II SA/Po 335/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. D. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 października 2018 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia prawa jazdy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ E. Podrazik W dniu [...] r. skarżący J. D. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W treści wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, córką oraz synem, które jest utrzymywane z wynagrodzenia za pracę jego żony w wysokości [...] zł. Wnioskodawca obecnie nigdzie nie pracuje i zajmuje się wychowaniem dzieci oraz prowadzeniem gospodarstwa domowego. Jednocześnie oświadczył, że uzyskiwane dochody nie wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania oraz samodzielne prowadzenie sprawy oraz korzystanie z profesjonalnego prawnika z wyboru. Wnioskodawca zadeklarował, że posiada dom mieszkalny o powierzchni [...] m˛ położony w [...] (wartość ok. [...] zł) oraz współwłasność samochodu osobowego [...] rok produkcji 2004 (w wartość [...] zł). Natomiast żona wnioskodawcy posiada samochód osobowy [...] rok produkcji 2004 (wartość [...] zł). Ponadto wnioskodawca zadeklarował, że posiada zgromadzone w banku oszczędności w kwocie 10.000,00 zł. Zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca oszacował w następujący sposób: wyżywienie dla 4 osób – [...] zł, pomoce szkolne dzieci – [...] zł, opał – [...] zł, energii – [...] zł, gaz – [...] zł, środki czystości – [...] zł, środki higieny – [...] zł, ubiór dla 4 osób – [...] zł, telefony – [...] zł, wywóz nieczystości – [...] zł, inne koszty codzienne – [...] zł. Razem koszty te wynoszą [...] zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia [...] r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca posiada majątek zarówno ruchomy jak i nieruchomy, który może stanowić źródło pokrycia kosztów prowadzonego postępowania. W szczególności zwrócił uwagę, że wnioskodawca posiada oszczędności w kwocie 10.000,00 zł, które mogą stanowić źródło pokrycia kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. W sprzeciwie z dnia [...] r. J. D. podniósł, że sytuacja rodziny uzasadnia posiadanie dwóch samochodów – jednym dojeżdża żona do pracy, a drugim skarżący wozi dzieci do szkoły. Ponadto, zgromadzone środki pieniężne w kwocie 10.000,00 zł stanowią zabezpieczenie dla małoletnich dzieci, na wypadek zdarzeń losowych lub innych ewentualnych potrzeb życiowych, które przynieść może codzienne życie, co nie pozwala wykorzystać tych środków na opłaty sądowoadministracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy należy na wstępie wyjaśnić, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Prawo pomocy ma służyć osobom najuboższym, a więc takim, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi żadnych wątpliwości. W kontekście powyższego należy podkreślić, że skarżący posiada oszczędności w wysokości 10.000,00 zł, z których mógłby opłacić niezbędne koszty sądowe oraz, ewentualnie, koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Poniesienie tych kosztów nie spowoduje przy tym uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego, gdyż jak wynika z oświadczenia skarżącego, koszty utrzymania koniecznego ponosi z bieżących dochodów. W tej sytuacji przyznanie skarżącemu prawa pomocy chroniłoby jego oszczędności wzbogacając jego prywatny majątek kosztem środków publicznych, które przeznaczane są na pokrycie kosztów postępowania, aby zapewnić dostęp do sądu osobom, którym brak środków finansowych bądź majątku ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14). Takie działanie nie odpowiadałoby społecznemu poczuciu sprawiedliwości i nie realizowałoby celu przyznawania prawa pomocy. Dlatego nie sposób uznać skarżącego – który dysponuje majątkiem ruchomym i nieruchomym, jak również posiada oszczędności (w kwocie 10.000,00 zł), a także osiąga dochody bieżące z tytułu pracy (dochód żony), za osobę, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić przy tym należy, na co zwracał także uwagę skarżący, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Nie można jednak zapominać, że ma ona charakter wyjątkowy, przy czym znamiennym jest, że to wnioskodawca winien wykazać, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Orzeczenie sądu zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Tymczasem, z informacji zgromadzonych w sprawie nie wynika, aby skarżący nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ E. Podrazik