II SA/Po 366/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lipca 2025 r. w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 marca 2025 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz R. M. kwotę 480zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z 12 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Po 735/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi R. M. (dalej jako "Skarżąca") uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "SKO", "organ II instancji") z 12 sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z 11 marca 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję Burmistrza (dalej: "organ I instancji") z dnia 17 czerwca 2024 r. nr [...] i przyznało Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką - M. S.: - od 1 listopada 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w wysokości 2458 zł miesięcznie; - od 1 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2024 r. w wysokości 2988 zł; - od 1 lutego 2024 r. do 21 lutego 2024 r. w wysokości 2163,73 zł, przy uwzględnieniu ewentualnych zmian wysokości świadczenia, w okresie, na który zostało przyznane. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ II instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony został przez Skarżącą w dniu 24 listopada 2023 r. wobec czego zastosowanie będzie mieć art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. – dalej jako "u.ś.r.") w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z 25 października 2022 r. M. S. miała znaczny stopień niepełnosprawności a orzeczenie wydane zostało na stałe, jednakże nie można było ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Jednocześnie organ II instancji wyjaśnił, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt: K [...], art. 17 ust. 1b u.ś.r. stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego to stan zdrowia M. S. był przyczyną, dla której Skarżąca nie podejmowała zatrudnienia. Analizując wykaz czynności wykonywanych podczas opieki nad matką ilość i czasochłonność poszczególnych czynności organ II instancji stwierdził, że opieka była stała, długotrwała i całodobowa. Organ II instancji podkreślił również, że w niniejszej sprawie zachodzi związek między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez Skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż zgodnie z art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przedmiotowej sprawie pismem z 6 marca 2024 r. Skarżąca poinformowała, iż osoba wymagająca opieki - M. S. - zmarła w dniu 21 lutego 2024 r. i do tego dnia zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego należało przyznać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła Skarżąca zarzucając jej naruszenie art. 17 ust. 4a u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i nie przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki. Mając na względzie powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu II instancji z 11 marca 2025 r. w zakresie określenia daty końcowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 marca 2024 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Jednocześnie Skarżąca wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 t.j.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 t.j. dalej zwana "p.p.s.a."). sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o uchyleniu w całości decyzji Burmistrza o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie w to miejsce o przyznaniu tego świadczenia. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że dniu 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm. dalej jako "u.ś.w.") określająca warunki nabywania prawa do świadczenia kierowanego do osób niepełnosprawnych mających potrzebę wsparcia oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Stosownie do art. 63 ust. 1 tej ustawy w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, a więc ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Sąd rozpoznający niniejsza sprawę w pełni podziela stanowisko organów odwoławczego, iż przepisy przejściowe, w szczególności art. 63 u.ś.w. nakazują na gruncie niniejszej sprawy stosować przepisy dotychczas obowiązujące. Analiza treści art. 63 ust. 1-16 u.ś.w. nakazuje przyjmować, że wskazane przepisy normują kwestie związane z przyznawaniem, wypłatą, waloryzacją oraz nienależnym pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie przepisów dotychczasowych. Zatem także po wejściu w życie u.ś.w. możliwe jest ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczas obowiązujących zasadach. Zatem powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r. w rozumieniu art. 63 ust. 1 u.