II SA/Po 364/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 maja 2014 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. na działanie Burmistrza W. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/. T. Świstak Skarżący J. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o prawo pomocy z dnia 10 marca 2014 r., złożonym pierwotnie na formularzu właściwym dla sądów powszechnych, skarżący podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają z nim żona oraz [dwoje dzieci]; skarżący jest bezrobotny i otrzymuje zasiłek z tego tytułu w wysokości [...] zł miesięcznie; żona prowadzi od [...] sierpnia 2013 r. działalność gospodarczą, dochód za 2014 r. wynosi [...] zł; [dzieci] uczą się i nie mają dochodu; w odniesieniu do kosztów bieżących na utrzymanie mieszkania podał, że czynsz wynosi 600 zł, a koszty energii elektrycznej 350 zł. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF właściwym dla postępowania przed sądem administracyjnym (z dnia 20 marca 2014 r.) skarżący przedstawił analogiczne dane, a ponadto wskazał, że jego sytuacja nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych. Z łącznie czytanych wniosków wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwoma pełnoletnimi, uczącymi się dziećmi. Rodzina utrzymuje się tylko z zasiłku dla bezrobotnych, jaki on uzyskuje w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Opłaty za czynsz wynoszą 600 zł, a za energię elektryczną 350 zł. Z oświadczenia strony wynika, że ani on, ani członkowie rodziny nie posiadają żadnego majątku; sam nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, wartościowych ruchomości. W piśmie z dnia 4 kwietnia 2014 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w dwóch innych zainicjowanych przez skarżącego sprawach (II SAB/Po 2/14 i II SO/Po 1/14), skarżący wskazał, że złożył swoje oświadczenia o dochodach i majątku, a żądanie dodatkowych dokumentów uważa za szykanowanie i jest to bezpodstawne, gdyż powoduje ponoszenie dodatkowych kosztów np. na przesyłki pocztowe, co pozbawia go możliwości dochodzenia praw. Nadto przedłożył do sprawy kopię zeznania podatkowego za 2012 r., z którego wynika, że prowadził działalność gospodarczą i osiągnął przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w kwocie [...] zł, a dochód brutto wyniósł [...] zł. Nadto przedłożył kserokopię decyzji o przyznaniu mu zasiłku dla bezrobotnych, z której wynika, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej i po okresie 90 dni od zarejestrowania się jako bezrobotny, tj. od [...] grudnia 2013 r., nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący przedłożył dotyczące jego żony zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej wystawione 8 maja 2013 r., z którego wynika, że jego żona od [...] kwietnia 2010 r. jest zarejestrowana w urzędzie pracy i posiada status osoby bezrobotnej. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2014 r. tutejszy Sąd odrzucił skargę J. K. Postanowieniem referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 14 kwietnia 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie z dnia 2 maja 2014 r. skarżący zakwestionował ustalenia wskazane w postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2014 r. Podniósł, że nie załączył w ramach uzupełnienia wniosku zeznania PIT za 2013 r., gdyż wtedy go jeszcze nie złożył w urzędzie skarbowym, a rachunek bankowy posiada wyłącznie po to, aby wpływał na niego zasiłek z urzędu pracy i tylko takie środki się na nim znajdują. Podniósł, że skutkiem odrzucenia jego skargi jest to, że dotąd nie otrzymał informacji publicznej, do której odnosi się jego wniosek z 2013 r. Do sprzeciwu skarżący załączył kserokopie zeznania PIT za rok 2013 r. oraz umowy małżeńskiej o rozdzielności majątkowej z 1998 r. Z przedłożonego zeznania podatkowego za 2013 r. wynika, że prowadził działalność gospodarczą i osiągnął z tego tytułu w 2013 r. przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w kwocie [...] zł, a dochód brutto wyniósł [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. – dalej "p.p.s.a.") zarządzenie lub postanowienie wydane w zakresie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przeciwko któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego, nie rozpatruje też prawidłowości tego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje ugruntowane stanowisko, iż instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt II FZ 741/06, niepubl.). Natomiast przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (pkt 2). Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że jego sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma on możliwości poniesienia całości lub odpowiednio części wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. W konsekwencji osoba, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy powinna podjąć wszelkie niezbędne działania mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje. Instytucja prawa pomocy ma służyć bowiem przede wszystkim takim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub nastąpiłoby to kosztem ich własnego niezbędnego utrzymania. Wnioskodawca powinie zatem wykazać w sposób, który nie budzi wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe albo na tyle utrudnione, że nastąpiłoby z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W niniejszej sprawie Sąd rozpatrzył sprawę merytorycznie na podstawie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. Z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnym