II SA/Po 332/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant sekr. sąd. Joanna Wieczorkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2005r. sprawy ze skargi F.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]2004 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji o nieodpłatnym przyznaniu własności działki; o d d a l a s k a r g ę /-/ E.Brychcy /-/ St.Małek /-/ E.Podrazik Dzielnicowa Komisja do spraw Uwłaszczenia P. decyzją z [...].1973r. Nr [...], na podstawie art. 1 ust. 2 i art. 12 ust. 3 ustawy z 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27 poz. 250) orzekła, iż A. O. i je mąż M. O. na zasadzie małżeńskiej wspólności majątkowej stali się z mocy prawa właścicielami działki Nr [...] mapa nr 1 obręb N., działki nr [...] mapa nr 1 obręb N., przy ulicy [...] – wpisane w księdze wieczystej KW Nr [...] oraz działki nr [...] mapa nr 1 obręb N. i przylegającej do wymienionych działek oznaczonych numerami [...] i [...] wchodzących w skład nieruchomości wpisanej do księgi wieczystej KW Nr [...]. Ustalono, iż nieruchomość objęta księgą wieczystą nr [...] stanowiła współwłasność między innymi F. M., a nieruchomość objęta księgą wieczystą nr [...] była własnością W. M. Na podstawie zeznań współwłaścicieli (A. O., W. M., F. M. i H. Z.) ustalono, iż małżonkowie O., co najmniej od 1954r. byli samoistnymi posiadaczami wymienionych nieruchomości. Wojewódzka Komisja do spraw Uwłaszczenia decyzją z [...]1973r. Nr [...] oddaliła odwołanie W. M., która domagała się przyznania stosownych opłat za przedmiotowy grunt. F. M. wniósł [...]2003r. o stwierdzenie, iż wymienione decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa. Wskazał, iż A. O. nie była samoistnym posiadaczem, jak wymagał tego przepis art. 1 ust. 2 ustawy uwłaszczeniowej, gdyż "do późnych lat osiemdziesiątych" nie opłacała podatków gruntowych, nie była rolnikiem i nie prowadziła na przedmiotowej nieruchomości działalności rolniczej. Zdaniem wnioskodawcy, decyzje wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Wskazał, że nie dotyczy wniosku objętego ustawowym wyłączeniem od rozstrzygania, o którym mowa w przepisie art. 63 ust. 2 ustawy z 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. z 2001r. Nr 57 poz. 603). Z tego względu domaga się merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawie art. 158 § 2 kpa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 157 § 1 i art. 105 § 1 kpa w związku z art. 63 ust. 2 o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, orzekło o umorzeniu postępowania. W uzasadnieniu stwierdzono, iż do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, dotyczących wznowienia, stwierdzenia nieważności decyzji i uchylenia lub zmiany decyzji, a wszczęte w tych sprawach postępowanie administracyjne podlega umorzeniu. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa nie jest, jak twierdzi wnioskodawca, odrębną instytucją nie wymieniona w przepisie art. 63 ust. 3. Przepis ten dotyczy, bowiem tej samej instytucji stwierdzenia nieważności decyzji, który ma zastosowanie w przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 kpa (upływ dziesięciu lat od doręczenia decyzji, a także, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki). F. M. wniósł odwołanie. Podkreślił, iż zakres wyłączeń wymieniony w przepisie art. 63 stanowi katalog zamknięty. Przepis ten nie obejmuje instytucji stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 kpa). Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie nie tylko w literalnym brzmieniu omawianego przepisu, ale również w analizie jego ratio legis. Stwierdzenie bowiem naruszenia prawa powoduje, iż decyzja pierwotna pozostaje nadal w obrocie prawnym, a stronie służy jedynie prawo do odszkodowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium podzieliło w pełni ocenę prawna zaskarżonej decyzji, podkreślając iż z mocy powołanego przepisu art. 63 obowiązane było do umorzenia postępowania bez merytorycznego rozpatrywania sprawy i analizowania wydanej wcześniej decyzji. F. M. wniósł skargę, domagając się uchylenia obu decyzji. Skarżący podał, iż A. i M. O. z mocy powołanych decyzji stali się właścicielami nieruchomości o powierzchni [...]ha. Nieruchomość ta straciła obecnie swoje pierwotne rolnicze przeznaczenie, a jej właściciele sprzedają ją obecnie po cenach rynkowych. Decyzja, o której mowa w art. 158 § 2 kpa jest odrębną instytucją, nie wymienioną w art. 63 ust. 3 ustawy z 19 października 1991r. Brak zatem było podstaw do umorzenia postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do przepisu art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W rozpatrywanej sprawie obowiązek organu administracji umorzenia postępowania wynika wprost z przepisu art. 63 ust. 3 ustawy z 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 107 poz. 464 ze zm.), według którego do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27 poz. 250 ze zm.) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji i uchylenia lub zmiany decyzji, a wszczęte w tych sprawach postępowanie administracyjne podlega umorzeniu. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym utrwalony jest pogląd, iż w sytuacji, o której mowa w art. 63, umorzenie postępowania jest obowiązkowe bez względu na to, czy wniosek jest uzasadniony czy nie, a także czy akt własności ziemi wydano prawidłowo, czy też z naruszeniem prawa (np. wyrok NSA z 21 maja 1998r. w sprawie II SA 440/98 i wyrok z 30 kwietnia 1998r. w sprawie II SA 335/98). Powyższe oznacza, iż z woli ustawodawcy wymienionych trybów nadzwyczajnych nie stosuje się chociażby te decyzje były dotknięte kwalifikowanymi wadami uzasadniającymi zastosowanie tych trybów. Nie ma bowiem prawnej możliwości wzruszenia aktów własności ziemi, wydanych na podstawie powołanej ustawy. Wskazać należy także, iż Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniach wydanych 15 maja 2000r. (OTK 2000/4/110 i OTK 2000/1/5) stwierdził, iż przepis art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z 19 października 1991r. nie narusza przepisów Konstytucji RP. Jeżeli chodzi o problem odszkodowania, to należy zauważyć, że zainteresowane strony dysponowały okresem ponad 10 lat (od 1982r. do 1991r.) na wszczęcie procedur nadzwyczajnych weryfikacji decyzji. Prawo winno zapewniać ochronę tym, którzy korzystają ze swoich uprawnień. W stosunku do osób, które przez wiele lat nie podejmują żadnych kroków prawnych dla realizacji swoich roszczeń, ustawodawca ma prawo wprowadzenia w pewnym zakresie regulacji, pozbawiającej możliwości skutecznego dochodzenia tych roszczeń (OTK Nr 4/1999 poz. 78). Zasadnicza argumentacja skargi sprowadza się do twierdzenia, iż "zamknięty katalog wyłączeń (art. 63 ustawy z 19 października 1991r.) nie obejmuje instytucji określonej w art. 158 § 2 kpa, tj. stwierdzenia decyzji z naruszeniem prawa" Powyższy pogląd nie jest trafny. Przepis art. 158 § 2 kpa zamieszczony jest w rozdziale zatytułowanym "uchylenie, zmiana oraz stwierdzenie nieważności decyzji". Stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa nie jest zatem odrębnym trybem przewidzianym dla kwestionowania ostatecznych decyzji. Wskazane rozstrzygnięcie jest, jak słusznie zauważyło Kolegium, alternatywą nieważności decyzji w warunkach przewidzianych w art. 156 § 2. Podobnie zresztą jak ma to miejsce w przypadku wznowienia postępowania (art. 151 §2 kpa). Skarżący błędnie też sugeruje, jakoby Kolegium przyjęło rozszerzająca wykładnię przepisu art. 63. Zaskarżone rozstrzygnięcie jest bowiem zgodne z literalnym brzmieniem omawianego przepisu. Uznając, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, na podstawie przepisu art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. Nr 153 poz. 1270), orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/ E.Brychcy /-/ St.Małek /-/ E.Podrazik MarK