II SA/Po 35/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy sprawy ze skargi P. G. na decyzję Wielkopolskiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2010 r. znak [...] w przedmiocie obowiązku sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ E. Podrazik Wnioskiem z dnia [...] marca 2012 r. P. G. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w całkowitym zakresie przez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub rady prawnego. Skarżący wskazał, iż jego źródłem utrzymania są niskie dochody z gospodarstwa rolnego. Dodał także, iż nie może spieniężyć posiadanego wyposażania, ponieważ oznaczałoby to likwidację gospodarstwa, ani wziąć kredytu, gdyż nie jest w stanie go spłacić. Postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania P. G. prawa pomocy. Pismem z dnia [...] kwietnia 2012 r. P. G. wniósł sprzeciw od tego postanowienia. W uzasadnieniu skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie jego wniosku, wskazując iż prowadzone przez niego gospodarstwo ucierpiało z powodu bardzo niskich temperatur na przełomie stycznia i lutego. Zasiewy zbóż oraz oziminy uległy wymarznięciu, a nie były ubezpieczone, gdyż nie posiadał on środków pieniężnych na ten cel. Klęska oraz skala strat spowodowanych siarczystym mrozem sprawiły, iż nie jest on w stanie uiścić kosztów niniejszego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracji zważył, co następuje Sprzeciw okazał się bezzasadny. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, iż Sąd rozpatruje na nowo i od podstaw wniosek w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Jak wynika z art. 244 § 1 powołanej ustawy, na prawo pomocy składa się (1) zwolnienie od kosztów sądowych oraz (2) ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przepis art. 245 cytowanej ustawy precyzuje, iż prawo pomocy można przyznać w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje ono zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie pełnomocnika, podczas gdy w zakresie częściowym – zwolnienie tylko od opłat sądowych albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków bądź obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika. Z kolei art. 246 § 1 cytowanej ustawy wyjaśnia, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten zarazem wskazuje, iż obowiązek podania przyczyn, które uprawdopodabniają zły stan majątkowy, ciąży na wnioskodawcy. W tej mierze Sąd nie jest zatem zobowiązany do zgromadzenia materiałów przemawiających za udzieleniem omawianego wsparcia finansowego. Wreszcie, zgodnie z art. 252 § 1 i 2 powołanej ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być złożony na urzędowym formularzu. Osoba ubiegająca się o tę formę wsparcia powinna złożyć dokładne oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach, a jeśli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnianiu lub pozostawaniu w innym stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy Sąd doszedł do wniosku, iż P. G. nie mógł otrzymać prawa pomocy w całkowitym zakresie, jak tego żądał we wniosku z dnia [...] marca 2012 r. (k. 121-122 akt sądowych). Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje bowiem jednoznacznie, iż skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. We wniosku z dnia [...] marca 2012 r. skarżący podał, że jego źródłem utrzymania są niskie dochody, jakie uzyskuje z gospodarstwa rolnego. Zaznaczył ponadto, iż nie może spieniężyć wyposażenia, gdyż w istocie oznaczałoby to likwidację gospodarstwa. Nie może też pożyczyć pieniędzy, ponieważ nie będzie w stanie ich zwrócić. Skarżący zaznaczył przy tym, iż posiada dom o pow. 132 m² oraz gospodarstwo rolne o pow. 21,23 ha (3,5 ha przeliczeniowych), a także podstawowy sprzęt rolniczy do upraw polowych. Otrzymywany dochód określił jako 567 zł na miesiąc, dodając iż spłaca kredyt na wznowienie produkcji w gospodarstwie po szkodach spowodowanych przez suszę w 2009 r. Z załączonego przez niego zaświadczenia Wójta Gminy O. z dnia [...] marca 2012 r., nr [...], wynika, iż P. G. powinien osiągać dochód z gospodarstwa w wysokości 8.135,88 zł rocznie, zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2011 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2010 r. (M.P. nr 87 poz. 917) (k. 130 akt sądowych). W aktach sądowych znajduje się ponadto umowa o kredyt obrotowy w kwocie 42.000 zł oraz z terminem spłaty w dniu [...] marca 2013 r. zawarta przez skarżącego w dniu [...] kwietnia 2009 r. (k. 32 akt sądowych). Zgodnie z jej treścią kapitał kredytu powinien być spłacony w 2 ratach po 21.000 zł do dnia [...] marca 2011r. i [...] marca 2013 r., a odsetki w systemie kwartalnym. Należy także wskazać na decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia [...] listopada 2010 r., na mocy której przyznano skarżącemu za 2010 r. jednolitą płatność obszarową w wysokości 10.966,38 zł i uzupełniające opłaty obszarowe w wysokości 3894,63 zł oraz 1145,87 zł (k. 32 akt sądowych). Zarówno aktualizacja wysokości tej ostatniej formy dochodu skarżącego, jak i pełniejsze zobrazowanie jego sytuacji majątkowej jest jednak niemożliwe ze względu na nieprzedstawienie przez P. G. dalszych informacji. Mimo wezwania z dnia [...] marca 2012 r., ograniczył się on wyłącznie do wskazania w piśmie z dnia [...] marca 2012 r., iż prowadzone przez niego gospodarstwo rozliczane jest w sposób ryczałtowy, a on sam nie prowadzi rozliczeń przychodów i rozchodów. Nie może też przedstawić żadnych faktur, ani udokumentować swoich twierdzeń. Nie ulega zatem wątpliwości w ocenie Sądu, iż przedstawiony przez skarżącego stan faktycznie nie jest wystarczający do przyznania mu prawa pomocy. Załączone dokumenty zdają się przy tym pozostawać przynajmniej częściowo w sprzeczności, gdyż niektóre z nich wskazują na niskie dochody skarżącego, podczas gdy inne podkreślają jednak jego wysoką zdolność kredytową oraz dysponowanie uzyskanymi z banku środkami, jak i dopłatami ze strony państwa do gospodarstwa rolnego. Trzeba przy tym podkreślić, że dokumenty potwierdzające niskie dochody P. G. albo poparte są wyłącznie jego oświadczeniami albo zawarte w nich wyliczenia wynikają jedynie ze statystyki, a nie z rzeczywistej rentowności gospodarstwa. Tym samym nie można tez uznać, że spełnione zostały warunki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie. Z załączonych przez niego dokumentów nie wynika bowiem w sposób niebudzący wątpliwości, iż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie natomiast tych okoliczności jest konieczne i obciąża skarżącego. Przyznanie prawa pomocy stanowi przy tym wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia kosztów przez strony i nie może być interpretowane rozszerzająco. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji. /-/ E. Podrazik