z wnioskiem), tj. poprzez zwolnienie strony do kosztów sądowych. Odnosząc powyższej przedstawione rozważania ogólne do okoliczności niniejszej sprawy, wskazać należy, że wprawdzie skarżący uzupełnił wniosek o prawo pomocy (pismo z dnia 4 kwietnia 2014 r. oraz sprzeciw z dnia 2 maja 2014 r.), to jednak w ocenie Sądu w sprawie nie doszło przedstawienie przez stronę pełnej i aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego oraz jego rodziny, pozwalającej na ocenę rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego. Wątpliwości co do rzeczywistej wysokości dochodów osiąganych przez rodzinę musi budzić oświadczenie skarżącego złożone we wniosku o prawo pomocy, skoro wynika z niego, że uzyskiwany zasiłek dla bezrobotnych w kwocie ok. [...] zł wystarcza tylko na pokrycie kosztów czynszu za mieszkanie i opłaty za energię. Wskazania doświadczenia życiowego prowadzą do wniosku, że skarżący prócz powyższych kosztów ponosi, a każdym razie powinien ponosić, także inne konieczne wydatki bieżącego utrzymania czteroosobowej rodziny, jak: koszty wyżywienia, środków czystości i higieny, zapewnienia dostępu do innych mediów (np. telefonu, telewizji lub Internetu) i zakupu podstawowej odzieży lub ponoszenia innych kosztów związanych z kształceniem [dzieci]. W tym miejscu warto również zwrócić uwagę na to, że skarżący uiścił wpisy sądowe od dwóch innych zainicjowanych przez niego sprawach o sygn. akt II SAB/Po 2/14 i II SO/Po 1/14 – w łącznej kwocie 200 zł. Nadto skarżący nie podnosił w swoich wnioskach, że korzysta z pomocy społecznej czy posiłkuje się pożyczkami lub wsparciem ze strony innych osób (rodziny, osób trzecich). W tym zakresie oświadczenie skarżącego o stanie finansów i możliwościach płatniczych okazało się co najmniej niepełne, skoro w jego sytuacji koszty zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny są w sposób oczywisty wyższe niż wpływy z tytułu zasiłku dla bezrobotnych. Trzeba też mieć na uwadze, że nieaktualne jest zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej dotyczące żony skarżącego, skoro prowadzi ona od sierpnia 2013 r. działalność gospodarczą, przy czym skarżący nie podał bliższych wyników tej działalności, stwierdzając jedynie, że dochód żony wynosi [...] zł. Zeznania roczne o wysokości przychodu obrazują dochody skarżącego z działalności gospodarczej za 2012 i 2013 r., zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej odnoszące się do żony skarżącego dotyczy sytuacji aktualnej na dzień 8 maja 2013 r., gdy z oświadczenia skarżącego wynika, że od [...] sierpnia 2013 r. jego żona podjęła działalność gospodarczą (k. 15 verte). W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, uprawniony jest wniosek, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego we wniosku o prawo pomocy nie sprostało wymogom wskazanym w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek skarżącego nie zawierał tego rodzaju pełnych i jasnych informacji dotyczącej możliwości poniesienia kosztów sądowych niniejszego postępowania chociażby w części. Takie stwierdzenie jest tym bardziej uprawnione, że skarżący był w stanie uiścić wpisy sądowe w dwóch innych sprawach w łącznej wysokości 200 zł. Nadto trzeba mieć na uwadze, że skarżący był wzywany do uzupełnienia wniosków o prawo pomocy w innych sprawach zainicjowanych przez niego przed tutejszym Sądem i z tej przyczyny znał wątpliwości Sądu co do jego oświadczenia o stanie finansowym. Mimo to uzupełnił wniosek o prawo pomocy tylko w takim zakresie, w jakim sam uznał to za zasadne, kwestionując potrzebę przedłożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych. Co więcej, znając zastrzeżenia Sądu w niniejszej sprawie, wyrażone w postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2014 r., skarżący w swoim sprzeciwie w istocie nie przedstawił okoliczności, które pozwoliłyby na jednoznaczne ustalenie jego sytuacji finansowej. Fakt prowadzenia przez skarżącego dochodowej działalności gospodarczej w 2013 r. również pogłębia wątpliwości co do stanowiska strony, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z postępowaniem. Dodać należy, że skarżący nie przedłożył pełnych informacji dotyczących posiadanego przez niego rachunku bankowego lub rachunku żony, ograniczając się do podania, że na jego rachunek wpływają tylko kwoty zasiłku dla bezrobotnych. Tymczasem analiza takich dokumentów (wyciągów, zestawień) byłaby niewątpliwie pomocna przy ocenie miesięcznych wpływów finansowych i sytuacji dochodowej jego rodziny. Natomiast wykazana okoliczność pozostawania od 1998 r. w rozdzielności majątkowej z żoną nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, skoro skarżący wraz z małżonką pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym i wszyscy domownicy korzystają ze środków utrzymania uzyskiwanych przez skarżącego w postaci zasiłku dla bezrobotnych. Należy w tym miejscu podkreślić, że niepełne, wybiórcze przedstawienie przez stronę swojej sytuacji finansowej i majątkowej uniemożliwia wolną od wątpliwości ocenę tej sytuacji, wobec czego niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w niezbędnym zakresie i jednoznaczne stwierdzenie po stronie wnioskodawcy okoliczności uzasadniających przyjęcie, że sytuacja finansowa nie pozwala jej na pokrycie chociażby części kosztów sądowych niniejszego postępowania. W konsekwencji wniosek skarżącego podlegał oddaleniu. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ T. Świstak