II SA/Po 3251/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia del. NSA Rafał Batorowicz (spr) Sędziowie WSA Maciej Dybowski As. sąd. Edyta Podrazik Protokolant sekr. sąd. Justyna Frankowska-Sarbak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2001 r. Nr [...] w przedmiocie : zwrotu nienależnie pobranego zasiłku; I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana /-/E.Podrazik /-/R.Batorowicz /-/M.Dybowski II SA/Po 3251/01 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. nr [...] Starosta G., powołując jako podstawę prawną art. 6 pkt 6 lit. b oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2001 r. nr 6, poz. 56) i wyjaśniając, że działał w trybie art. 155 oraz art. 104 kpa, odmówił przyznania S. M. "z dniem [...] kwietnia 2000 r. statusu bezrobotnego". Jednocześnie uchylił decyzję z dnia [...] kwietnia 2000 r. nr [...] przyznającą status osoby bezrobotnej oraz decyzję [...] z dnia [...] kwietnia 2000 r. nr [...] przyznającą zasiłek dla bezrobotnych. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że S. M. w dniu rejestracji nie była gotowa do podjęcia zatrudnienia, ponieważ "przebywała na świadczeniu rehabilitacyjnym". Ten sam organ, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2001 r. wznowił z urzędu postępowanie, którego przedmiot określił jako "w sprawie nienależnie pobranego zasiłku" zakończone decyzją "z dnia [...] czerwca 2001 r. nr [...]". Tak więc postanowienie wydano przed dniem określanym jako data wydania decyzji ostatecznej, numer tej decyzji z kolei odpowiadał oznaczeniu nieostatecznej decyzji z [...] czerwca 2001 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. nr [...] Starosta G., powołując podstawy prawne z art. 6 ust. 2 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu i stwierdzając, że działał w trybie art. 145 § 1 i art. 151 § 1 pkt 2 kpa, po wznowieniu postępowania: - uchylił decyzję Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy nr [...] z dnia [...] kwietnia 2000 r. w sprawie przyznania S. M. prawa do zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 4.253 zł za okres od dnia [...] kwietnia 2000 r. do dnia [...] kwietnia 2001 r, - zobowiązał S. M. do zwrotu zasiłku w kwocie 4.253 zł w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. Uzasadnienie tej decyzji ograniczało się do stwierdzenia, że S. M. w dniu rejestracji pobierała świadczenie rehabilitacyjne. S. M. wniosła odwołanie do Wojewody. Wyjaśniała, że do [...] lutego 2000 r. pobierała świadczenie rehabilitacyjne po ustaniu zatrudnienia, złożyła wniosek o przyznanie świadczenia na dalsze 6 miesięcy. Po uzyskaniu odmownej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zarejestrowała się jako bezrobotna z tym jednak, że od odmownej decyzji ZUS wniosła odwołanie do Sądu Okręgowego w W., który to Sąd wyrokiem z dnia [...] grudnia 2000 r. przyznał jej prawo do świadczenia rehabilitacyjnego miesięcy od [...] lutego 2000 r. Dopiero [...] stycznia 2001 r. doręczono jej odpowiednią decyzję ZUS a [...] lutego 2001 r. wypłacono jej pieniądze. Podała też, że [...] kwietnia 2001 r. złożyła wniosek o przyznanie renty inwalidzkiej. W dniu [...] sierpnia 2001 r. Wojewoda wydał decyzję nr [...] stwierdzając, że wydanie decyzji nastąpiło po rozpatrzeniu odwołania S. M. od decyzji z dnia [...] czerwca 2001 r. nr [...] oraz od decyzji z dnia [...] czerwca 2001 r. nr [...]. Rozstrzygnięcie organu odwoławczego brzmiało: "orzeka się o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji". W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy podał, że S. M. zarejestrowała się w urzędzie pracy w dniu [...] kwietnia 2000 r. jako bezrobotna. W dniu [...] maja 2001 r. organ zatrudnienia otrzymał pismo z ZUS Inspektorat w B. informujące, że S. M. przyznano i wypłacono świadczenie rehabilitacyjne za okres od [...] lutego 2000 r. do [...] sierpnia 2000 r. zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z [...] grudnia 2000 r. Wobec przyznania i wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego zdaniem organu odwoławczego S. M. już w chwili rejestracji nie spełniała przesłanek z definicji bezrobotnego zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. S. M. wniosła do sądu administracyjnego skargę, której treść wskazywała, że domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji. Uzasadniając skargę podnosiła okoliczności faktyczne wskazywane już w odwołaniu. Dodatkowo podawała, że uzyskała prawo do renty inwalidzkiej. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazywanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. W tej sytuacji dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd nie mógł pominąć, że wydana została z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) skutkującym jej nieważność. W pierwszej kolejności odnieść się należało do okoliczności, że organ odwoławczy tak sformułował decyzję, że nie sposób było dociec czy utrzymał w mocy jedną z decyzji organu pierwszej instancji wymienionych we wstępnej części swej decyzji czy też obie decyzje Starosty G. Sformułowanie rozstrzygnięcia "orzeka się o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji" wskazywało, że rozpatrzono odwołanie od jednej z decyzji organu pierwszej instancji, z tym jednak, że nie sprecyzowano od której. Równocześnie jednak podano, że decyzję wydano po rozpatrzeniu odwołania od obu decyzji. W tej sytuacji pozostawało przyjęcie, że rozpatrzono odwołanie od jednej z decyzji organu pierwszej instancji, nie podając od której i nie załatwiając sprawy w całości w danej instancji. Tym samym rażąco naruszono art. 104 § 1 i 2 i art. 107 § 1 w zw. z art. 140 kpa. Równocześnie stwierdzić należało, że niezależnie od tego czy organ odwoławczy zmierzał do utrzymania w mocy jednej czy obu decyzji Starosty G., pominął, iż obie wymienione decyzje zapadły w warunkach powodujących ich nieważność. Decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. nr [...] obejmowała trzy rozstrzygnięcia. Pierwsze, dotyczące odmowy przyznania statusu bezrobotnego, zapadło w sytuacji gdy w obrocie pozostawała decyzja z [...] kwietnia 2001 r. o przyznaniu statusu bezrobotnego, która nie została wzruszona decyzją ostateczną. Tym samym odmowa przyznania statusu bezrobotnego nastąpiła w warunkach o jakich mowa w art. 156 § 1 pkt 3 kpa. Dwa pozostałe rozstrzygnięcia, dotyczące uchylenia decyzji z [...] i [...] kwietnia 2000 r. o przyznaniu statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych, zapadły z rażącym naruszeniem art. 135 kpa, według którego to przepisu wzruszenie decyzji ostatecznej może nastąpić za zgodą strony. Tymczasem w aktach sprawy brak jakiegokolwiek śladu mogącego wskazywać, że skarżąca wyraziła zgodę na uchylenie decyzji, którymi przyznano jej określone uprawnienia. Co do decyzji z dnia [...] czerwca 2001 r. nr [...] w pierwszej kolejności zauważyć należało, że z rażącym naruszeniem prawa zawarto w niej rozstrzygnięcie co do uchylenia tej samej decyzji z dnia [...] kwietnia 2000 r., którą uchylono nieostateczną decyzją z [...] czerwca 2001 r. Równocześnie mieć należało na względzie, że postanowienie o wznowieniu postępowania z [...] czerwca 2001 r. sformułowano w sposób uniemożliwiający odtworzenie jakie właściwie postępowanie wznowiono. Na pewno nie można było przyjąć by wznowiono postępowanie zakończone nieostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. już choćby z tego powodu, że zgodnie z art. 145 § 1 kpa możliwe jest jedynie wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Mimo wskazania w postanowieniu o wznowieniu przedmiotu wznowienia postępowania "w sprawie nienależnie pobranego zasiłku", nie można było uznać by wznowiono postępowanie o takim przedmiocie skoro przed wznowieniem nie toczyło się postępowanie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia a tym bardziej nie wydano decyzji ostatecznej w tym przedmiocie. W tych warunkach rażąco naruszało przepisy art. 145 i nast. kpa rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w trybie wznowienia postępowania skoro w ten sposób orzeczono co do przedmiotu nie mieszczącego się dotąd w ramach żadnego postępowania jakiego mogłoby dotyczyć wznowienie postępowania. Zauważyć w tym miejscu należało, że całkowicie zbędne było poszukiwanie skomplikowanych środków wzruszenia wcześniejszych decyzji ostatecznych jeśli zważyć, że decyzja w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia znajduje samodzielną podstawę prawną w art. 28 ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2000 r. sygn. III RN 20/00, OSNP 2001/12/403) a jej wydanie nie wymaga wzruszenia decyzji o przyznaniu statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku. Przedstawione wady zaskarżonej decyzji skutkujące stwierdzeniem jej nieważności stawiały na dalszym planie kwestie związane ze stosowaniem prawa materialnego. Zwrócić jednak należało uwagę, że art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu uzależnia uznanie świadczenia za nienależnie od pouczenia bezrobotnego i o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia. W tej sytuacji, choć art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania zaskarżonej decyzji określał nabycie prawa do zasiłku przedemerytalnego jako okoliczność niweczącą uprawnienia bezrobotnego, to z akt sprawy wydawało się wynikać, że skarżącą pouczono, iż skutki takie wywołuje dopiero pobieranie a nie jedynie przyznanie świadczenia. Równocześnie mieć należało na względzie, że ewidentną była okoliczność, iż skarżącej fizycznie wypłacono świadczenie rehabilitacyjne dopiero skutkiem wyroku sądowego, a więc po dacie jego wydania. W przedstawionych okolicznościach stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 upsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zgodnie z art. 152 upsa, mając na względzie rażącą wadliwość zaskarżonej decyzji, określono, że nie może być ona wykonywana, które to rozstrzygnięcie wywoływać będzie skutki do chwili uprawomocnienia wyroku. W trakcie ponownego rozpatrywania sprawy obowiązkiem organu odwoławczego będzie wydanie decyzji, która odniesie się do odwołań od obu wymienionych dotąd decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy winien przy tym mieć na względzie opisaną przez Sąd wadliwość decyzji pierwszoinstancyjnych i rozważyć stosowanie art. 138 § 1 pkt 2 kpa przez umorzenie postępowań organu pierwszej instancji toczonych w niedopuszczalnych trybach. /-/E.Podrazik /-/R.Batorowicz /-/M.Dybowski KB/