II SA/Po 3289/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych - Olszanowska Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont ( spr.) WSA Barbara Koś Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Laśniarek po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2004r. sprawy ze skargi M .C. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania; uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] Nr [...] II zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę [...] zł. tytułem zwrotu kosztów sądowych, I. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/B. Koś /-/M. Lorych-Olszanowska /-/ W. Zygmont T.M Wójt Gminy M. decyzją z dnia [...] . nr [...] wydaną na podstawie art. 15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /t.j. Dz. U. z 1984r., Nr 32, poz. 174 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu M.C. wraz z dziećmi B. (ur. 25.10.1989), L. (ur. 24.04.1991) A. (ur. 8.09.1996) z pobytu stałego w M. przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że M. C. wraz z dziećmi miejsce pobytu stałego (nieruchomość stanowiącą wyłączną własność jej byłego męża) opuściła w maju 2000r., zabierając swoje i dzieci rzeczy osobiste. Dnia 7.06.2000r. zameldowała się wraz z dziećmi na pobyt czasowy ponad 2 miesiące w G. W nowym miejscu zamieszkania podjęła pracę, a dzieci podjęły naukę szkolną, tam zatem koncentruje się jej życie rodzinne i zawodowe. Do chwili obecnej nie podjęła żadnych działań prawnych zmierzających do powrotu wraz z dziećmi do miejsca stałego zameldowania. W sprawie spełnione zostały przesłani do wymeldowania w trybie administracyjnym: utrata uprawnień do przebywania w lokalu niedopełnienie obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego, faktyczne opuszczenie lokalu. W odwołaniu od powyższej decyzji M. C., nie precyzując żądań stwierdziła, że jest zmuszona odwołać się do instancji wyższej. W odwołaniu stwierdziła że do opuszczenia mieszkania została zmuszona. Zarzuciła organowi I instancji, że nie wziął pod uwagę jej wyjaśnień. Poruszała w odwołaniu np. wielokrotne awantury i pobicia. Wojewoda decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. i art. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że podziela stanowisko organu I instancji przedstawione w uzasadnieniu powyższej decyzji, iż w rozpatrywanej sprawie zostały kumulatywnie spełnione przesłanki warunkujące wydanie decyzji o wymeldowaniu, wynikające z pierwszej części art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z chwilą opuszczenia nieruchomości M. C. utraciła pochodne uprawnienia do przebywania w tej nieruchomości. Odwołanie nie wnosi żadnych nowych dowodów, które miałyby wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. W skardze na powyższą decyzję M. C. wniosła o jej uchylenie i obciążenie kosztami postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wojewody. Decyzji zarzuciła naruszenie prawa , a w szczególności art. 15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych , poprzez błędne jego zastosowanie w sprawie. W uzasadnieniu skargi podniosła, że nie wzięto pod uwagę faktu, że toczy się sprawa o podział majątku wspólnego przed Sadem Rejonowym w G.. Sąd zdecyduje, czy nakłady skarżące na nieruchomość, nie przewyższają samej wartości nieruchomości , a wówczas twierdzenie o utracie pochodnych uprawnień do pobytu w nieruchomości byłyby całkowicie błędne. Nie można też mówić o tym jakoby skarżąca wyprowadziła się dobrowolnie z tego lokalu. Mąż dał kilka godzin na opuszczenie spornego mieszkania, stwierdzając, że w razie odmowy nas pozabija. Obawa co do spełnienia czynu była uzasadniona gdyż mąż został skazany wyrokiem karnym Sądu Rejonowego w G. dnia 5.10.2000r. z art. 207 § 1 i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. na 10 miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu na 3 lata za znęcanie się fizyczne i psychiczne nad skarżącą i dziećmi. Nie jest też prawdą, skarżąca nie podjęła jakichkolwiek środków prawnym umożliwiających powrót do lokalu takim środkiem prawnym jest sprawa o podział majątku wspólnego. Wojewoda wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchyla decyzję, jako niezgodną z prawem. Powody. W obecnym stanie prawnym – co powinny uwzględnić organy administracyjne w toku ponownego rozpatrywania sprawy - przesłanka prawa do przebywania w lokalu nie znaczenia dla rozstrzygnięcia. Osądzana sprawa została rozpatrzona przez organy administracyjne na podstawie przepisu, który następnie uznany został za niekonstytucyjny. Na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.05. 2002r., K 20/ 01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716) z dniem 19.06. 