II SA/Po 3561/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący del. Sędzia NSA Rafał Batorowicz ( spr ) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska As. Sąd. Edyta Podrazik Protokolant sekr. sąd. Justyna Frankowska-Sarbak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2004 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich ; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r. Nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 310 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ E.Podrazik /-/ R.Batorowicz /-/ A.Łaskarzewska Decyzją z dnia [...]. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując podstawę prawną, z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. nr 142, poz. 950 ze zm.), pozbawił B. L. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Z. W. Z.B. o W. i D. decyzją z dnia [...]. z tytułu utrwalania władzy ludowej od 12 lutego 1945r. do 21 marca 1945r. Przedstawione w uzasadnieniu decyzji ustalenia sprowadzały się do stwierdzenia, że w okresie zaliczonym jako obejmujący działalność kombatancką B. L. pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej. Wobec tego ustalenia przyjęto, że zachodziły przesłanki zastosowania powołanej podstawy prawnej. Orzekający w sprawie organ przyjął przy tym, że nie był obowiązany do wyjaśniania czy istniały przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień z tytułu działalności określonej w aktualnie obowiązujących przepisach. B. L. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzucał naruszenie art. 7, 8, 9 i 107 § 3 kpa. Podnosił też, że nie zaznajomiono go z zebranymi dowodami w sprawie i nie zapewniono wglądu do akt. Wywodził, że skutkiem tych uchybień błędnie przyjęto, że uzyskał uprawnienie wyłącznie z tytułu uczestnictwa w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Podawał, że w istocie brał udział w walkach z wycofującymi się z Poznania wojskami niemieckimi, co potwierdzało wystawione w 1945r. zaświadczenie. Wyjaśniał też, że w opisywanych walkach brał udział skutkiem werbunku przeprowadzanego w lutym 1945r. przez żołnierzy. Powoływał się w tym zakresie na opracowanie "Boje o Poznań 1945" (Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1985r.). Decyzją z dnia [...]. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną, wcześniejszą decyzję. W motywach rozstrzygnięcia, obok przytoczenia art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej, odniesiono się do twierdzeń dotyczących udziału walkach z resztkami armii niemieckiej. Powołano się na zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej Policji . z [...]r. informujące, że B. L. brał udział w zwalczaniu armii niemieckiej w okresie służby w Milicji Obywatelskiej. Podano też, że w toku postępowania wyjaśniającego wpłynęło pismo Komendy Wojewódzkiej Policji . z [...]. informujące, że B. L. był zatrudniony w Komendzie Policji od [...]. i brał udział w zwalczaniu resztek armii niemieckiej i z cofającymi się z Cytadeli Poznańskiej wojskami niemieckimi. Rozważając ewentualność kwalifikacji takiej działalności z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej wywodzono, że zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową. B. L. wniósł skargę do sądu administracyjnego domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, której zarzucił naruszenie zasad postępowania poprzez pozbawienie strony możliwości obrony, a nadto naruszenie prawa materialnego, to jest art. 25 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej poprzez niewłaściwą interpretację prawa. Uzasadniając skargę skarżący podnosił, że nie został zaznajomiony z zebranym materiałem dowodowym, przede wszystkim z wymienionym w zaskarżonej decyzji zaświadczeniem Komendy Wojewódzkiej Policji z [...]r. Nadto wyjaśniał, że w chwili jego werbunku w lutym 1945r. administracja polska miała charakter szczątkowy, rolę administracyjną pełniły faktycznie radzieckie komendy wojenne. Oddziały, do których wcielono skarżącego określano jako Milicję ale służba miała charakter "honorowy" i odpowiadała funkcjom tyłowych oddziałów wojskowych. Z chwilą przekształcenia oddziałów w formalnie działającą Milicję Obywatelską skarżącego zwolniono ze służby. Skarżący podkreślał liczne straty jakie poniósł oddział, w którym służył. Orzekający w sprawie organ wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazywanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Nie można odmówić zasadności zarzutowi skarżącego dotyczącemu naruszenia przepisów postępowania poprzez zaniechanie zapewnienia czynnego udziału skarżącego w postępowaniu i umożliwienia wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów. W aktach sprawy brak było śladu wskazującego by skarżącego przed wydaniem zaskarżonej decyzji zawiadomiono skarżącego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i pouczono o możliwości i sposobie zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz o uprawnieniu do wypowiedzenia się w tym względzie. Tym samym doszło do naruszenia art. 10 § 1 kpa. Zauważyć przy tym należało, że w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy orzekający w sprawie organ w sposób istotny uzupełnił materiał dowodowy. Uzyskał mianowicie zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej Policji z dnia [...]., na którego podstawie ustalił, że skarżący w okresie od [...]r. był zatrudniony w organach Milicji Obywatelskiej. Okoliczności z tego zakresu miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia jeśli zważyć, że orzekający w sprawie organ przyjmując, iż skarżący był etatowym funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej wykluczył kwalifikację jego działalności jako odpowiadającej tytułowi z art. 1 ust. 2 pkt 6 względnie z art. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej. Skutkiem naruszenia przepisów postępowania skarżący nie mógł się powołać na zaświadczenie Komendanta Milicji Obywatelskiej z dnia [...]., z którego to zaświadczenia wynikało, że pełnił obowiązki "milicjanta honorowego". Tym samym nie zostało wyjaśnione należycie na czym polegała tego rodzaju funkcja i czy mogła być traktowana jako służba funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej. Istniała możliwość, że osoby pełniące obowiązki "milicjantów honorowych" w rzeczywistości nie były funkcjonariuszami Milicji Obywatelskiej. Status tego rodzaju służby wymagałby jednak wyjaśnienia, w szczególności poprzez sięgnięcie do źródeł natury archiwalnej bądź opracowań historycznych. Wyjaśnienie tej kwestii dalece wykraczało poza kasacyjną naturę postępowania przed sądem administracyjnym. Gdyby potwierdzona została wersja skarżącego co do charakteru jego działalności rozważyć należałoby czy tego rodzaju działalność odpowiadać mogła któremuś z tytułów wymienionych w aktualnej ustawie. Przed należytym przeprowadzeniem postępowania dowodowego i dokonaniem ustaleń wszelkie wnioskowania w tym względzie byłyby przedwczesne. Niemniej podkreślenia wymagały takie elementy jak zbliżony do wojskowego charakter służby w okresie trwania wojny i udział w walkach z oddziałami liniowymi. Wyjaśnienia i oceny wymagałby sposób werbunku, co do którego skarżący twierdził, że odpowiadał działaniom z zakresu poboru do wojska. Nie można zatem do końca wykluczyć nawet kwalifikacji działalności skarżącego jako udziału w wojnie w armii polskiej lub sojuszniczej. Z wymienionych powodów uchylono obie zapadłe w sprawie decyzje na podstawie art. 135 i 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzekając o kosztach postępowania stosownie do art. 200 tej ustawy. Sąd nie stosował art. 152 u p s a wychodząc z założenia, że materię wykonalności decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich wyczerpująco reguluje art. 26 ustawy kombatanckiej, stosownie do którego skutek pozbawienia uprawnień powstaje dopiero z chwilą prawomocności decyzji. /-/ E.Podrazik /-/ R.Batorowicz /-/ A.Łaskarzewska TG