II SA/Po 373/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Talaga (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 sierpnia 2026 r. sprawy ze skargi P. Ć. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 marca 2026 r., znak [...] postępowanie [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego postanawia 1. stwierdzić swą niewłaściwość w sprawie; 2. przekazać sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie jako sądowi właściwemu miejscowo Decyzją z dnia 07 stycznia 2026 r., znak sprawy: [...] numer postępowania: [...], organ pierwszej instancji – Zakład Ubezpieczeń Społecznych – odmówił P. Ć. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, B. Ć., na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Decyzja ta zapadła w następstwie wpłynięcia wniosku o świadczenie do organu rentowego w dniu 20 czerwca 2025 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że bieg sprawy zainicjowało pismo Wojewody [...] z dnia 6 maja 2025 r., doręczone stronie w dniu 12 maja 2025 r., w którym wezwano skarżącego do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w terminie 14 dni od daty doręczenia z uwagi na objęcie sprawy regulacjami dotyczącymi koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ponieważ strona złożyła wniosek po upływie wskazanego w piśmie czternastodniowego terminu, organ I instancji uznał ów fakt za podstawę do merytorycznej odmowy przyznania prawa do świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł P. Ć.. W wyniku rozpoznania odwołania Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 3 marca 2026 r. decyzję (znak sprawy: [...]), w której utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości. Organ odwoławczy wskazał w swoim uzasadnieniu, że termin na złożenie wniosku o świadczenie wychowawcze ma charakter terminu materialnego, który z mocy samego prawa nie podlega przywróceniu, a wniosek wpłynął po jego definitywnym upływie. Tym samym, w ocenie organu II instancji, bez znaczenia pozostawały przyczyny opóźnienia, a brak dochowania terminu musiał skutkować odmową przyznania świadczenia. Skarżący, P. Ć., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną powyżej ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, domagając się jej uchylenia w całości, jak również uchylenia poprzedzającej ją decyzji ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Siedziby i obszary właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych reguluje rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 785). Sądy administracyjne zobowiązane są z urzędu przestrzegać swojej właściwości. Zgodnie z art. 59 § 1 p.p.s.a. jeżeli do rozpoznania sprawy właściwy jest inny sąd administracyjny sąd, który stwierdzi swoją niewłaściwość, przekaże sprawę właściwemu sądowi administracyjnemu. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym. W przedmiotowej sprawie skarga dotyczy decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Zagadnienie świadczenia wychowawczego uregulowane zostało w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2026 r., poz. 508). W świetle art. 28 ust. 3 tej ustawy do rozpoznania spraw sądowoadministracyjnych w rozumieniu ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) jest właściwy wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma miejsce zamieszkania osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub osoba pobierająca świadczenie wychowawcze. Ustawodawca wprowadził w ten sposób wyjątek od określonej w art. 13 § 2 p.p.s.a. zasady, że o właściwości miejscowej sądu administracyjnego decyduje siedziba organu, którego działalność została zaskarżona. Zatem przepis art. 28 ust. 3 u.p.p.w.d., jako przepis szczególny w stosunku do art. 13 § 2 p.p.s.a., określa właściwość miejscową sądów administracyjnych w sprawach dotyczących świadczeń wychowawczych uzależniając ją od miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie lub osoby pobierającej je. Jednakże należy zwrócić uwagę na art. 28 ust. 4 u.p.p.w.d. (obowiązujący od 1 stycznia 2022 r.), w myśl którego przepisu ust. 3 nie stosuje się do spraw, o których mowa w art. 16 (sprawy dotyczące postępowania z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego). Jednoznaczne brzmienie cyt. art. 28 ust. 4 u.p.p.w.d. wskazuje na konieczność odstąpienia od stosowania określonego w ust. 3 szczególnego określenia właściwości miejscowej sądów administracyjnych w sprawach dotyczących świadczeń wychowawczych, w sytuacji, gdy sprawa znajduje podstawę prawną w art. 16 u.p.p.w.d. tzn. związana jest z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Oznacza to, że w przypadku sprawy sądowoadministracyjnej w takim przypadku właściwość miejscowa sądu administracyjnego powinna być określana z pominięciem przepisu szczególnego art. 28 ust. 3 u.p.p.w.d., a zastosowanie znajduje przepis ogólny tj. art. 13 § 2 p.p.s.a. W sprawie będącej przedmiotem skargi nie budzi wątpliwości, iż zastosowanie znajdował właśnie art. 16 u.p.p.w.d. Na powyższe wskazuje analiza akt administracyjnych sprawy, z których wynika, że Wojewoda [...] potwierdził, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W świetle powyższych okoliczności Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 u.p.p.w.d., z uwagi na treść art. 28 ust. 4 w zw. z art. 16 u.p.p.w.d. Biorąc pod uwagę powyższe oraz fakt, iż skarżonym organem jest Prezes ZUS, którego siedzibą, zgodnie z art. 66 ust. 1 w zw. z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2026 r., poz. 199 ze zm.), jest miasto stołeczne Warszawa, należało uznać, iż sądem właściwym miejscowo do rozpoznania przedmiotowej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 59 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 13 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.