ś.w. oznacza spełnienie przez wnioskodawcę najpóźniej w tym dniu wszystkich ustawowych przesłanek jego przyznania (por. wyrok NSA z 4 lutego 2025 r., sygn. akt I OSK 1523/24). Na gruncie niniejszej sprawy nie jest sporne, iż Skarżąca spełniła wszelkie przesłanki wynikające z art. 17 u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe nie budzi wątpliwości również Sądu w szczególności przy uwzględnieniu stanowiska zawartego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 12 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Po 735/24. Natomiast kwestią sporną jest okoliczność daty końcowej przysługiwania świadczenia w przypadku zgonu osoby nad którą sprawowana jest opieka. Zgodnie z art. 17 ust. 4a u.ś.r., na który to powołuje się strona skarżąca, w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, osoba sprawująca opiekę zachowuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki. Powyższy przepis został wprowadzony do ustawy na mocy wyżej wskazanej ustawy o świadczeniu wspierającym. Tym samym wobec zasadnego uznania, że w sprawie znajduja zastosowanie przepisy u.śr. w brzmieniu dotychczasowym, to art. 17 ust. 4a u.ś.r., jako przepis który wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2024 r., nie może być zastosowany w sprawie. Jednakże rozpoznając niniejszą sprawę należy mieć na uwadze art. 63 ust. 12 u.ś.w., zgodnie z którym w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, osoba pobierająca na podstawie ust. 1-4 świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, zachowuje, do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki, prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo do zasiłku dla opiekuna, chyba że zgon osoby wymagającej opieki nastąpił przed dniem 1 stycznia 2024 r. Przywołany przepis stanowi wyjątek od reguły określonej w art. 63 ust. 1 u.ś.w. nakazującej stosować w sprawach o świadczenia pielęgnacyjne przepisy dotychczasowe. Wprowadza on bowiem przedłużenie terminu przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku śmierci podopiecznego o termin odpowiadający terminowi wskazanemu w art. 17 ust. 4a u.ś.r., o ile zgon nastąpił po dniu 1 stycznia 2024 r. Wynika z niego bowiem, że w stosunku do opiekunów, którzy pobierali to świadczenie przed wejściem w życie nowelizacji u.ś.r. ustawodawca wprowadził nową regułę pozwalającą zachować im prawo do świadczenia, nawet po śmierci osoby wymagającej opieki. Celem powyższego jest wsparcie opiekunów osób niepełnosprawnych zapewniając im "osłonową" wypłatę świadczenia do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że celem regulacji zawartej w art. 63 ust. 12 u.ś.w. było także zrównanie sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych pobierających przyznane już świadczenia przed wejściem w życie nowelizacji u.ś.r. z sytuacją prawną opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy świadczenie uzyskują na podstawie decyzji wydawanych w postępowaniach wszczętych na podstawie nowych przepisów. Wskazuje na to wyraźnie wykładnia końcowej części art. 63 ust. 12 u.ś.w. zawierająca ograniczenie zastosowania tego przepisu w zależności od momentu śmierci podopiecznego. Zatem w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne zachowuje prawo do niego do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki, chyba że zgon tej osoby nastąpił przed dniem 1 stycznia 2024 r. Wnioskując a contrario, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostaje zachowane w "przedłużonym" terminie w przypadku, gdy zgon podopiecznego nastąpił po dniu 1 stycznia 2024 r. Tym samym, wszystkim opiekunom osób niepełnosprawnych przysługuje, w przypadku śmierci podopiecznego po dniu 1 stycznia 2024 r., świadczenie pielęgnacyjne z "przedłużonym" terminem, niezależnie od tego czy uzyskały je na podstawie decyzji wydanej na podstawie przepisów dotychczasowych (tj. obowiązujących przed dniem 31 grudnia 2023 r.) czy też na podstawie przepisów znowelizowanych (tj. z uwzględnieniem art. 17 ust. 4a u.ś.r.). W ten sposób ustawodawca, zgodnie z wynikającą z art. 32 Konstytucji RP zasadą równości podmiotów wobec prawa, w taki sam sposób potraktował opiekunów osób niepełnosprawnych w przypadku śmierci podopiecznego, niezależnie od momentu przyznania świadczenia. Sąd mając na uwadze powyższe oraz uwzględniając fakt, iż zgon osoby wymagającej opieki nastąpił 21 lutego 2024 r. orzekł, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Skarżąca była objęta ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych (w tym wpisu sądowego), jak również z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, dlatego zwrot kosztów objął wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w wysokości stawki minimalnej 480 zł. Rozpoznając sprawę ponownie organ będąc związanym stanowiskiem zawartym w niniejszym wyroku oraz mając na uwadze, iż Skarżąca spełnia wszelkie przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. określając termin końcowy przysługiwania świadczenia winien mieć na uwadze art. 63 ust. 12 u.ś.w.