II SA/Po 3283/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący del. Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Maciej Dybowski As. Sąd. Lilianna Drewniak-Żaba Protokolant st. sekr. sąd Teresa Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi G. F. na decyzję Kierownika Urzędu do Sprawy Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] sierpnia 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień dla wdowy, o d d a l a s k a r g ę /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ E.Makosz-Frymus /-/ M.Dybowski Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] sierpnia 2001r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2001r. nr [...] odmawiającą przyznania G. F. uprawnień wdowy po kombatancie H. F. W uzasadnieniu podano, że H. F., mąż G. F., uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od [...] listopada 1946r. do [...] grudnia 1947r. pełniąc w tym okresie służbę w wojsku polskim. W okresie od [...] października 1948r. do [...] listopada 1952r. H. F. był zatrudniony w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w P. Kierownik Urzędu, powołując się na przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997r. nr 142 poz. 950 ze zm.), wyjaśnił, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują z żadnego tytułu osobom, które pełniły służbę lub funkcje i były zatrudnione w aparacie bezpieczeństwa publicznego, w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa. Osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy. Ponadto Kierownik Urzędu wyjaśnił, że uprawnienia wdów po kombatantach mają charakter uprawnień pochodnych i są zależne od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia uprawnień pierwotnych. Oznacza to, że jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to brak jest podstaw do przyznania uprawnień pochodnych. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego G. F. podniosła, że mężowi H. F., do chwili jego śmierci w dniu [...] listopada 2000r., nie odebrano uprawnień kombatanckich, a jej odmówiono przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. W związku z tym, zdaniem skarżącej, mąż jej nie powinien po śmierci być weryfikowany. Skarżąca powołała się na uchwałę NSA sygn. akt OPS 15/99 i wyrok w sprawie II SA/Wr 1482/99 i stwierdziła, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Art. 25 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. nr 42 poz. 371 ze zm.), zamieszczony w rozdziale "Przepisy przejściowe i końcowe", reguluje sytuację prawną osób, które w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. 1 stycznia 1991r. posiadały uprawnienia kombatanckie uzyskane na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów. Uregulowanie takie było następstwem innego określenia w ustawie o kombatantach przesłanek uprawniających do uzyskania statusu kombatanta lub innej osoby uprawnionej niż w poprzednio obowiązujących przepisach. Wprowadzając w ustawie o kombatantach nowe określenie działalności kombatanckiej i działalności równorzędnej z działalnością kombatancką, ustawodawca w art. 25 ustawy uregulował sprawę osób, które uzyskały uprawnienia kombatanckie przed dniem wejścia w życie ustawy o kombatantach, na podstawie dotychczasowych przepisów. Przyjęto zasadę, że osoby te zachowują uprawnienia, z wyjątkami określonymi w art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach. W myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 "a" ustawy pozbawia się, uzyskanych wcześniej, uprawnień kombatanckich osoby wymienione między innymi w art. 21 ust. 2 pkt 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3 tej ustawy. W art. 21 ust. 2 ustawy ustawodawca wskazał szereg przesłanek określających krąg osób, którym nie przysługują uprawnienia kombatanckie określone w cytowanej ustawie. Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" uprawnienia te nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994r. sygn. akt K 15/93 (OTK ZU 1994r. Część I poz. 4) podkreślił, że krąg osób objętych zakresem art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" dotyczy wszystkich osób związanych ze strukturami, jednostkami organizacyjnymi i stanowiskami, o których mowa w tym przepisie, bez względu na to jaki charakter miało zatrudnienie. Również nie ma znaczenia kiedy i w jakich okolicznościach osoba wymieniona w przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" znalazła się w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa. H. F. był zatrudniony w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w P. od [...] października 1948r. do [...] listopada 1952r. i gdyby żył zostałby pozbawiony, na mocy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy o kombatantach, uprawnień kombatanckich przyznanych mu decyzją ZboWiD-u z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej. Art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie umożliwia zachowanie uprawnień kombatanckich osobom, które w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947r. pełnili z poboru służbę w Wojsku Polskim. Jednak fakt zatrudnienia H. F. w późniejszym okresie w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa uniemożliwiałby zachowanie tych uprawnień. Przysługujące wdowom i wdowcom, w myśl art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach, uprawnienia po kombatantach mają charakter pochodny od uprawnień samego kombatanta. W związku z tym rozwiązania ustawowe dotyczące uprawnień nabytych przez kombatantów należy odnosić do sytuacji wdów i wdowców. Pochodny charakter uprawnień wdowy po kombatancie oznacza, że mogą one być przyznane wdowie wyłącznie w sytuacji, w której w świetle przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji uprawnienia takie przysługiwałyby kombatantowi i nie byłoby podstaw do pozbawienia go tych uprawnień w trybie określonym w art. 25 ustawy. Powyższe stanowisko znajduje uzasadnienie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996r. sygn. III AZP32/95 (OSNAPiUS z 1996r. nr 15 poz. 206), a także w późniejszych wyrokach Sądu Najwyższego oraz w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W świetle powyższych okoliczności należy stwierdzić, że brak podstaw prawnych do przyznania G. F. uprawnień kombatanckich przysługujących wdowie po kombatancie. Należy też dodać, że postępowanie w sprawie weryfikacji uprawnień kombatanckich, przeprowadzone na podstawie art. 25 ustawy o kombatantach oraz przepisów rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz.U. 116 poz. 745) może być prowadzone także po śmierci osoby, której uprawnień kombatanckich postępowanie dotyczy. W takim przypadku stroną postępowania jest współmałżonek, który uzyskał uprawnienia kombatanckie lub złożył wniosek o ich przyznanie (wyrok SN z dnia 6 lutego 2002r. sygn. akt III RN208/00-OSNP 2002/11/257). Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a podniesione w skardze zarzuty nie znajdują uzasadnienia. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270), orzeczono jak w sentencji. /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ E.Makosz-Frymus /-/ M.Dybowski TG