II SA/Po 325/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant Ref. stażysta Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2015 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2015r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję . II. przyznaje radcy prawnemu K. Z. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z [...] czerwca 2014 r., Nr [...], Prezydent Miasta P., działając na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej: "u.p.s."), w zw. z §1 ust. 3 pkt 1 i uchwały Nr LXII/957/VI/2014 Rady Miasta Poznania z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie zasad zwrotu wydatków za posiłki oraz zasiłki okresowe i zasiłki celowe przyznane pod warunkiem zwrotu będące w zakresie zadań własnych gminy i § 1 uchwały nr LXII/958/VI/2014 Rady Miasta Poznania z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności oraz art. 104 i 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "K.p.a."), przyznał E. K. pomoc finansową w formie zasiłku celowego w kwocie [...] zł na zakup żywności w miesiącu czerwcu 2014 r. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji – analizując wniosek E. K. o udzielenie pomocy finansowej na zakup żywności w kwocie [...] zł – stwierdził, że przyznana kwota [...] zł na zakup żywności w czerwcu 2014 r. w sposób wystarczający zabezpiecza zgłoszoną przez wnioskodawcę potrzebę bytową. E. K. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i wniósł odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji niezgodność z prawem. Skarżący stwierdził, że niezbędna jest mu pomoc finansowa na zakup żywności w kwocie [...] zł w miesiącu, gdyż posiadane środki finansowe z pomocy społecznej nie wystarczają osobie bezrobotnej i schorowanej na zaspokojenie tej niezbędnej potrzeby bytowej, a ponadto winny mu być przyznane zwiększone środki finansowe z uwagi na konieczność utrzymywania diety, w związku ze schorzeniami układu krążenia, potwierdzonej zaświadczeniem lekarskim. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art.39 ust. 1 i 2 u.p.s. oraz § 1 pkt. 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji wydał przedmiotową decyzję po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie i ustaleniu, że E. K. jest osobą niezarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, nieaktywną zawodowo z uwagi na swe schorzenia układu krążenia oraz kręgosłupa, prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca utrzymuje się ze środków pomocy społecznej – zasiłku okresowego w kwocie miesięcznej [...] zł oraz z dodatku mieszkaniowego w kwocie miesięcznej [...] zł, łączny dochód rzeczywisty wynosił więc w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku: [...] zł, zatem jest wyższy od kryterium dochodowego, które wynosi dla osoby samotnie gospodarującej 542 zł. Jednakże organ I instancji przyznając zasiłek celowy na żywność dla wnioskodawcy wziął pod uwagę podwyższone kryterium dochodowe zgodnie z postanowieniami uchwały z dnia 28 stycznia 2014 r., które wynosi dla osoby samotnie gospodarującej: 813,00 zł. Kolegium, analizując akta sprawy oraz treść odwołania uznało, że argumenty podniesione przez organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji należy uznać za wystarczające by je podzielić i się z nimi zgodzić. Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił dochód miesięczny wnioskodawcy. Uwzględniając zatem posiadane środki finansowe wnioskodawca może sam zabezpieczyć z otrzymanego zasiłku celowego na żywność w tej wysokości przedmiotową potrzebę bytową w stopniu wystarczającym. Poza tym, zaświadczenie lekarskie z dnia [...] marca 2014 r., na które powołuje się wnioskodawca w odwołaniu, wbrew stwierdzeniu wnioskodawcy nie wskazuje na konieczność zachowania diety specjalistycznej, ani nie zawiera opinii dietetyka co do wskazania potraw, które przy swych schorzeniach, wnioskodawca mógłby spożywać. Skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył E. K., domagając się przyznania zasiłku celowego w kwocie [...] zł, ze względu na konieczność stosowania specjalistycznej diety. Nadto domagał się przyznania kwoty [...] zł miesięcznie na koszty prowadzenia rachunku bankowego, na który wpływają środki z pomocy społecznej. W odpowiedzi na powyższą skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym z Poznaniu stawił się skarżący i jego pełnomocnik. Pełnomocnik skarżącego wniosła i wywiodła jak w skardze. Nadto wniosła o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to koszty nie zostały uiszczone nawet w części. Z kolei skarżący podtrzymał skargę i podkreślił, że zalecona jest mu dieta specjalistyczna, na dowód czego złożył zaświadczenie lekarskie z 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności). Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2015 r., Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z [...] czerwca 2014 r., Nr [...], w której organ pierwszej instancji przyznał E. K. pomoc finansową w formie zasiłku celowego w kwocie [...] zł na zakup żywności w miesiącu czerwcu 2014 r. Zdaniem skarżącego, taka wysokość zasiłku jest zbyt niska, aby zaspokoić jego potrzeby żywieniowe, związane ze stosowaniem kosztownej diety [...]. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji stanowiły przepisy u.p.s. (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.). Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (na dzień orzekania przez organy obydwu instancji Dz. U. z 2012 r., poz. 823), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 542 zł, zwanej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Świadczeniem pieniężnym jest m.in. zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s.). Należy podkreślić, że kontrola decyzji uznaniowej – a z taką mamy w sprawie poddanej sądowej kontroli do czynienia – ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 K.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych. W ocenie Sądu, w składzie rozstrzygającym przedmiotową sprawę, organ odwoławczy nie rozważył wszelkich okoliczności sprawy, a także nie ustosunkował się w sposób pełny do zgromadzonego materiału dowodowego oraz zarzutów zawartych w odwołaniu. Tym samym, doszło do naruszenia przez Kolegium art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2013, poz. 267 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei w świetle art. 77 § 1 organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 107 § 3 uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W sprawie poddanej sądowej kontroli skarżący zwracał uwagę organów na swoją chorobę – [...]. W związku z tym skarżący zgłaszał zapotrzebowanie na specjalistyczną dietę [...], która z kolei wiąże się z podwyższonymi kosztami jej stosowania. Zdaniem Kolegium, zaświadczenie lekarskie z dnia [...] marca 2014 r., na które powołuje się skarżący w odwołaniu oraz w swych licznych pismach, wbrew stwierdzeniu wnioskodawcy nie wskazuje na konieczność zachowania diety specjalistycznej. Brak jest bowiem wyraźnego wskazania lekarskiego w tym zakresie. Sąd nie zgodził się z powyższą argumentacją przedstawioną przez Kolegium. Należy bowiem zauważyć, że w aktach administracyjnych sprawy rzeczywiście znajduje się wskazane przez Kolegium zaświadczenie lekarskie (k. 23 akt admin. organu pierwszej instancji). Z zaświadczenia tego wynika wprost, że pacjent (skarżący) wymaga stałego i systematycznego leczenia z powodu chorób krążenia i "konieczna jest dieta specjalistyczna". Skoro zatem, zdaniem lekarza, w przypadku skarżącego "konieczne" jest stosowanie specjalistycznej diety, która może się wiązać z większymi kosztami niż dieta zwykła, zasadne stają się zarzuty skargi, wskazujące na nierozważnie przez organ odwoławczy wszystkich okoliczności sprawy. W tym zakresie zasadne staje się uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na wyżej wskazane naruszenia prawa procesowego (art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a.). Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium ustosunkuje się do zarzutów odwołania – przede wszystkim w zakresie znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia lekarskiego wskazującego wyraźnie (wbrew twierdzeniom organu odwoławczego) na konieczność stosowania u skarżącego diety specjalistycznej. Należy zaznaczyć, że na obecnym etapie postępowania Sąd nie przesądza, czy odwołanie jest zasadne i czy zawiera usprawiedliwione podstawy. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, ze względu na nieprawidłowe ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonej decyzji oraz na brak podjęcia przez Kolegium dodatkowych czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do należytego załatwienia sprawy. W kwestii roszczenia skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów prowadzenia rachunku bankowego, Sąd zauważa, że organy uwzględniły kwotę [...] zł w strukturze miesięcznych stałych kosztów utrzymania skarżącego i dokonały oceny wniosku o zasiłek celowy na żywność. Z drugiej strony, takie konkretne roszczenie nie było przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia organów pierwszej, jak i drugiej instancji, zatem Sąd nie jest uprawniony do zastępowania organów i rozstrzygania w przedmiocie przyznania, czy odmowy takiego zasiłku celowego. W pierwszej kolejności wniosek w tym zakresie rozstrzygnąć muszą organy administracji, co dopiero w dalszej kolejności może podlegać kontroli Sądu. W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania (pkt II sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 oraz § 2 ust. 1-2, § 3 ust. 1 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 490).