II SA/Po 32/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2010 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej; I. oddala skargę, II. przyznaje adw. A. G. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [...] złotych w tym [...]złotych podatku od towarów i usług oraz kwotę 17,- (siedemnaście) złotych tytułem uiszczonej opłaty od pełnomocnictwa. /-/J. Zieliński /-/J. Szaniecka /-/W. Batorowicz Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję Starosty G. z [...] uchylającą od dnia [...] r. decyzję Starosty G. z [...] r. o umieszczeniu na czas nieokreślony P. K. w Domu Pomocy Społecznej w C.. Powyższe decyzje wydano w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia [...] r. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 2960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa) i art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 54 ust. 1 i 2, art. 55 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 2 pkt 1 i 3, art. 62, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm. – dalej ups) oraz § 8, 10, 13 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 19 października 2005 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. Nr 217, poz. 1837) orzekł o skierowaniu P. K. do Domu Pomocy Społecznej dla osób somatycznie chorych w C.. Uzasadniając swoją decyzję organ wyjaśnił, że w oparciu o zgromadzone dowody ustalono, że skarżący jest osobą wymagającą całodobowej opieki, której rodzina i gmina nie są w stanie mu zapewnić. Wobec czego wystąpiła konieczność skierowania P. K. do domu pomocy społecznej. W następnej kolejności decyzją z [...] r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G. działający z upoważnienia Starosty G., działając na podstawie art. 19 pkt 10, art. 59 ust. 2, art. 106 ust. 1 i 6, art. 14 oraz art. 11 ust 2 ups orzekł o umieszczeniu na czas nieokreślony P. K. w Domu Pomocy Społecznej w C. W dniu [...] r. – wedle ustaleń organu – P. K. został aresztowany i osadzony w Zakładzie Karnym w R., w związku z czym decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. działając na podstawie art. 13 ust. 2 i art. 106 ust. 4 i 5 ups zawiesił od [...] r. prawo pobytu i usług w Domu Pomocy Społecznej w C.. Następnie w dniu [...] r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G., na podstawie art. 13 ust. 1, art. 106 ust. 5, art. 112 ust. 5 ups uchylił od dnia [...] r. decyzję Starosty G. z [...] r. o umieszczeniu na czas nieokreślony P. K. w Domu Pomocy Społecznej w C.. Uzasadniając swoją decyzję organ wyjaśnił, że w dniu [...] r. powzięto wiadomość o rozpoczęciu odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że w Zakładzie Karnym w R. P. K. odbywa 8-miesięczną karę pozbawienia wolności. W tych okolicznościach należało skarżącemu uchylić prawo do świadczenia z pomocy społecznej, jakim jest pobyt i usługi w domu pomocy społecznej, bowiem ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 13 ust. 1 ups. W przewidzianym ustawą terminie P. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc, że innemu mieszkańcowi DPS w C. w analogicznych okolicznościach nie uchylono decyzji "o pobycie" w domu pomocy społecznej. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że z kręgu beneficjentów pomocy społecznej wyłączono osoby odbywające karę pozbawienia wolności i tymczasowo aresztowane. Osoby odbywające karę pozbawienia wolności tracą prawo do wszystkich świadczeń pomocowych i nie nabywają uprawnień do świadczeń w czasie przebywania w zakładzie karnym. Podkreślono przy tym, że utrata uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej dotyczy tylko osób odbywających karę pozbawienia wolności, a nie wszystkich na nią skazanych. Pobyt i usługi w domu pomocy społecznej stanowią świadczenie niepieniężne, do którego prawo – w myśl art. 13 ust. 1 ups – tracą osoby odbywające karę pozbawienia wolności. W przewidzianym ustawą terminie P. K. wniósł skargę do sądu administracyjnego. Skarżący podniósł, że z uwagi na krótki okres odbywania kary pozbawienia wolności zasadnym było zawieszenie mu prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Termin odbywania kary, przez skarżącego był organom znany, i – jak podnosi sam zainteresowany – prawidłowo Prezydent Miasta L. orzekł jedynie o zawieszeniu skarżącemu prawa do usług i pobytu w domu pomocy społecznej do końca tego okresu. Skarżący wyjaśnił, że decyzja uchylająca umieszczenie go w domu pomocy społecznej jest dla niego niezwykle krzywdząca i narusza zasadę zaufania obywateli do organów państwa. