II SA/Po 3476/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) Sędziowie Sędzia NSA Maria Hrycaj Sędzia NSA Rafał Batorowicz Protokolant referent - stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich ; I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ R.Batorowicz /-/ M.Dybowski /-/ M.Hrycaj Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.- dalej ustawa) pozbawił M.W. uprawnień kombatanckich, przyznanych przez ZW ZBoWiD w Z.G. decyzją z dnia [...] r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej od [...] r. do [...]r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż M.W. w okresie zaliczonym przez b. ZBoWiD jako działalność kombatancką pełnił służbę w Wojsku Polskim. W okresie służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy; stan faktyczny ustalono na podstawie akt ZBoWiD. Z nadesłanych przy piśmie z dnia [...] r. przez Zainteresowanego: kopii karty ewakuacyjnej, uwierzytelnionego odpisu książeczki wojskowej i kopii dokumentu rosyjskojęzycznego i jego tłumaczenia przez tłumacza przysięgłego, zaświadczającego, że ww wziął udział w zajęciach praktycznych z "rozminowywania i zebrania niewypałów", nie wynika, by M.W. był żołnierzem Istriebitielnych Batalionów i brał udział w walkach z UPA w tym okresie. Termin do składania wniosków w sprawie rozszerzenia okresów działalności kombatanckiej upłynął dnia [...] r. ( art. 22 ust. 3 ustawy). Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśniania, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy. M.W., wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy, zwrócił się o wnikliwe jej zbadanie. Będąc kombatantem nie widział potrzeby rozszerzania podstaw uprawnień o służbę w Istriebitielnych Batalionach. Legitymację służbową z Wojenkamatu i z Komendy tychże batalionów zabrano Odwołującemu się w Zbarażu tłumacząc, że takich dokumentów nie należy wywozić za granicę. Zainteresowany miał kłopoty z wydostaniem się ze Zbaraża; mimo, że wojna się skończyła, ludność- szczególnie polska- potrzebowała ochrony. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.138 § 1 p.1 w zw. z art.127 § 3 kpa utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r. Motywując decyzję Kierownik Ud/sKiOR podniósł w szczególności, że wniosek M.W.ego nie wniósł nic nowego do sprawy a Strona nie nadesłała dokumentów, mogących być podstawą zmiany decyzji. M.W. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący wskazał, że służba w KBW wynikała z obowiązku służby wojskowej, nie zaś z chęci utrwalania władzy ludowej. Zainteresowany służył w Istriebitielnym Batalionie w Zbarażu na Ukrainie, gdzie służył w obronie ludności cywilnej- Polaków i przy rozminowywaniu. Zainteresowany miał trudności z repatriacją do Polski, a legitymacja służby w Istriebitielnym Batalionie została Mu odebrana. Kierownik Urzędu nie honoruje nadesłanych dokumentów, podnosząc, że za późno zgłoszone. W piśmie procesowym z dnia [...] r. Skarżący wskazał między innymi opis konkretnych działań, podejmowanych w ramach służby w Istriebitielnym Batalionie w miejscowości Berezowica Mała. Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.-obecnie j.t.Dz.U.42/02/371 ze zm.), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art.2 i art.4. Skarżący wykazywał, że zachodziły wobec niego przesłanki do zachowania tych uprawnień, bowiem w 1945 r. pełnił służbę w Istriebitielnym Batalionie w Zbarażu w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-45 ( art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że wniosek osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, winien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich (uchwała 7 S NSA z 4.3.2002-OPS 13/01-Pr.Pracy 6/02/42). Zachowanie uprawnień dotyczy sytuacji, gdy zainteresowany otrzymał lub mógł otrzymać uprawnienia kombatanckie także z innych tytułów określonych w ustawie- w szczególności z tytułu uczestniczenia w tzw. Niszczycielskich Batalionach ( Istriebitielnych Batalionach) na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-45. Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r.