II SA/Po 347/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2009 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie oddala skargę. /-/ E. Brychycy /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak /-/ W. Batorowicz Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia (...) lutego 2009 r. nr (...), działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił M. D. przyznania uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że mąż wnioskodawczyni - J. D., uzyskał uprawnienia w byłym Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (dalej ZBoWiD) z tytułu walki zbrojnej o utrwalenia władzy ludowej od dnia (...) kwietnia 1945 r. do dnia (...) października 1945 r. podczas służby pełnionej w jednostkach Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (dalej KBW). Ze zgromadzonych w aktach ZBoWiD informacji wynikało, że J. D. brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem. Okoliczność powyższa została potwierdzona pismem z Instytutu Pamięci Narodowej (dalej IPN) z dnia (...) lutego 2009 r., w którym wskazano, że w okresie pełnienia służby przez J. D. żołnierze 8 Pułku KBW brali udział w walkach z Armią Krajową, NSZ oraz oddziałami podziemia niepodległościowego. Z przedstawionych dokumentów wynikało, że J. D. podczas pełnienia służby w KBW wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych. Tym samym w sprawie zastosowanie znalazł art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach, zgodnie z który pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcje w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalność wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W dalszej kolejności wskazano, że w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, iż udział w ramach służby w KBW w walkach z niepodległościowym podziemiem, nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej, powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Stąd, skoro istniały przesłanki do pozbawienia J. D. uprawnień kombatanckich, uznać należało, że istnieją przesłanki do odmowy przyznania uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. W ustawowym terminie M. D. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że podstawą odmowy przyznania uprawnień było pismo z IPN, w którym podano, że mąż był żołnierzem 8 Pułku KBW, wskazując jednocześnie, że nie znaleziono akt osobowych, na podstawie których możliwe byłoby potwierdzenie jego osobistego udziału w walkach. Wskazała, że J. D. służył w 3 pułku KBW, do którego został skierowany, co potwierdzają wpisy w książeczce wojskowej zmarłego męża. Decyzją z dnia (...) kwietnia 2009 r. nr (...), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia (...) lutego 2009 r. Zdaniem organu M. D. nie wskazała we wniosku nowych faktów, które były nieznane organowi podczas podejmowania decyzji. Podkreślono, iż rozpatrując sprawę organ dostrzegł, że w aktach znajduje się Protokół z przeglądu akt weryfikacyjnych Nr (...), lecz jest to dokument utrwalający określoną czynność przeprowadzoną w toku postępowania, nie będący jednakże decyzją administracyjną. Jako "nieakt" nie może zostać uchylony lub zmieniony, nie wywołuje również skutku w postaci niemożności przeprowadzenia ponownej weryfikacji akt. Wskazano, że 3 Pułk KBW wchodził w skład 8 pułku KBW, który w okresie pełnienia w nim służby przez męża wnioskodawczyni brał udział w walkach z NSZ, Armią Krajową oraz innymi organizacjami walczącymi o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej, a okoliczność ta, zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r., stanowi podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. W tych okolicznościach nie ma możliwości przyznania wnioskowanych uprawnień wdowy po kombatancie. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła M. D. podtrzymując, że jej mąż nie pełnił służby w 8 Pułku KBW, lecz w 3 Pułku KBW. Podniosła, iż zasady logiki nakazują zakwestionować stwierdzenie organu, iż jeden pułk wchodził w skład innego pułku, a Urząd nie rozpatrywał służby jej męża w 3 Pułku, a tylko w 8 Pułku. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędy do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, w całości podzielając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wskazał ponadto, iż spełnienie przesłanek z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy wyklucza uzyskanie uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek tytułu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Przedmiotem toczącego się przed organami administracji publicznej postępowania była kwestia dokonania oceny, czy skarżącej M. D. przysługują uprawnienia kombatanckie po zmarłym mężu. W tym miejscu wyjaśnić należy, iż uprawnienia wdowy po kombatancie są uprawnieniami nie samoistnymi ale pochodnymi, których nabycie jest uzależnione od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby je, gdyby żył (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r., sygn. akt III AZP 