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z poszanowaniem przepisów prawa. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta polega na tym, że sąd rozpoznając sprawę bada, czy do ustalonego stanu faktycznego organy zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa normującym zasady postępowania, a jeżeli tak, to czy uchybienie takie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 13 ust. 1 ups w myśl, którego osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie stała się więc wydana w oparciu o art. 13 ust. 1 w zw. z art. 106 ust. 5 ups decyzja uchylającą decyzję o umieszczeniu P. K. w Domu Pomocy Społecznej w C.. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że P. K. jest osobą wymagającą w codziennym życiu całodobowej opieki, której nie może mu zapewnić, ani rodzina, ani gmina i w tych okolicznościach został on skierowany, umieszczony i przyjęty do domu pomocy społecznej. Kwestią bezsporną pozostaje również, że już mając status mieszkańca Domu Pomocy Społecznej w C. skarżący rozpoczął odbywanie kary pozbawienia wolności. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie pozostaje legalność decyzji uchylającej decyzję o umieszczeniu skarżącego w domu pomocy społecznej. W ocenie P. K. krótki – ośmiomiesięczny – okres odbywania kary pozbawienia wolności czynił niecelowym wydanie decyzji pozbawiającej go prawa do świadczenia z pomocy społecznej. W ocenie skarżącego w realiach przedmiotowej sprawy wystarczające było zawieszenie prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Ocena zasadności złożonej w niniejszej sprawie skargi wymagała uwzględnienia istoty instytucji pomocy społecznej oraz zadań, realizacji których ma ona służyć. Cele pomocy społecznej określone zostały w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) jako umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczeń powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ups). Co do zasady więc w sprawach z zakresu pomocy społecznej organy obowiązane są kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ups. Katalog świadczeń z pomocy społecznej zdefiniowany został w art. 36 ups, stanowiąc, że świadczeniem niepieniężnym jest m.in. pobyt i usługi w domu pomocy społecznej (art. 36 pkt 2 lit. o ups), a więc świadczenie, do którego, w następstwie trójetapowej procedury (skierowanie, umieszczenie, przyjęcie do dps) prawo uzyskał P. K.. Skarżący korzystał z prawa do zamieszkiwania w DPS w C. oraz do korzystania z usług świadczonych w domu pomocy społecznej, których zakres określony został w katalogu maksymalnym, zawartym w art. 55 ust. 1 ups. Wspomnianym katalogiem objęto usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne w zakresie wynikającym z indywidualnych potrzeb mieszkańców domu. W szczególny sposób ustawodawca uregulował kwestię prawa osób aresztowanych i osób odbywających karę pozbawienia wolności do świadczeń z pomocy społecznej. Nie budzi wątpliwości, że – jak trafnie wskazało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium – osoby odbywające karę pozbawienia wolności i tymczasowo aresztowane wyłączono z kręgu beneficjentów pomocy społecznej. Fakt ten w sposób jednoznaczny wynika z treści art. 13 ups. Podkreślenia wymaga przy tym, że przepis ten dotyczy - prawa do wszystkich - świadczeń z pomocy społecznej, nie różnicując sytuacji podmiotów ze względu na to czy nabyły prawo do świadczeń pieniężnych, czy też do świadczeń niepieniężnych. Nie ulega natomiast wątpliwości, że ustawodawca dokonał wyraźnego rozróżnienia pomiędzy sytuacją osoby tymczasowo aresztowanej oraz osoby odbywającej karę pozbawienia wolności, nie pozostawiając tej kwestii uznaniu organów. Podkreślenia wymaga też, że jednolicie ukształtowana została sytuacja wszystkich osób odbywających karę pozbawienia wolności - niezależnie od tego - jak długi jest czas ich pobytu w zakładzie karnym. Stosownie do treści art. 13 ust. 1 ups ustawodawca prawo osób odbywających karę pozbawienia wolności do świadczeń z pomocy społecznej wyłączył, podczas gdy prawo do tych świadczeń osób tymczasowo aresztowanych zawiesza (ust. 2) Przepis ten ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej. Tak więc, w myśl art. 13 ust. 1 ups osoby odbywające karę pozbawienia wolności pozbawia się prawa do świadczeń niezależnie od położenia, czy stanu tych osób. Przyjmuje się, bowiem że kara pozbawienia wolności stanowi środek przymusu państwowego orzekany za przestępstwa, wyrażający społeczne potępienie czynu i polegający na sprowadzeniu dolegliwości na sprawcę przestępstwa. Z natury rzeczy jej wykonanie wiąże się z pozbawieniem lub ograniczeniem pewnych swobód obywatelskich, z których w warunkach izolacji odbywający ją nie może korzystać. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się przy tym, że odbywając karę pozbawienia wolności skazany ma zapewnione warunki do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, których koszty pokrywane są z budżetu państwa (por. wyrok NSA z 15.05.2008 r., sygn. akt I OSK 1222/07). W konsekwencji więc, z woli ustawodawcy, osoby odbywające karę, o której mowa w art. 13 ust. 1 ups, a limine tracą prawo do wszystkich świadczeń z pomocy społecznej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że skoro P. K. będący beneficjentem pomocy społecznej, rozpoczął odbywanie kary pozbawienia wolności, to nie może budzić wątpliwości, że ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 13 ust. 1 ups. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że starosta w sposób jednoznaczny ustalił stan faktyczny sprawy. Ustalenia organów nie noszą, bowiem cech dowolności, a także nie były kwestionowane na żadnym etapie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, a ponadto nie budzą wątpliwości Sądu. Tryb postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa). Stosownie do nich obowiązkiem organów administracji publicznej w toku prowadzonego przez nie postępowania jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w taki sposób, aby jej załatwienie było oparte na - udowodnionych faktach. Jako dowolne, bowiem traktuje się ustalenia faktyczne nie znajdujące potwierdzenia w materiale dowodowym. Natomiast dowodu nie wymagają wyłącznie fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu. Orzekające w rozpoznawanej sprawie organy były tymi regułami związane, a kontrola Sądu, obejmuje również zgodność podejmowanych przez nie działań w tym zakresie. Ze zgromadzonej w aktach administracyjnych przedmiotowej sprawy dokumentacji w sposób jednoznaczny wynika, że skarżący w okresie od [...] 2009 r. odbywał karę pozbawienia wolności. Potwierdził to sam skarżący: najpierw własnoręcznym podpisem w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. (część IV kwestionariusza Rodzinnego Wywiadu Środowiskowego/ pkt. II), a następnie w odwołaniu od decyzji z [...] r. wydanej z upoważnienia Starosty G. (data sporządzenia [...] r.). Jak wynika ponadto z akt sprawy ustalenie faktycznego statusu P. K. było przedmiotem szczególnie wnikliwej analizy organu I instancji, co dokumentuje korespondencja adresowana do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z [...] r. Prawidłowość tych ustaleń nigdy nie była i nie nadal nie jest kwestionowana przez skarżącego, natomiast przyjęcie przez organy orzekające w rozpoznawanej sprawie ustaleń odmiennych niż wynikałoby to z zebranego materiału dowodowego ocenić należałoby jako dowolne, a więc dokonane z naruszeniem przepisów kpa. Dlatego też odnosząc się do argumentacji skargi wyjaśnić należy, że art. 13 ust. 2 ups zawieszenie prawa do świadczeń z pomocy społecznej przewiduje wyłącznie w odniesieniu do osób tymczasowo aresztowanych. Niezależnie jednak od tego, rozpoczęcie odbywania kary pozbawienia powoduje utratę praw do pomocy społecznej. Skoro zatem skarżący, będący beneficjentem pomocy społecznej odbywał karę pozbawienia wolności – co w niniejszej sprawie ustalono w sposób bezsporny - rzeczą starosty stało się wydanie decyzji, o której mowa w art. 13 ust. 1 ups. Stosunkowo krótki – jak wskazuje skarżący – okres pobytu w zakładzie karnym, w świetle art. 13 ups pozostaje bez wpływu na jego sytuację prawną. Dlatego też nie można, jak oczekiwałby tego skarżący, staroście zasadnie zarzucać naruszenia prawa z uwagi na niezastosowanie art. 13 ust. 2 ups. Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają prawu. Rozpoznając niniejszą sprawę nie stwierdzono również naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które miałoby wpływ na sposób załatwienia niniejszej sprawy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarga została oddalona. /-/ J. Zieliński /-/ J. Szaniecka /-/ W. Batorowicz br