II SA/Po 329/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 19 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy pieniężnej postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 18 sierpnia 2017 r. /-/ E. Podrazik Pismem z dnia [...] r. J. G. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] r., nr [...], którą odmówiono skarżącemu przyznania pomocy pieniężnej. W piśmie z dnia [...] r., złożonym na urzędowym formularzu, J. G. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. We wniosku skarżący podał, że jest bezrobotnym, od lat zarejestrowanym w powiatowym urzędzie pracy, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym z zaleceniem pracy w warunkach chronionych. Jedynym żródłem utrzymania skarżącego są świadczenia z pomocy społecznej: zasiłek stały w kwocie [...]zł miesięcznie oraz zasiłek okresowy w kwocie [...]zł miesięcznie. Skarżący podał, że jest osobą samotnie gospodarującą, nie posiada żadnego majątku, w tym mieszkania, innych nieruchomości, cenniejszych ruchomości i oszczędności. Jednocześnie skarżący wskazał, że na jego stałe miesięczne koszty utrzymania składa się czynsz najmu pokoju w kwocie [...]zł oraz opłata za telefon w kwocie [...]zł (k. 33-34 akt sądowych). W dniu [...] r. skarżący został wezwany do uzupełnienia swojego oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym o informacje wyszczególnione w wezwaniu (k. 37 akt sądowych). Na wezwanie powyższe skarżący nie odpowiedział. Postanowieniem z dnia [...] r. starszy referendarz sądowy odmówiła przyznania J. G. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy był niepełny co do sytuacji finansowej i rodzinnej, skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Skarżacy na powyższe wezwanie nie udzielił żadnych informacji dotyczących wszystkich źródeł dochodów stałych i dorywczych oraz nie przedstawił żadnej dokumentacji podatkowej. Z akt administracyjnych sprawy wynika tymczasem, że uzyskał on odszkodowanie i zadośćuczynienie w znacznej wysokości [...] zł oraz pokrył koszty adwokackie w wysokości [...] zł. Skarżący nie podał informacji o obrotach na posiadanym rachunku bankowym, podczas gdy obroty na takim rachunku najpełniej obrazują wysokość środków finansowych, jakimi skarżący realnie dysponuje. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił, czy nadal posiada środki jakie uzyskał z odszkodowania i w jakiej wysokości oraz na co je wydatkował. Skarżący nie podał ponadto szczegółowego spisu wszystkich kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny, co pozwalałoby na ustalenie jakimi środkami finansowymi rozporządza. Skarżący ograniczył się tylko do podania kosztów czynszu oraz telefonu. Zaniechał podania pozostałych kosztów utrzymania jak żywność, środki czystości, odzież, itd. Nie przedłożył żadnych rachunków, faktur, czy osobistych oświadczeń w tym zakresie. Wobec powyższego złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego, a brak rzeczywistej współpracy ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania tego prawa. W sprzeciwie z dnia [...] r. skarżący wskazał, że nie posiada rachunku bankowego, żyje samotnie, od lipca 2010 r. jest bezrobotny, bezskutecznie zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Z uwagi na stan zdrowia (wielopoziomowa dyskopatia, zmiany zwyrodnieniowe stawów), żyje na granicy bezdomności. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, jego stan zdrowia wymaga pracy w warunkach chronionych, co praktycznie uniemożliwia znalezienie zatrudnienia. Z uwagi na wieloletnie pozostawanie bez pracy, okresową bezdomność oraz stan zdrowia, otrzymane zadośćuczynienie nie ma większego znaczenia, pozwoliło jedynie na podreperowanie zdrowia oraz uniknięcie bezdomności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718: dalej: p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. W istocie więc przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi żadnych wątpliwości. Zaznaczyć należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Należy ponadto wskazać, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd wskazuje, że referendarz sądowy zasadnie odmówiła skarżącemu przyznania prawa pomocy, albowiem skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy zauważyć, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się wyciąg miesięczny nr [...] za okres od [...] r. do [...] r. z rachunku bankowego należącego do skarżącego nr [...] (k. 398 akt adm.), z którego wynika, że w dniu [...] r. na konto skarżącego zostały przelane kwoty [...]zł oraz [...] zł z Sądu Okręgowego w P., tytułem zasądzonego odszkodowania w sprawie o sygn. akt [...]. Saldo końcowe w kwietniu 2016 r. wynosiło [...] zł. Z akt administracyjnych wynika ponadto, że Wojskowy Sąd Okręgowego w W. wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt [...] zasądził od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwotę [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku tytułem zadośćuczynienia za doznane krzywdy, wynikłe z wykonania wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w O. z dnia [...] r., sygn. akt [...] (k. 37 akt adm.). Z wyciągu miesięcznego nr [...] za okres od [...] r. do dnia [...] r. wynika, że wymienioną kwotę skarżący otrzymał przelewem na swój rachunek bankowy w dniu [...] r. (k. 39 akt adm.). Następnie w krótkich odstępach czasu skarżący wypłacił kwotę [...]zł ([...] zł w dniu [...] r., [...] zł w dniu [...] r., [...] zł w dniu [...] r., [...] zł oraz [...] zł w dniu [...] r.) oraz przelał na rachunek adwokata kwotę [...]zł, wobec czego saldo końcowe w lipcu 2016 r. wynosiło [...] zł. Wobec tego zasadnie referendarz sądowy wezwała skarżącego do podania wysokości środków finansowych jakimi skarżący aktualnie dysponuje, a które uzyskał z tytułu zadośćuczynienia i odszkodowania oraz do podania na jakie cele wydatkował środki finansowe uzyskane w wymienionych tytułów. Nie wiadomo bowiem co stało się z wypłaconą przez skarżącego kwotą [...]zł, przy czym posiadanie przez skarżącego oszczędności w wymienionej kwocie stanowiłoby przesłankę do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy. Skarżący nie odpowiedział na wezwanie referendarza. W sprzeciwie skarżący podniósł, że otrzymane zadośćuczynienie finansowe nie ma większego znaczenia, albowiem pozwoliło jedynie podreperować zdrowie oraz uniknąć bezdomności. Z kolei we wniosku do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Reperesjonowanych z dnia [...] r. o przyznanie pomocy finansowej (k. 24 akt adm.) skarżący wskazał, że otrzymana kwota odszkodowania pozwoliła mu na spłacenie długów oraz rozpoczęcie skutecznego leczenia., podniósł również, że zaoszczędzona kwota z odszkodowania oraz kwota pomocy finansowej pozwolą mu wiosną 2017 r. uruchomić własną działalność gospodarczą. Z powyższego wynikałoby jednoznacznie, że skarżący oprócz spłacenia długów, jeśli istotnie takie miał (nie wskazał konkretnej kwoty zadłużenia, jego tytułu, osoby wierzyciela), zdołał zaoszczędzić pieniądze potrzebne do otwarcia działalności gospodarczej. Niemniej jednak w rubryce 7.2.1. formularza PPF skarżący wskazał, że nie posiada oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych oraz w gotówce (k. 34 akt sąd.). Skarżący nie określił również wysokości kosztów, jakie poniósł na leczenie, tj. nie przedstawił faktur lub paragonów za leki (oprócz faktury nr [...] na kwotę [...]zł), rachunków za wizyty lekarskie, ani nawet sporządzonego przez siebie zestawienia kosztów, które dokumentowałoby wydanie tak wysokiej sumy pieniędzy, przy czym skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy jednoznacznie stwierdził, że nie stać go na leczenie. Oświadczenie to jest sprzeczne z wcześniejszym twierdzeniem, że otrzymana kwota odszkodowania pozwoliła mu na rozpoczęcie skutecznego leczenia. Podkreślenia wymaga również fakt, że skarżący został wezwany do podania jakie są obroty na wszystkich posiadanych przez niego rachunkach bankowych oraz o przedłożenie wyciągów z tych rachunków za okres ostatnich 12 miesięcy wraz z informacją o posiadanych lokatach, rachunkach oszczędnościowych oraz zaciągniętych kredytach i pożyczkach (wysokość, cel zadłużenia, termin spłaty, czy są terminowo spłacane). Skarżący nie odpowiedział na wezwanie, a w sprzeciwie podniósł, że nie posiada rachunku bankowego. Tymczasem wezwanie z dnia [...] r. zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] r. (k. 39 akt sąd.) co oznacza, że skarżący winien przedstawić wyciągi z konta za okres od lipca 2016 r. do czerwca 2017 r., więc nawet jeśli obecnie skarżący nie posiada rachunku bankowego, to z akt administracyjnych wynika, że posiadał rachunek bankowy w lipcu 2016 r., więc powinien przedłożyć wydruk co najmniej z tego miesiąca wraz z dokumentem potwierdzającym zamknięcie tego rachunku bankowego. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego wymagane było również podanie szczegółowego spisu wszystkich kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego, albowiem informacja na temat poziomu oraz struktury miesięcznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie się jest istotna z punktu widzenia oceny możliwości finansowych skarżącego. Zestawienie dochodów z wydatkami pozwala bowiem ustalić środki, które pozostają do dyspozycji strony i z tej perspektywy stwierdzić, na ile strona jest w stanie ponieść wydatek na koszty sądowe. Tymczasem we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący określił, że jego łączny dochód wynosi ok. [...] zł (zasiłek stały w kwocie [...]zł i sporadycznie zasiłek okresowy w kwocie [...]zł), a określając wydatki ograniczył się tylko do podania kosztów czynszu najmu lokalu oraz telefonu ([...] zł). Zaniechał podania pozostałych kosztów utrzymania, jak żywność, środki czystości, odzież, itd. Nie przedłożył żadnych rachunków, faktur, czy osobistych oświadczeń w tym zakresie, pomimo wezwania referendarza do uzupełnienia wymienionych informacji. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu skarżący nie uprawdopodobnił, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem złożone przez niego oświadczenia budzą uzasadnione wątpliwości. Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy dysponentem środków publicznych, nie może decydować o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ E. Podrazik