- sygn. SK 4/02 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 22 ust. 3 ustawy niezgodny jest z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP ( Dz.U. 72/03/658). Tym samym błędnie Kierownik Urzędu przyjął, że nie był obowiązany do badania, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i 4 ustawy. Skarżący już w deklaracji członkowskiej ZBoWiD z dnia [...] r. i w dołączonym doń życiorysie ( bez daty), a następnie w piśmie z dnia [...] r. wskazał, że brał udział w akcjach rozminowywania i zbierania niewypałów w Zbarażskiej Komendzie Osoawiachima (k. [...] - legitymując się zaświadczeniem z [...] r.); że jesienią 1944 r. wstąpił do batalionu szturmowego w Zbarażu ( Istriebitielnyj Batalion), z początkiem 1945 r. został powołany przed Rejonową Komendę w Zbarażu, gdzie jego zadaniem była likwidacja niewypałów i rozminowywanie pól minowych, nadal należąc do batalionu szturmowego; w listopadzie 1945 r. wyjechał na Zachód ( k. [...] ); że brał udział w protokolarnym detonowaniu niewypałów a dokumenty owe winny znajdować się w archiwach ( k. [...] - powołując "odpis z języka rosyjskiego"); że "był tylko w oddziałach pomocniczych w czasie wojny", że dowódcą zgrupowania był major i że Skarżący rozminowywał pola minowe w m. Kozłów ( k. [...] ); że wielokrotnie brał udział w akcjach bojowooperacyjnych w likwidacji band (k. [...] akt administracyjnych). Mimo, że jako podstawę ustaleń organ administracji wskazał akta b. ZBoWiD, faktów tych Kierownik Urzędu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie zamieścił ani się doń nie ustosunkował, naruszając art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 kpa. Ustawodawca nałożył na organ administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W nauce historii trafnie wskazuje się, że Istriebitielnyje Bataliony ( zwane też Istriebitielnymi Otriadami ) były jednostkami NKWD ( J. Rutkiewicz, W. N. Kulikow "Wojska NKWD 1917-46" Warszawa 1998 s. 29, 31). Jednakże z uwagi na masowe mordy na ludności polskiej, dokonywane przez nacjonalistów ukraińskich w latach 1943- 45, uczestniczenie w Istriebitielnych Batalionach na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim ( gdzie owe mordy miały miejsce) w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-45, zostało uznane przez nowego ustawodawcę za działalność kombatancką. W postępowaniu weryfikacyjnym wykazanie owej działalności, pozwala na zachowanie uprawnień kombatanckich ( art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy). Zbaraż, obecnie w obwodzie tarnopolskim ( "Nowa encyklopedia powszechna PWN" W-wa 1997 t. 6 s. 998), do 17 września 1939 r. znajdował się w województwie tarnopolskim II Rzeczypospolitej. Koniecznym w tej sytuacji staje się wyjaśnienie, czy Skarżący uczestniczył w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami w Istriebitielnym Batalionie w dawnym województwie tarnopolskim. W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu nie rozważał, czy w przypadku M.W.ego nie zachodzą przesłanki z art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy. Z odpisu dokumentów złożonych przez Skarżącego zdaje się wynikać, że dnia 10 kwietnia 1945 r. legitymował się już ukończonym, siedemdziesięciogodzinnym kursem rozminowywania ( k. [...] ). Obowiązkiem Kierownika Urzędu było należycie i wyczerpująco informować Zainteresowanego o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie Jego praw, będących przedmiotem niniejszego postępowania- w szczególności o potrzebie ubiegania się we właściwych archiwach polskich bądź ukraińskich o dokumenty bądź ich uwierzytelnione odpisy, mogące wskazać, czy M.W. uczestniczył w okresie od jesieni 1944 r. do dnia repatriacji (k. [...] ) uczestniczył w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami w Istriebitielnym Batalionie w dawnym województwie tarnopolskim. Kierownik Urzędu winien, realizując zasadę prawdy obiektywnej ( art. 7 i art. 77 § 1 kpa), zwrócić się do właściwych merytorycznie archiwów polskich bądź ukraińskich, o udostępnienie owych materiałów źródłowych. Kierownik Urzędu winien także rozważyć konieczność przeprowadzenia dowodu z zeznań strony ( art. 86 kpa); okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia sprawy może także ustalić w oparciu o domniemanie faktyczne ( art. 231 kpc; Z. Janowicz " Kpa- komentarz" W.Pr. PWN 1999 s. 217 uw. 1d; H. Dolecki "Ciężar dowodu w polskim procesie cywilnym" W.Pr. PWN 1998 s. 167 i n.). Dokonanie analizy dowodów i ocena materiału dowodowego winna mieć miejsce nie później niż w momencie wydania decyzji rozstrzygającej sprawę, a motywy decyzji winny wynikać z uzasadnienia decyzji, jako jej integralnej części (art. 107 § 3 kpa; wyrok NSA z 8.9.1989 r.-II SA 390/89- OSP 6/91/140 z akceptującą glosą M. Mincer- Jaśkowskiej). Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Urzędu przeprowadzi dowody konieczne dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ( ewentualnie zasięgając informacji w stosownych archiwach) i starannie je oceni, a wynik ustaleń i oceny zaprezentuje w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi art. 107 § 3 kpa. Wobec powyższego obie decyzji należało uchylić (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm.). /-/ R.Batorowicz -/ M.Dybowski /-/ M.Hrycaj JFS