II SA/Po 364/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta D. z dnia [...] 2012r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] 2012 r. [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w D. odmówił M. K. zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztu zakupu butli gazu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż na podstawie przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego ustalono, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w K. Nr [...] z dnia [...] 2009 r. na podstawie dołączonej do wywiadu dokumentacji stwierdzono, że strona w miesiącu grudniu 2011 r. osiągnęła dochód w łącznej wysokości 504,17 (zasiłek stały, zasiłek pielęgnacyjny, dodatek mieszkaniowy), który przekracza kryteria dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy. Wskazano również, że decyzją Kierownictwa MOPS w D. nr [...] z dnia [...] 2012 r. przyznana została M. K. w okresie od 1.01.2012 do 30.04.2012 pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności w wysokości odpowiadającej dziennej stawce żywieniowej w [...] Domu Samopomocy w D. Wysokość tej pomocy wynosiła: w styczniu 2012 r. 248,- zł w lutym 2012 r. 232,- zł w marcu 2012 r. 248,- zł w kwietniu 2012 r. 240,- zł W związku z przyznaniem, świadczenia pieniężnego na zakup żywności w wysokości odpowiadającej dziennej stawce żywieniowej w [...] Domu Samopomocy w D., strona może wykupić codzienne obiady w tej placówce, co w znacznym stopniu przyczyni się do ograniczenia zużycia gazu w gospodarstwie domowym. Organ wskazał również, iż korzystając z zasiłku stałego, strona przede wszystkim z posiadanych środków finansowych, powinna pokrywać wydatki związane z utrzymaniem oraz mieć świadomość realizowania najniezbędniejszych potrzeb i konieczności racjonalnego gospodarowania własnymi środkami pieniężnymi. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności zaś przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że sytuacja finansowa strony aczkolwiek trudna, jest stabilna, ponieważ strona dysponuje stałym źródłem dochodu, które przekracza kryterium dochodowe. W sprawie tej nie zachodzi również szczególny przypadek. W omawianej sytuacji organ I instancji uznał, iż brak jest podstaw do przyznania zasiłku, o którym mowa w art. 41 ustawy, który może zostać przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie przekraczającej kryterium dochodowe. W toku przeprowadzonego postępowania organ I instancji zbadał bowiem i ustalił, że w sytuacji materialno – bytowej strony nie wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku celowego specjalnego. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie skarżąca zarzuciła, że decyzja organu I instancji została podjęta w dniu [...] 2012 r. (plan pomocy zatwierdzony przez kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej w wywiadzie środowiskowym), w tym samym dniu została sporządzona na piśmie i podpisana i w tym samym dniu tj. [...] 2012 r. doręczona stronie listem poleconym, co zdaniem strony budzi wątpliwości co do trybu podejmowania decyzji. Skarżąca zarzuciła również, że nie może wykupić obiadów w [...] Domu Samopomocy w D. z uwagi na to, że jest na diecie, a także z uwagi na odległość tego ośrodka od miejsca zamieszkania skarżącej (2 km), której stan zdrowia nie pozwala na codzienny dojazd do ośrodka jedynym dostępnym środkiem lokomocji tj. [...]. Wskazała również, że jednorazowy koszt wykupu butli gazu wynosi 60,- zł i gaz ten umożliwia jej zgotowanie chociażby wody. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że M. K. uzyskała w grudniu 2011 r. dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w wysokości 504,17 zł, na który składał się: zasiłek stały w wysokości [...] zł; zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł; dodatek mieszkaniowy w wysokości [...], zatem miesięczny dochód strony przekracza kryterium dochodowe dla jednoosobowego gospodarstwa domowego, które wynosi 477,00 zł. Stwierdzenie powyższego prowadzi do jednoznacznego wniosku, ze strona nie kwalifikuje się do otrzymania zasiłku celowego, przyznawanego w oparciu o treść art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy należało rozpoznać wniosek odwoławczy w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W ocenie organu, w rozpatrywanej sprawie taki szczególny przypadek nie zachodzi. M. K. objęta jest systematyczną i szeroką pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Korzysta obecnie z zasiłku stałego, zasiłku pielęgnacyjnego, dodatku mieszkaniowego i pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności. Decyzją z dnia [...] 2012 r. Przyznano M. K. pomoc w okresie od 1.01.2012 r. do 30.04.2012 r. w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności w wysokości odpowiadającej dziennej stawce żywieniowej w [...] Domu Samopomocy w D. tj. w styczniu 2012 r. 248,- zł; w lutym 2012 r. 232,- zł; w marcu 2012 r. 248,- zł; w kwietniu 2012 r. 240,- zł. W ocenie organu odwoławczego skarżąca korzystając z tak szerokiej pomocy powinna pokrywać wszelkie wydatki na niej ciążące. Pamiętać bowiem należy, że pomoc społeczna ma przede wszystkim charakter pomocowy i doraźny. W skardze do tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zarzuciła, iż otrzymywana przez nią pomoc społeczna nie wystarcza na pokrycie wszystkich koniecznych wydatków, chociażby takich jak pełne koszty wyżywienia obejmujące śniadania i kolacje, opał, opłaty za energię elektryczną, leki i odzież. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Zaskarżona decyzja administracyjna oparta na tresci art. 41 ustawy z dnia12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. 2009, Nr 175, poz. 1362 ze zm.) jest oparta na uznaniu administracyjnym, podlega więc ograniczonej kontroli sądowej, która sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył swobodnej oceny dowodów. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji administracyjnej poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego do czego (co należy stanowczo podkreślić) zobowiązane są organy obu instancji art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 136 i art. 138 Kpa. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy zobowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji, bowiem istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy. W ocenie Sądu organy prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie nie wywiązały się z obowiązków nałożonych wyżej powołanymi przepisami. Ustalając sytuację życiową skarżącej M. K. organy winny przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, którego celem będzie ustalenie sytuacji życiowej, w której znalazła się strona. Aby można ocenić, czy w danej sprawie zachodzi "przypadek szczególnie uzasadniony" organ administracji winien wnikliwie ustalić sytuację dochodową, osobistą, rodzinną i majątkową strony, wydatki strony związane z utrzymaniem z uwzględnieniem stanu zdrowia. Temu celowi w szczególności służy rodzinny wywiad środowiskowy uregulowany przepisami art. 107 ustawy o pomocy społecznej i przepisami wykonawczymi wydanymi na podstawie delegacji zawartej w art. 107 ust. 6 ustawy tj. Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2011 r. poz. 138). Taki wywiad środowiskowy (aktualizacja wywiadu) został w niniejszej sprawie przeprowadzony i jego kserokopia znajduje się w aktach administracyjnych nadesłanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (k. 1 i 2 aa). Dokument ten jest jednak prawie całkowicie nieczytelny. Z trudem można odczytać zawarte w nim informacje dotyczące dochodu uzyskiwanego przez stronę w łącznej wysokości 504,17 zł (pkt I wywiadu). Dalsze jednak punkty wywiadu obejmujące takie informacje jak "II Potrzeby i oczekiwania osoby/rodziny zgłoszone podczas przeprowadzania wywiadu" i "III Ocena sytuacji osoby/rodziny, wnioski pracownika socjalnego" oraz "IV Plan pomocy i działań na rzecz osoby lub rodziny" są już praktycznie nieczytelne. Dokument ten został poświadczony za zgodność z oryginałem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Dokument w tej formie uchyla się spod jakiejkolwiek kontroli Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego, zamieszczona zaś przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze adnotacja o zgodności kopii z oryginałem nie daje odpowiedzi na pytanie czy wywiad, którym dysponował organ odwoławczy, to był ten sam dowód jaki został nadesłany wraz z aktami administracyjnymi do Sądu, czy też był to oryginał dokumentu i jaki był stan tego oryginału, a w szczególności, czy był to dokument czytelny. W rezultacie nie można ocenić, czy organ odwoławczy z nałożonego przez ustawodawcę obowiązku ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia spawy rzeczywiście się wywiązał, czy tylko powielił argumenty wskazane w decyzji organu I instancji, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego. Należy dodatkowo wskazać, iż zgodnie z § 8 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia i 107 ust. 5 b pkt 19 ustawy sytuację rodzinną, dochodową i majątkową osoby ubiegającej się o zasiłek ustala się między innymi na podstawie decyzji organów przyznających świadczenia pieniężne, przy czym w aktach sprawy można składać poświadczone za zgodność z oryginałem kopie dokumentów o których mowa w § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia (§8 ust. 3 rozporządzenia). W niniejszym przypadku organy obu instancji odmawiające przyznania skarżącej zasiłku celowego na podstawie art. 41 ustawy, podkreślały że objęta jest ona daleko idąca pomocą ze strony opieki społecznej, powołując się w tym zakresie między innymi na decyzję w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego na zakup żywności, której to jednak decyzji (lub jej kopii) brak w aktach sprawy. Wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja, w myśl art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. W niniejszej sprawie dowód ten nie został w sposób prawidłowy przeprowadzony, co w efekcie powoduje, iż nie zostały wyjaśnione istotne przesłanki dla oceny czy zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, takie jak sytuacja dochodowa, majątkowa, osobista, zdrowotna skarżącej. Z powyższych względów należało uznać, że doszło w niniejszej sprawie do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7, art. 77, art. 80, art. 136 i 138Kpa, a także przepisów prawa materialnego (art. 107 ustawy o pomocy społecznej) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.