II SA/Po 348/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku uczestnika postępowania D. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze sprzeciwu Z. C. na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2017r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na nadbudowę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Uczestnik postępowania D. S. po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. We wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF uczestnik argumentował, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i zawodowej. Brak stałej pracy, od listopada 2016r. ma zawieszoną działalność gospodarczą z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorą matką, wymagającą całodobowej opieki. Pierwszą pracę podjął dopiero w listopadzie 2017r. na umowę zlecenia. Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest współwłaścicielem w 1/6 domu w zabudowie bliźniaczej o powierzchni [...] m² i wartości około [...] zł., położonego w P. Nadto podał, że posiada oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych na kwotę około [...] zł. oraz papiery wartościowe i inne prawa majątkowe na kwotę kilku tysięcy złotych. Aktualnie uzyskuje dochód z umowy zlecenia na kwotę około [...] zł netto miesięcznie. Wskazał, że stałe miesięczne wydatki wynoszą około [...] zł na utrzymanie domu. Przyznanie prawa pomocy w całości osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest uczestnik postępowania) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2017, poz. 1369 ze zm.), dalej "P.p.s.a.". Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy wynika, że nie ma on dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Z oświadczenia uczestnika zawartego we wniosku o prawo pomocy wynika, że osiągane dochody w całości zaspokajają wszystkie koszty jego koniecznego utrzymania. Wprawdzie nie pracował przez okres ostatniego roku, ale nadal dysponuje oszczędnościami w znacznej wysokości [...] zł. Nie podał przy tym by miał jakich zaległości płatnicze, czy trudności w regulowaniu wszystkich swoich zobowiązań z tytułu opłat za media, kosztów utrzymania domu, leczenia, które zalicza się do koniecznych kosztów bieżącego utrzymania. Istotą prawa pomocy jest jednak udzielenie pomocy finansowej tylko takim osobom, które po uiszczeniu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania nie posiadają już żadnych wolnych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Wnioskodawca tymczasem dysponuje oszczędnościami w kwocie około [...] zł. oraz dodatkowym zabezpieczeniem w postaci papierów wartościowych na kwotę kilku tysięcy złotych. Skorzystanie z dobrodziejstwa prawa pomocy jest możliwe tylko w sytuacji, gdy środki jakimi dysponuje wnioskodawca pozwalają jedynie na poniesienie koniecznych wydatków bieżącego utrzymania. Inaczej mówiąc, z dobrodziejstwa prawa pomocy może skorzystać strona, gdy po uiszczeniu niezbędnych kosztów koniecznego utrzymania nie pozostają już żadne wolne środki, które można by przeznaczyć na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Skoro uczestnik gromadzi oszczędności w kwocie tak znacznej, wielokrotnie przewyższającej koszty niniejszego postępowania, to brak przesłanek do zwolnienia go z obowiązku poniesienia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zauważyć należy, że wysokość wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej wynosi 250 zł. Podkreślić przy tym należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami ciążącymi na stronie. Uczestnik ma możliwości by powyższą kwotę uiścić oraz ponieść honorarium profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Zasadą jest, że skoro strona postępowania dysponuje oszczędnościami, to brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami, które co do zasady winna ponieść strona postępowania. Skoro uczestnik dysponuje oszczędnościami, to wynika z tego że zaspokaja wszystkie swoje potrzeby, stałe zobowiązania i wydatki, nawet te przekraczające niezbędne koszty bieżącego utrzymania i ma możliwości by posiłkować się oszczędnościami, gdy zabraknie środków z bieżących wpływów. Uczestnik oświadczył, że nie pracował na stałe przez okres roku. Zrozumiałe jest, że uczestnik zapobiegliwie gromadzi oszczędności, ale nie ma możliwości pokrycia kosztów niniejszego postępowania ze środków publicznych, gdy wnioskodawca dysponuje oszczędnościami w znacznej kwocie. W takim stanie rzeczy, opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy, przyjąć należy, że wnioskodawca dysponuje wolnymi środkami finansowymi, z których może pokryć koszty niniejszego postępowania w całości. Okoliczności te musiały skutkować odmową przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska