). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.
Należy zatem przyjąć, że zasiłek celowy specjalny powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe.
Z zaskarżonej decyzji wynika, że organ prawidłowo zawęził możliwości przyznawania specjalnego zasiłku celowego do przypadków o szczególnym charakterze, a wiąże się to z faktem, iż ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłych zasiłków celowych, uregulowanych w art. 39 u.p.s. Konsekwencją powyższego było zatem oparcie przyznania świadczenia na uznaniu administracyjnym. Takiej prawidłowej oceny organy administracji dokonały w rozpoznawanej sprawie, właściwie oceniając sytuację osobistą, zdrowotną i finansową skarżącej, trafnie przyjmując, że w niniejszej sprawie zasiłek celowy specjalny nie może być przyznany. Sytuacja skarżącej, chociaż trudna, to jednakże nie wyczerpuje znamion przepisu art. 41 ustawy, a wobec tego nie mogła skutkować wydaniem korzystnego dla niej rozstrzygnięcia na wskazany cel. Z przedstawionych przez skarżącą okoliczności nie wynika by jej sytuacji zachodził "szczególnie uzasadniony przypadek". Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe i stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie i nie zawsze mogą być zrealizowane przez organy pomocowe.
Jak wynika z ustaleń organów orzekających skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w kawalerce w P. i jest utrzymywana przez córkę. Ponadto jest właścicielką nieruchomości- domu o pow. 70 m2 i działki o pow. 1,6ha. Podkreślić należy za organem, że skarżąca ma możliwość poprawy swojej sytuacji poprzez chociażby zamieszkanie w domu, którego jest właścicielką i obniżenie kosztów utrzymania poprzez brak konieczności uiszczania czynszu najmu. Skoro strona skarżąca podjęła decyzję by mieszkać w P. i tu wynajmować mieszkanie, to w tej sytuacji nie może jednak oczekiwać, że te okoliczności przemawiać będą za przyznaniem jej pomocy finansowej z pomocy społecznej. Zwrócić należy uwagę, że mimo schorzeń, na które strona skarżąca cierpi nie jest ona osobą niezdolną do pracy. Skarżąca ma 53 lata, więc jest osobą w wieku produkcyjnym, ma wykształcenie średnie. Nie istnieją więc obiektywne przeszkody uniemożliwiające jej podjęcie pracy i polepszenie własnej sytuacji.
Z powyższych przyczyn Sąd uznał, że organy nie naruszyły granic uznania administracyjnego. Żaden z organów nie negował trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącej, istotne jest jednak to, że sytuacja bytowo-materialna i zdrowotna skarżącej pozostaje stabilna. Organy wykazały, ze nie zachodziły podstawy do udzielenia skarżącej pomocy w oparciu o art. 39 i 41 u.p.s. Nie miały też miejsca inne naruszenia prawa, które skutkowałyby usunięciem z obrotu prawnego decyzji organów obydwu instancji.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło