II SA/Po 329/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia 23 sierpnia 2023 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia 26 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 23 sierpnia 2023 r. o odmowie przyznania K. K. (skarżącej) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad ojcem G. F.. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz dokumentów znajdujących się w aktach postępowania administracyjnego wynikał następujący stan sprawy: Wnioskiem z 24 lipca 2023 r. skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z powodu rezygnacji z pracy w celu opieki nad ojcem, który legitymował się orzeczeniem zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności. Wnioskodawczyni wskazała, że ojciec wymaga stałej i codziennej opieki. W toku postępowania przedłożyła również zaświadczenie o zatrudnieniu w okresie od 14 kwietnia do 13 maja 2023 r. Organ I instancji odmówił świadczenia, ponieważ jego zdaniem skarżąca zawarła umowę o pracę dla pozoru, wyłącznie w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a więc brak było możliwości uznania, że zaprzestała pracować właśnie w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. SKO [...] z kolei, motywując utrzymanie w mocy decyzji Wójta Gminy K., stwierdziło, że w przypadku skarżącej spełnione były wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z wyjątkiem istnienia związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem pracy, a opieką nad ojcem. Ustalono, że niepełnosprawność ojca datuje się od 15 listopada 2022 r., natomiast skarżąca miała zakończyć pracę 13 maja 2023 r., wcześniej zaś w 2021 roku miała zrezygnować ze współprowadzenia gospodarstwa rolnego. Skarżąca nie podejmowała zatrudnienia od 10 lat poza miesięczną umową zlecenia. Stąd kolegium uznało, że nie było przeciwwskazań do podjęcia zatrudnienia przez skarżącą. Skarżąca nie zgodziła się z decyzją kolegium i pismem z 4 kwietnia 2024 r., reprezentowana przez adwokata M. Ż., wniosła od niej skargę, w której zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej: u.ś.r.) poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Wobec braku sprzeciwu organu co do wniosku skarżącej o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, wniosek ten został uwzględniony i Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po rozpoznaniu sprawy w tak opisanych granicach kognicją, Sąd ocenił, że wydane w sprawie decyzje naruszały prawo. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., czyli właściwym na dzień składania przez skarżącą wniosku, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: (1) matce albo ojcu, (2) opiekunowi faktycznemu dziecka, (3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie opieki zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: (1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Normatywną treść tej regulacji modyfikuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który uznał, że wyłączenie z możliwości uzyskania świadczenia m. in. opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia jest sprzeczne z przepisami art. 2 i art. 32 ust. 1 w związku z art. 69 Konstytucji RP. W ocenie Sądu, organy orzekające w rozpoznawanej sprawie nienależycie oceniły stan faktyczny, wskazując, że skarżąca przez długi czas nie była czynna zawodowo, przez co nie można uznać, by niepodejmowanie przez nią zatrudnienia miało związek z koniecznością opieki nad ojcem. Ponieważ jest to jedyna okoliczność sporna między stronami, gdyż organy przyjęły, że spełnione są pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności, iż ojciec skarżącej był niepełnosprawny w stopniu, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w związku z czym wymagał stałej opieki, Sąd poprzestanie tu na stwierdzeniu, że ustalenia organu o stopniu niepełnosprawności uzasadniającym potrzebę stałej opieki, były prawidłowe. Sąd dostrzega jednak, że organom umknęło, iż z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że przesłanką do przyznania świadczenia jest nie tylko rezygnacja z pracy spowodowana koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, lecz również niepodejmowanie zatrudnienia przez osobę sprawującą taką opiekę i będącą do tego prawnie zobowiązaną. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika więc, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub - co w rozpoznawanej sprawie istotne - nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Należy podkreślić, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo takim, które takiego zarobkowania nie podejmują z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Celem tej regulacji jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie to przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów, względnie potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16). Stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie (por. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt II SA/Po 3/23 i WSA w Poznaniu z dnia 10 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Po 3/23). Oczywiście nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana podjęciem się sprawowania opieki. Organ jest zobowiązany do ustalenia, czy osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne jest zdolna do pracy, zaś opieka nad osobą niepełnosprawną musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W rozpoznawanej sprawie jest niewątpliwe, że skarżąca, z uwagi na wiek (45 lat), przy braku informacji co do jakichkolwiek przeszkód zdrowotnych w podejmowaniu zatrudnienia, musi być uznana za zdolną do wykonywania pracy, czy też innego zajęcia zarobkowego. Niewątpliwie również deklarowany przez skarżącą zakres koniecznej opieki nad ojcem musi być obiektywnie uznany za rozległy i absorbujący czasowo w takim stopniu, że uniemożliwia wykonywanie innych zajęć przez osobę, która tę opiekę sprawuje (k. [...]-[...] akt organu I instancji). Stanowi więc w przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia, co z kolei stanowi ustawową przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie uchylają tego stanu rzeczy argumenty podnoszone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji o tym, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą nie było spowodowane opieką nad ojcem, ponieważ jego niepełnosprawność, potwierdzona orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, datuje się od 15 listopada 2022 r., podczas gdy skarżąca przestała pracować 13 maja 2023 r. Organ nie uwzględnia bowiem, że możliwe jest, iż opieka w czasie wykonywania przez skarżącą pracy nie musiała być sprawowana osobiście. Różnica czasowa pomiędzy momentem od którego istniała potrzeba stałej opieki, a zaprzestaniem zatrudnienia, czy też fakt podjęcia zatrudnienia już w po tej dacie, same z siebie nie mogą przesądzać więc o braku związku pomiędzy pozostawaniem przez skarżącą bez pracy, a ściśle jej zaprzestaniem bądź niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki. Nadto, organ stwierdzając, że skarżąca nie pracowała przez niemal 10 lat, w swej ocenie pomija fakt, że skarżąca - jak wynika z jej wniosku - do stycznia 2021 roku wykonywała pracę w rolnictwie, w gospodarstwie męża. Nieuprawnione było więc stwierdzenie o tym, że skarżąca nie była czynna zawodowo przez 10 lat poprzedzających podjęcie zatrudnienia w kwietniu 2023 r. Na podstawie danych z wywiadu środowiskowego, orzeczenia o niepełnosprawności ojca skarżącej oraz ustaleń samego organu I instancji poczynionych w uzasadnieniu jego decyzji, zdaniem Sądu, można formułować tezę o istnieniu związku miedzy koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad ojcem a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze czasu pracy. Sąd uznał wobec tego zarzuty skargi za zasadne i uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. O kosztach postanowiono w oparciu o art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy K., kierując się oceną prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu, ponownie oceni zgromadzone dowody i rozstrzygnie wniosek skarżącej.