2002r. przepis art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utracił moc, wobec niezgodności tego przepisu z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Niezbędna okazała się zatem w osądzanej sprawie restytucja stanu zgodnego z Konstytucją, co wynika z art. 190 ust. 4 Konstytucji wskazującego na wyraźną wolę ustawodawcy, aby sprawa już rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją, była załatwiona, i to bez niekonstytucyjnego przepisu. Na tle powyższego przepisu Konstytucji autonomiczne i reglamentowane wypadki wznowienia postępowania, nie mogą być uznane za wyczerpujące możliwości dokonania takiej restytucji. Sąd może wykorzystywać w tym celu wszelkie nadzwyczajne instrumenty proceduralne, stojące w dyspozycji organów stosujących prawo (art. 8 § 2 Konstytucji). Realizując ten obowiązek, nie wdając się w zawiłości formalno-prawne będące skutkiem powyższego wyroku, Sąd stwierdził, że po tym wyroku do wydania decyzji o wymeldowaniu określonej osoby z pobytu stałego w trybie pierwszej części art. 15 ust. 2 ustawy, wystarczające jest spełnienie wyłącznie jednej z dwóch przesłanek określonych w tym artykule, a mianowicie przesłanki faktycznego opuszczenia miejsca stałego pobytu bez wymeldowania się. Obowiązek meldunkowy ma obecnie wyłącznie charakter ewidencyjny w związku z tym w postępowaniu o wymeldowanie określonej osoby z miejsca pobytu stałego w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji nie ma obowiązku oceniania utraty uprawnień do przebywania w lokalu przez osobę, która przeniosła swoje centrum życiowe i faktycznie zamieszkuje (przebywa stale) pod innym adresem. Rację ma natomiast skarżąca, że nie została należycie ustalona podstawowa przesłanka - faktyczne opuszczenie miejsca stałego pobytu bez wymeldowania. W rzecznictwie sądowoadministracyjnym wypowiadano się wielokrotnie, że przesłanka opuszczenia bez wymeldowania miejsca pobytu stałego winna być rozumiana jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu może nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyrażać będzie taką wolę danej osoby. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Zamiar, który da się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (por. np. wyrok z dnia 19.02.2002r. sygn. akt V SA 1917/01 - zbiór komputerowy OBO). Brak podstaw do przyjęcia, by przesłanki powyższe zostały spełnione w stosunku do skarżącej. Z dowodów przedłożonych przez skarżącą w toku postępowania przed sądem wynika, że mieszkanie opuściła w maju 2000r. pod wpływem przymusu fizycznego i psychicznego, o charakterze przestępczym, zastosowanego przez byłego męża. Powyższe zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w G. dnia 5.10.2000 r. sygn. akt [...] skazującego P. C. na 10 miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu na 3 lata za znęcanie się fizyczne i psychiczne nad skarżącą i dziećmi (w okresie kwiecień-czerwiec 2000r. m.in. zmuszał do opuszczenia mieszkania, groził pozbawieniem życia). Nie została należycie wyjaśniona kwestia długotrwałego zaniechania przez skarżącą działań zmierzających do powrotu do mieszkania. Aby zapobiec powstaniu ewentualnej fikcji meldunkowej należy jednak dokładnie ustalić gdzie mieściło się dotychczas centrum życiowe skarżącej i ocenić czy i jakie znaczenie można nadać faktowi, że toczy się pomiędzy skarżącą P. C. sprawa o podział majątku wspólnego, a w szczególności czy może być ten fakt uznany za prawem przewidziany i usprawiedliwiony okolicznościami tryb dochodzenie przez skarżącą możliwości przebywania w mieszkaniu. Zawisła ona przed Sądem Rejonowym w G. pod sygn. akt I Ns [...], a skarżąca twierdzi, iż ten Sąd będzie decydował o tym czy jej nakłady na nieruchomość nie przewyższają samej wartości nieruchomości i że wtedy nie będzie potrzebne przyzwolenie byłego męża na dalsze zamieszkiwanie w spornym lokalu. Rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji powinien zwrócić uwagę nie tylko na zmianę stanu prawnego po wspomnianym wyroku TK, ale także na fakt, że w dalszym postępowaniu tylko małoletnia córka A. może być reprezentowana przez skarżąca, natomiast wymeldowane dzieci: B. i L., jako pełnoletnie, mogą samodzielnie zdecydować, czy wezmą udział w sprawie. Ponieważ rozróżnić należy zagadnienie władzy rodzicielskiej (w skład której wchodzi określenie miejsca pobytu małoletniego dziecka), od zagadnienia alimentowania małoletniego dziecka, które może odbywać się także w drodze zapewnienia dziecku mieszkania, należy wyjaśnić czy w wyroku rozwodowym P. C. nie został zobowiązany do alimentowania przez dostarczanie dzieciom lokalu mieszkalnego. W toku dalszego rozpatrywania sprawy należy zwrócić uwagę na to, czy między rodzicami małoletniej A. nie powstał spór co do miejsca faktycznego jej pobytu małoletnich co wymagałoby wówczas orzeczenia sądu opiekuńczego. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 litera "a" i "c" i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzekł Sąd jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powyższej ustawy. /-/B. Koś /-/ M. Lorych-Olszanowska /-/ W. Zygmont