II SA/Po 342/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia [...].10.1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018 roku, poz. 570), art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy dnia 14.06.1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 roku, poz. 2096, dalej k.p.a.) art. 39 i art. 41 oraz art. 106 ust. 1 ustawy z dnia [...].03.2004 roku o pomocy społecznej (tj. z 2018 roku Dz. U. poz. 1508, ze zmianami, dalej u.p.s.) po rozpatrzeniu odwołania A. K. (dalej jako strona lub skarżący) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...].04.2018 roku, w przedmiocie: odmowy przyznania pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego, celowego specjalnego i zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu z przeznaczeniem na opłatę gazu w wysokości [...] zł. Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Skarżący we wniosku z dnia [...].02.2018 roku ubiegał się o przyznanie pomocy finansowej z przeznaczeniem na opłacenie bieżącego rachunku za gaz w kwocie [...]zł. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] marca 2018 r. organ ustalił, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w wynajmowanym lokalu. Oczekuje na lokal socjalny. Nie ponosi kosztów mieszkaniowych Jest osobą długotrwale chorą, po udarze mózgu. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. styczniu 2018 r. na dochód skarżącego składały się przyznany decyzją z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] zasiłek stały w wysokości [...] zł oraz emerytura z ZUS w wysokości [...] zł, przyznana decyzją z [...] września 2017 r. nr [...] od [...] lipca 2017 r. Świadczenie emerytalne jest obciążone potrąceniami komorniczymi w wysokości [...] zł. Łączny dochód skarżącego do dyspozycji po potrąceniach wyniósł [...] zł. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że uwzględniając treść art. 8 ust 1 pkt. 1 u.p.s. i § 1 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt. 2-9 oraz pkt. 11-15 tj. sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba (w przypadku skarżącego). Pan K. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w styczniu 2018 r. przekraczał powyżej wskazane kryterium dochodowe i tym samym nie posiadał uprawnienia do uzyskania pomocy w formie zasiłku celowego z tyt. art. 39 ust.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Dalej organ wskazał, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy lub zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu (art. 41 pkt 2 u.p.s.). Rozpatrując możliwość udzielenia w/w form pomocy w sytuacji skarżącego ustalono co następuje: A. K. od kilku lat nie reguluje czynszu. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku udokumentował zakup obuwia w wys. [...] zł. / styczeń 2018 r./ Natomiast jak ustalono w dniu [...].02.2018 r. świadczenie emerytalne objęte jest zajęciem komorniczym w wys. [...] zł. Tym samym po odliczeniu zajęcia komorniczego na zaspokojenie innych niezbędnych potrzeb skarżący dysponował kwotą [...]zł. Organ zaznaczył, iż przepis art. 41 pkt. 1 u.p.s. w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzić wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu (vide: wyrok NSA z dnia 19.01.2006r, sygn. akt I OSK777/05 LEX nr 194414). Analizując sprawę skarżącego organ nie znalazł żadnych przesłanek do uznania sytuacji życiowej ww. za szczególną, a środki finansowe, którymi dysponuje Pan K. umożliwiają samodzielne zabezpieczenie zgłaszanej potrzeby. Od w/w decyzji skarżący wniósł odwołanie do SKO w P. domagając się uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wyrażając generalnie niezadowolenie z treści rozstrzygnięcia. Opisaną we wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że skarżący przekracza kryterium dochodowe co uniemożliwia przyznanie zasiłku w trybie art. 39 u.p.s. Sytuacja pana K. nie jest sytuacją szczególną uzasadniającą przyznanie zasiłku specjalnego, w szczególności że kwota rachunku za gaz [...] zł nie jest wysoka i może być opłacona przez samego zainteresowanego. SKO wskazało, że pan A. K. jest wieloletnim podopiecznym pomocy społecznej i do uzyskania emerytury z ZUS utrzymywał się wyłącznie w oparciu o środki przyznawane mu przez MOPR w P., zatem organ pomocy społecznej ma prawo dokonać oceny istotności zgłaszanych potrzeb. W przedmiotowej sprawie skarżący dysponował własnym dochodem (zasiłek stały + emerytura), który z uwagi na nieopłacanie należności czynszowych może przeznaczyć na opłacenie chociażby mediów (energia elektryczne, gaz) dostarczanych do zajmowanego lokalu. W aktach sprawy znajduje się decyzja Prezydenta Miasta P. z [...] lutego 2018 r. nr [...] w której odmówiono przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu na opłatę energii elektrycznej w wysokości [...] zł, gazu w wys. [...] zł ( faktura za gaz nr [...] z terminem płatności do [...].01.2018r.), zakup żywności w wys. [...] zł, środków czystości w wys. [...] zł, leków w wys. 239,17 oraz butów wysokości [...] zł. Pismem z dnia [...] marca 2019 r. A. K. wniósł skargę na decyzję SKO z [...] lutego 2019 r. domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia dla niego pełnomocnika. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Postanowieniem z dnia 28 maja 2019 r. Starszy Referendarz Sadowy ustanowił dla skarżącego pełnomocnika i umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302., dalej "p.p.s.a.") w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta P. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego, celowego specjalnego i zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu z przeznaczeniem na opłatę gazu w wysokości [...] zł (faktura nr [...] z terminem płatności do [...].03.2018r.). W ocenie Sądu zaskarżone decyzje nie naruszają prawa. Po pierwsze, wskazać należy że A. K. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w wynajmowanym lokalu. Oczekuje na lokal socjalny. Nie ponosi kosztów mieszkaniowych Jest osobą długotrwale chorą, po udarze mózgu. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. styczniu 2018 r. na dochód skarżącego składały się przyznany decyzją z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] zasiłek stały w wysokości [...] zł oraz emerytura z ZUS w wysokości [...] zł, przyznana decyzją z [...] września 2017 r. nr [...] od [...] lipca 2017 r. Świadczenie emerytalne jest obciążone potrąceniami komorniczymi w wysokości [...] zł. Łączny dochód skarżącego do dyspozycji po potrąceniach wyniósł [...] zł, z której to kwoty skarżący wygospodarował [...] zł na zakup obuwia, wobec czego dysponował nadal kwotą [...]zł. Organy obu instancji słusznie zauważyły, iż dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.. Tym samym skarżący nie kwalifikował się do uzyskania pomocy w oparciu o przepis art. 39 powołanej ustawy. W tym miejscu wskazać należy, że w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Wynika to wprost z powołanego art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Pomimo ustalenia dotyczącego kryterium dochodowego konieczne było rozważenie ewentualnej, potencjalnej możliwości przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z uwzględnieniem okoliczności, w jakich się znalazł. Na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe" może być przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu. Organy obu instancji przeanalizowały pod tym kątem sytuację skarżącego dochodząc do przekonania, że nie zaistniały nadzwyczajne okoliczności pozwalające przyznać mu pomocy na zabezpieczenie zgłaszanej potrzeby tj. opłatę gazu w wysokości [...] zł. Jak wskazano, art. 41 pkt 1 u.p.s. posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". W doktrynie przyjmuje się, iż przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Tożsamą wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. o sygn. akt I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r. o sygn. akt I OSK 3072/18 – opublikowany na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. W ocenie Sądu decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu pomocy finansowej nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Sądowi wiadomym jest z urzędu, że skarżący znajduje się pod wieloletnią opieką z pomocy społecznej. Zanim uzyskiwał emeryturę z ZUS otrzymywał zarówno zasiłek okresowy, jak i zasiłki celowe na zaspokojenie zgłaszanych przez niego potrzeb. Aktualnie zaś sytuacja skarżącego zmieniła się- otrzymuje on zasiłek stały oraz emeryturę, miesięcznie dysponując kwotą ok [...] zł. Kwota ta przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Zgłaszana potrzeba- opłata rachunku za gaz związana jest wprawdzie zaspokojeniem podstawowych potrzeb bytowych skarżącego, niemniej jednak w ocenie Sądu w sytuacji skarżącego nie wystąpiły nagłe nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w oparciu o art. 41 u.p.s. Wręcz przeciwnie- jego sytuacja uległa poprawie w związku z uzyskaniem przez skarżącego stałego źródła dochodu - świadczenia emerytalnego. W rozpatrywanym okresie nie wystąpiły w życiu skarżącego szczególne, nadzwyczajne okoliczności, które są podstawa do przyznania zasiłku z w/w przepisu. Jeszcze raz należy zaznaczyć, iż art. 41 ustawy o pomocy społecznej w sposób jednoznaczny wskazuje na wyjątkowy charakter specjalnego zasiłku celowego. O możliwości jego przyznania nie decyduje bowiem dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Szczególne przypadki, o których mowa w tym przepisie, muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Sąd nie przeczy, że sytuacja finansowa A. K. nadal jest trudna, jednak wobec uzyskiwanych dochodów nie można dopatrzeć się, aby w rozpatrywanym okresie znalazł się on w okolicznościach szczególnie dotkliwych, które uzasadniałyby przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Ubocznie Sąd wskazuje, że przedstawiona wyżej stanowcza ocena dotycząca szczególnie uzasadnionego przypadku z art. 41 ustawy o pomocy społecznej odnosi się tylko do niniejszej sprawy i nie oznacza, że wykluczone jest udzielenie skarżącemu pomocy na inne potrzeby. Każda sprawa oceniana jest przez organ indywidualnie. W tym stanie rzeczy Sąd – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę uznając, że organy trafnie przyjęły, iż nie zachodziły przesłanki przyznania skarżącemu pomocy celowej w postaci zasiłku celowego albo specjalnego zasiłku celowego (względnie zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu).