II SA/Po 343/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019r. Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], działając na podstawie art. 2, art. 41 pkt 1 w zw. z art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.; dalej: "u.p.s."), § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. , poz. 1058) oraz art. 104 i art. 130 par. 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a."), przyznał A. K. specjalny zasiłek celowy w sierpniu 2018 r. w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup leków. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] sierpnia 2018 r. A. K. złożył wniosek m. in. o pomoc w formie zasiłku celowego na zakup leków. W dniach [...] sierpnia i [...] sierpnia 2018 r. dostarczył recepty wraz z wyceną. Obie specyfikacje stanowią wycenę wszystkich pozycji ujętych na przedłożonych przez zainteresowanego receptach w ilości zgodnej z receptami i opiewają na kwotę [...]zł. Ponadto wnioskodawca zwrócił się z prośbą o pokrycie kosztów zakupu suplementu diety [...] którego koszt wynosi [...] zł. Dalej organ I instancji wskazał, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Na dochód zainteresowanego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. lipcu 2018 r. składała się emerytura w wys. [...] zł. Kryterium dochodowe wynosi natomiast [...] zł, wobec czego wnioskodawca nie jest uprawniony do uzyskania pomocy w formie zasiłku celowego na mocy art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Jednakże, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy lub zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu. Rozpatrując możliwość udzielenia tej formy pomocy ustalono, że wnioskodawca nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania (nie opłaca czynszu), nie reguluje opłat za gaz i energię elektryczną. Jedynym udokumentowanym obciążeniem budżetu wnioskodawcy są potrącenia komornicze w wys. [...] zł z tytułu zaległych alimentów. Końcowo organ I instancji podkreślił, że przyznając świadczenie w wysokości [...] zł tj. w kwocie zgodnej ze specyfikacją z dnia [...] sierpnia 2018 r. i [...] sierpnia 2018 r. uznał, iż kwota ta w sposób wystarczający wspiera zaspokojenie przedmiotowej potrzeby. Wyceny dotyczą wszystkich leków przepisanych zainteresowanemu przez lekarzy. Natomiast żadna z recept nie dotyczy preparatu [...], który jak wynika z ustaleń organu, jest jedynie suplementem diety. Z uwagi na powyższe, w ocenie organu I instancji brak było podstaw do przyznania pomocy pieniężnej na jego zakup. W odwołaniu z dnia [...] września 2018 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego A. K. zakwestionował brak przyznania zasiłku na zakup leku [...] Wskazał, że jest to lek na utrzymanie sprawnych stawów. Jego brak w ubiegłym roku wywołał u niego ciężkie dolegliwości bólowe stawów. Z kolei w lutym i marcu 2018 r. odwołujący musiał być na ciężkich lekach przeciwzapalnych. Tymczasem gdyby profilaktycznie brał przez 3-4 miesiące [...], wg zaleceń i recepty od lekarza, która była i jest w aktach, nie musiałby bez potrzeby później zażywać leków przeciwzapalnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że odwołujący jest osobą samotnie gospodarującą, która obecnie ma przyznaną emeryturę z ZUS w wysokości [...] zł (po uwzględnieniu potrącenia komorniczego o charakterze alimentacyjnym w kwocie [...]zł). Odwołujący nie uiszcza żadnych opłat za mieszkanie, z którego ma orzeczoną eksmisję ze wskazaniem lokalu socjalnego. Co więcej, odwołującemu przyznano oprócz pomocy na zakup leków w kwocie [...]zł również pomoc w formie 1 gorącego posiłku dziennie w okresie od [...] sierpnia 2018 r. do [...] grudnia 2018 r. w formie doładowania do karty [...] na 141 posiłków. Dodatkowo jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, odwołujący otrzymuje zasiłek z przeznaczeniem na zakup żywności w wysokości [...] zł miesięcznie, zatem posiada możliwości finansowe, aby samodzielnie sfinansować zakup suplementu diety pozwalający utrzymać sprawność stawów. Z przedłożonego zaświadczenia od laryngologa wynika konieczność przyjmowania leku [...] (aerozol do nosa) oraz [...] celem leczenia uczuleniowego zapalenia błony śluzowej nosa oraz konieczność konsultacji w poradni bezdechu sennego. W przedstawionych dokumentach brak wskazania lekarskiego, co do przyjmowania suplementu diety [...], co powoduje brak podstaw do przyznania środków na ten cel, tym bardziej, iż jest to suplement diety, a nie lek. W skardze z dnia [...] marca 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, wyrażając niezadowolenie z ich treści. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], w której przyznano A. K. specjalny zasiłek celowy w sierpniu 2018 r. w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup leków. We wniosku inicjującym postępowanie administracyjne z dnia [...] sierpnia 2018 r. skarżący wystąpił m. in. o pomoc finansową na wykupienie leków na receptę oraz leków regenerujących stawy (k. 4 akt adm. organu I instancji). Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] sierpnia 2018 r. skarżący sprecyzował złożony wniosek wskazując, że oczekuje pomocy finansowej na zakup leków na receptę według przedstawionej wyceny oraz preperatu [...] bez recepty, łącznie ok. [...] zł (k. nienumerowana akt organu I instancji). Rozpoczynając rozważania prawne w tym zakresie należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł. Stosownie do art. 8 ust. 3 pkt 1, 2 i 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych (pkt 1), składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach (pkt 2), a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (pkt 3). Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że w rozpoznawanej sprawie organy w sposób prawidłowy obliczyły dochód skarżącego, który w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w lipcu 2018 r., wyniósł [...] zł. Na tę kwotę składa się świadczenie emerytalne skarżącego w kwocie [...]zł brutto, od której należy odjąć zaliczkę na podatek dochodowy w wysokości [...] zł oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...]zł (k. 1 akt adm. organu I instancji). Choć przy tym kwota netto do wypłaty skarżącemu wynosiła [...] zł, brak było podstaw, aby od dochodu skarżącego odliczyć również potrącenie komornicze na poczet świadczenia alimentacyjnego, które dokonuje ZUS w kwocie [...]zł. W świetle art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. kwota dochodu ulega bowiem pomniejszeniu wyłącznie o kwoty alimentów świadczonych w celu spełnienia obowiązku alimentacyjnego bieżącego. Brak jest natomiast podstaw do pomniejszania przychodu o kwotę zaległych świadczeń alimentacyjnych i ewentualnych odsetek, a także kosztów egzekucyjnych (por. wyrok NSA z 14 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 3286/14 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Organy rozstrzygające w niniejszej sprawie w sytuacji braku podstaw – ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego - do przyznania wnioskodawcy świadczenia w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 u.p.s zasadnie również oceniły, czy okoliczności sprawy uzasadniają przyznanie zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wskazany przepis posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". W doktrynie przyjmuje się, iż przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Tożsamą wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy podkreślić należy, że Prezydent Miasta [...] przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy z art. 41 pkt 1 u.p.s. na zakup wszystkich leków, które zostały przepisane na receptach. W toku postępowania skarżący przedłożył dwie recepty z dnia [...] sierpnia 2018 r. (k. 2 akt adm. organu I instancji) oraz recepty z dnia [...] sierpnia 2018 r. i z dnia [...] sierpnia 2018 r. (k. 9 akt adm. organu I instancji) wraz ze specyfikacjami sprzedaży z dnia [...] sierpnia 2018 r. i z dnia [...] sierpnia 2018 r. na łączną kwotę [...]zł (k. 3 i k. 10 akt adm. organu I instancji). Wbrew twierdzeniu skarżącego, w aktach sprawy nie znajduje się przy tym żaden dokument podpisany przez lekarza, z którego wynikałoby zalecenie stosowania suplementu diety – preparatu [...] Jak słusznie przy tym zauważyły organy pomocy, zakup wskazanego suplementu diety leży w możliwościach finansowych skarżącego. Posiada on bowiem stały dochód z tytułu emerytury, skarżącego nie obciążają również koszty związane z eksploatacją lokalu mieszkalnego, który zajmuje. W sierpniu 2018 r. skarżący był objęty pomocą ze strony Ośrodka w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie [...]zł miesięcznie (od lipca do września 2018 r.), a ponadto w okresie od [...] sierpnia do [...] grudnia 2018 r. została mu przyznana nieodpłatna pomoc w formie jednego gorącego posiłku dziennie (k. 14 akt adm. organu I instancji). Zdaniem Sądu decyzja przyznająca skarżącemu specjalny zasiłek celowy na zakup leków w wysokości [...] zł, a więc w kwocie niższej, niż żądana przez skarżącego, nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Sądowi wiadomym jest z urzędu, że skarżący znajduje się pod wieloletnią opieką organów pomocy społecznej. Zanim uzyskał emeryturę z ZUS otrzymywał zarówno zasiłek okresowy, jak i zasiłki celowe na zaspokojenie zgłaszanych przez niego potrzeb. Zgłaszana potrzeba - sfinansowanie suplementu diety [...] związana jest wprawdzie z zaspokojeniem potrzeb skarżącego, który cierpi na zwyrodnienie stawów, niemniej jednak zdaniem Sądu w sytuacji skarżącego nie wystąpiły nagłe nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie wyższej pomocy w oparciu o art. 41 u.p.s. Choroba skarżącego jest długotrwała i nie stanowi nowej okoliczności w sprawie, a sama sytuacja finansowa skarżącego uległa poprawie w związku z uzyskaniem przez skarżącego stałego źródła dochodu - świadczenia emerytalnego. Wskazywana więc przez skarżącego, a znana organom, jego sytuacja życiowa (z jednej strony trudna ze względu na wiek i stan zdrowia, a z drugiej strony polepszona przez posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej), nie jest sytuacją, która – jako taka – może kwalifikować się jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. w zakresie żądania dofinansowania zakupu suplementu diety. Art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. w sposób jednoznaczny wskazują na wyjątkowy charakter przyznawanych na jego podstawie świadczeń. O uprawnieniu do nich nie decyduje bowiem dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Z tej formy pomocy społecznej nie można wyprowadzać wniosku, że przyznanie tego rodzaju zasiłku jest obowiązkiem organu. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego albo zasiłków okresowych i celowych pod warunkiem zwrotu uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Szczególne przypadki, o których mowa w tym przepisie, muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Przyjąć zatem należy, iż specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a jednocześnie nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), oddalił skargę.