32/95, publ. OSNAPiUS 1996, Nr 15, poz. 206). Tym samym, w przypadku stwierdzenia, że uprawnienia przyznane zmarłemu należało mu odebrać z uwagi na spełnienie przesłanek określonych w ustawie o kombatantach, niemożliwe staje się ich uzyskanie przez małżonkę zmarłego. Jednocześnie okoliczność, że współmałżonek wdowy ubiegającej się o uprawnienia zmarł jako kombatant, nie jest sama w sobie decydującą o wykluczeniu badania, czy wdowie należą się uprawnienia w świetle wymagań ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. (por. wyrok NSA z 06 listopada 2000 r. sygn. akt V SA 290/00 Lex nr 81359). Okolicznością taką nie jest także wynikający z akt administracyjnych niniejszej sprawy fakt przystąpienia za życia kombatanta weryfikacji do uprawnień, w wyniku której kombatant zachował status kombatanta. Zważyć bowiem należy, iż w przypadku męża skarżącej taka weryfikacja miała miejsce w 1997 roku, co dokumentuje znajdujący się w aktach osobowych J. D. Protokół z przeglądu akt weryfikacyjnych Nr (...) (karta nr 10), a w jej wyniku potwierdzono uprawnienia przyznane przez ZBOWiD. Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944 - 56 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie zadań podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Jak wynika z materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy, a w szczególności z wpisów w książeczce wojskowej oraz z zaświadczenia Kierownika Archiwum Inspektoratu Obrony Terytorialnej z dnia (...) listopada 1974 r. (...) (karta nr 5 akt), J. D. okresie od dnia (...) kwietnia 1945 r. do (...) września 1947 r. pełnił służbę wojskową w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego - w 3 Pułku i jest to okoliczność niekwestionowana przez skarżącą. Zważyć należy, iż Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi, działającą poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej jako jednostka aparatu bezpieczeństwa publicznego (por. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 1992 r. -II UZP 7/91 - OSNC APU nr 10/92, poz. 174, podzielona przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r., sygn. akt T 15/93 - opublikowane OTK 1994/1/4). Wskazać także należy, iż pozbawienie uprawnień kombatanckich osoby, która pełniła służbę w KBW, wiąże się z wykonywaniem przez nią zadań śledczych i operacyjnych w zwalczaniu osób, organizacji walczących na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Skład sędziowski rozpatrujący niniejszą sprawę podziela ten kierunek wykładni wskazanego przepisu, zgodnie z którym przyjęto, iż zwrot "zadania śledcze i operacyjne" nie wymaga ustalenia obu rodzajów działalności łącznie (por. wyrok NSA z 28 marca 2000 r. sygn. akt V SA 1815/99 - niepublikowany, wyrok NSA z 8 maja 2000 r., sygn. akt V SA 2573/00 - niepublikowany, wyrok NSA z 10.02.2005 r. sygn. OSK 1126/04). Skoro mąż skarżącej pełnił służbę w ramach struktur KBW i jednocześnie z dokumentacji zawartej w aktach wynika, iż jednostki w których służył brały udział w walkach z organizacjami niepodległościowego podziemia, to uznać należy, iż zachodzą przesłanki pozbawienia uprawnień kombatanckich i to niezależnie od tego, do jakiego pułku został on w ramach pełnionej służby przydzielony. Pełnienie służby w KBW przekreśla także możliwość uzyskania uprawnień kombatanckich z innych tytułów, w tym także z tytułu uczestniczenia w walkach z oddziałami UPA. W tych okolicznościach zarzut wydania decyzji w oparciu o niekompletne zasoby archiwalne nie ma znaczenia dla wyniku sprawy, przy czym w ocenie Sądu zarzut ten jest niezasadny także z tej przyczyny, że w piśmie IPN z dnia (...) października 2008 r. wskazano podstawę archiwalną udzielenia wyjaśnień (karta nr 29 akt administracyjnych). Znaczenia takiego nie ma także brak odwołania się przez Kierownika Urzędu do materiałów źródłowych odnośnie struktury organizacyjnej 8 Pułku KBW, choć w zaskarżonych decyzjach wskazano, iż 3 Pułk KBW wchodził w struktury 8 Pułku, opierając się w tym zakresie na notatce służbowej, która z zasady nie jest potwierdzeniem dokonania czynności dowodowej zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe uchybienie w ocenie Sądu nie stanowi okoliczności uzasadniającej uchylenie zaskarżonej decyzji, bowiem bezspornym jest pełnienie przez J. D. służby w strukturach KBW oraz udział w ramach tej służby w walkach z oddziałami niepodległościowego podziemia. Z punktu widzenia wymagań ustaw o kombatantach, pełnienie służby wojskowej w jednostkach KBW, nawet gdy przydział do tych jednostek nie był w pełni dobrowolny i miał miejsce w ramach obowiązkowej służby wojskowej, powoduje utratę uprawnień kombatanckich. Tym samym ziszczeniu uległy przesłanki uzasadniające pozbawienie uprawnień kombatanckich. W konsekwencji niemożliwe stało się nabycie powyższych uprawnień przez skarżącą M. D. - jako wdowie po kombatancie. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ E. Brychcy /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ W. Batorowicz