II SA/Po 342/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następujących: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. G. i R. G. od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. G., R. G. i R. G. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 czerwca 2017 r. /-/ E. Podrazik We wniosku z dnia [...] maja 2017 r. R. G. wystąpił o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie go od wpisu od skargi. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że osiągane przez niego miesięczne dochody nie wystarczają na pokrycie bieżących wydatków. R. G. zaznaczył również, że nie posiada majątku oraz oszczędności, z których mógłby pokryć wpis od skargi. Oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, R. G., i dwójką niepełnoletnich dzieci. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia skarżącego za pracę w wysokości [...] zł miesięcznie i z wynagrodzenia R. G. za pracę w wysokości [...] zł miesięcznie. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą [...] zł. Poza tym R. G. wskazał, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz wartościowych ruchomości. Analogiczny wniosek z dnia [...] maja 2017 r. złożyła również R. G., podnosząc tożsame okoliczności i argumentację. Skarżący wezwani do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy przedłożyli: - zeznanie podatkowe [...] i PIT-B za 2016 r. R. G. i R. G., z którego wynika, że osiągnęli oni przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, a koszty jej prowadzenia wyniosły [...] z (strata wynosiła zatem [...] zł); - zeznanie podatkowe [...] za 2016 r. R. G., z którego wynika, że ze stosunku pracy uzyskał przychód w wysokości [...] zł, koszty jego uzyskania wyniosły [...] zł, co daje dochód brutto w wysokości [...] zł; - wyciąg z rachunku bankowego R. G. za okres od lutego 2017 r. do końca kwietnia 2017 r. z saldem [...] zł; - wyciąg z rachunku bankowego R. G. za okres od [...] grudnia 2016 r. do [...] maja 2017 r., z którego wynika, że na koniec grudnia 2016 r. saldo wynosiło [...] zł, na dzień [...] lutego 2017 r. – [...] zł, na dzień [...] marca 2017 r. – [...] zł, na dzień [...] kwietnia 2017 r. – [...] zł, na dzień [...] kwietnia 2017 r. – [...] zł, przy czym na rachunek ten w okresie od [...] lutego 2017 r. do [...] marca 2017 r. wpłynęło łącznie [...] zł; Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił R. G. i R. G. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wyjaśnił, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i dotyczy sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawców wynika, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie wspomnianych należności. Skarżący nie wykazali jednak, by taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Z oświadczeń skarżących zawartych we wnioskach o prawo pomocy wynika bowiem, że utrzymują się jedynie z wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę. Tymczasem przedstawione zeznania podatkowe wskazują, że R. G. i R. G. prowadzą dodatkowo działalność gospodarczą, czego nie wskazano na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. W 2016 r. działalność ta poniosła stratę. Jednocześnie skarżący wezwani do podania, z jakim wynikiem finansowym prowadzą działalność gospodarczą w 2017 r., zaniechali udzielenia odpowiedzi w tym zakresie. Uchylili się tym samym od wyjaśnienia swojej aktualnej sytuacji finansowej. Ponadto skarżący wezwany do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy przedłożył jedynie wyciągi ze swojego rachunku osobistego (oszczędnościowego) za okres 4 miesięcy. Nie udzielili informacji odnośnie rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, przy czym obowiązkiem przedsiębiorcy jest prowadzenie rachunku bankowego obsługującego transakcje związane z prowadzeniem takiej działalności. Przedłożono zatem tylko te wyciągi bankowe, które mają potwierdzić podnoszone przez skarżących twierdzenia o trudnej sytuacji finansowej, a nie rzeczywistą kondycję finansową rodziny. Pomimo wezwania skarżąca nie przedstawiła rocznego zeznania podatkowego o wysokości wszystkich dochodów, czym uniemożliwiła ustalenie jej rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości uiszczenia wpisu od skargi. Z przedstawionych wyciągów z jej rachunku bankowego wynika, że uzyskuje wpłaty od osoby trzeciej (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w miejscu jej zamieszkania), które w jednym miesiącu wynosiły [...] zł. Skarżąca tymczasem zadeklarowała, że jej wynagrodzenie wynosi [...] zł netto miesięcznie. Niewyjaśnione są zatem nadal wszystkie źródła jej rzeczywistych dochodów. Skarżący, mimo wezwania, nie udzielili także żadnych wyjaśnień dotyczących spisu kosztów koniecznego miesięcznego utrzymania rodziny. Okoliczność ta, w istotny sposób, pozwala ocenić wysokość środków, jakimi realnie skarżący dysponują, co odnosi się także do ich możliwości poniesienia wpisu sądowego w niniejszym postępowaniu. Skarżący zaniechali także udzielenia wyjaśnień, czy dysponują majątkiem nieruchomym, z którego co do zasady można pozyskać dodatkowe środki celem ich przeznaczenia na poniesienie częściowych kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że skarżący nie wyjaśnili swojej sytuacji majątkowej i finansowej co umożliwia ustalenie, jakimi realnie środkami finansowymi dysponują. Sprecyzowania i potwierdzenia wymagało, zatem ustalenie wszystkich i rzeczywistych dochodów skarżących i rodziny oraz kosztów ich utrzymania. Możliwości finansowe skarżących w zakresie poniesienia kosztów sądowych w części oceniane są bowiem przez pryzmat dochodów i kosztów utrzymania wszystkich członków rodziny, z którymi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wobec powyższego oświadczenia te nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżących i rodziny. Brak realnej współpracy, ubiegających się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej i materialnej skarżących. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżących, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W piśmie z dnia [...] czerwca 2017 r. R. G. i R. G. złożyli sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia [...] czerwca 2017 r., wnosząc o zmianę wymienionego orzeczenia i przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu od skargi. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że ich sytuacja majątkowa została ocenia zbyt pochopnie w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2017 r. Referendarz sądowy nie wziął bowiem pod uwagę faktu, że nie posiadają oni żadnego majątku, a nadto są rodzicami dwóch małoletnich dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zgodnie z ogólna zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem sygnalizowanym w treści powołanego przepisu jest prawo pomocy, które w myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 245 p.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Jak wynika przy tym z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; (2) w zakresie częściowym – gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że we wnioskach z dnia [...] maja 2017 r. R. G. i R. G. wskazali na brak oszczędności oraz majątku, z którego mogliby uiścić wpis od skargi (k. 26-29 akt sądowych). Dodali zarazem, że ich miesięczne dochody nie wystarczają na pokrycie bieżących wydatków. Do środków tych skarżący zaliczyli w rubryce 10 wniosku z dnia [...] maja 2017 r. wynagrodzenie R. G. z tytułu umowy o pracę w kwocie [...]zł oraz wynagrodzenie R. G. z tytułu umowy o pracę w kwocie [...]zł. Do stałych zobowiązań, zgodnie z rubryką 11 wniosku z dnia [...] maja 2017 r., zaliczają się koszty utrzymania mieszkania w wysokości [...] zł. Informacje te pozostają jednak w sprzeczności z pozostałymi dokumentami zebranymi w sprawie bądź też jedynie fragmentarycznie obrazują sytuację majątkową skarżących. W oświadczeniach zawartych we wnioskach z dnia [...] maja 2017 r. skarżący nie wskazali bowiem na prowadzenie działalności gospodarczej. Wprawdzie z zeznania podatkowego [...] wynika, że przyniosła ona straty w 2016 r. (k. 48 akt sądowych). Niemniej w 2017 r. działalność ta mogła już stanowić źródło dochodu. Nie ulega natomiast wątpliwości, że dane dotyczące dochodu lub straty związanej z prowadzeniem przedsiębiorstwa istotnie wpływają na ocenę sytuacji majątkowej skarżących. We wnioskach z dnia [...] maja 2017 r. nie wskazano również, że R. G. otrzymywała wpłaty od "R.-B." Sp. z o.o. w Uroczysku w wysokości pozwalającej na uiszczenie wpisu od skargi (k. 48 akt sądowych). Skarżący nie przedstawili poza tym dokumentów pozwalających pełniej zobrazować prowadzoną przez nich działalność gospodarczą oraz spisu kosztów utrzymania ich rodziny. Przedłożyli tylko niektóre wyciągi z rachunków bankowych, wbrew otrzymanemu wezwaniu. Dokumenty te wskazują zarazem na m.in. dokonywanie płatności internetowych, w tym także za fakturę operatora telefonii komórkowej Play (data: [...] marca 2017 r. – k. 48 akt sądowych). Okoliczność ta dodatkowo wskazuje na nierzetelne przedstawienie sytuacji majątkowej przez skarżących. Należy również zaznaczyć, że oświadczenia dotyczące braku majątku nie zostały w żaden sposób poparte dokumentami lub wyjaśnieniami. Co więcej, biorąc pod uwagę jedynie oświadczenia i dokumenty złożone przez skarżących można przyjąć, że uiszczenie wpisu nie wywoła uszczerbku utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Wpis wynosi bowiem [...] zł, podczas gdy deklarowany miesięczny dochód R. G. i R. G. wynosi [...] zł przy kosztach [...] zł. Sygnalizowane w sprzeciwie z dnia [...] czerwca 2017 r. koszty utrzymania małoletnich dzieci nie zostały przy tym w żaden sposób wykazane przez skarżących. Mając na uwadze powyższe wywody, niemożliwe było ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżących i zweryfikowanie, czy przesłanki z art. 243 § 1 p.p.s.a. zostały spełniony. Trzeba przy tym zaznaczyć, że obowiązek dostarczenia informacji uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcach, którzy ponoszą negatywne konsekwencje swoich zaniechań. Dlatego Sąd podzielił stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu referendarza. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 259 § 1, art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. /-/ E. Podrazik