II SA/Po 377/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 lipca 2017 r. sprzeciwu M. J. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2017r. w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Wojewody z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po rozpoznaniu wniosku M. J. odmówił przyznania prawa pomocy. W motywach postanowienia wskazano, iż skarżący M. J. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł o zwolnienie z wpisu sądowego od skargi. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF wniósł o częściowe przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Z uwagi na odrzucenie skargi postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 11 maja 2017r., skarżący wniósł zażalenie, w którym domagał się zwolnienia od kosztów wpisu sądowego oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W związku z tym skarżący został ponownie wezwany do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący złożył formularz, w którym nie skreślono jedynie wniosku o zwolnienie od koszów sądowych w całości. W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że skarżący złożył na formularzach PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości (k. 21, 40 akt sąd.), a następnie w zażaleniu z 26 maja 2017r. rozszerzył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustawienie pełnomocnika (k. 27 akt sąd.). Wobec powyższego Referendarz sądowy rozpoznał wszystkie złożone w sprawie wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy łącznie w zakresie w całkowitym. Dalej wskazano, iż we wniosku o prawo pomocy na obu urzędowych formularzu skarżący argumentował, że niska opłacalność i zła pogoda spowodowały straty w prowadzonym gospodarstwie rolnym. W związku z tym ograniczona ilość paszy spowodowała ograniczenie chowu trzody chlewnej i spadek dochodów. Skarżący podał jedynie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i pełnoletnim synem. Prowadzi gospodarstwo rolne, w którym grunty rolne stanowią powierzchnię 33 ha, z którego dochód wynosi 1.800 zł. netto miesięcznie. Nadto skarżący oświadczył, że posiada dom o powierzchni 250 m˛, maszyny niezbędne do produkcji rolnej, m.in. 4 ciągniki i 6 przyczep oraz inny sprzęt drobny. Prowadzi chów trzody chlewnej. Nie posiada żadnych akcji, udziałów i obligacji, ani żadnych kosztowności i oszczędności i innych nieruchomości. Skarżący oświadczył, że ma samochód osobowy marki Chevrolet Orlando. W części wniosków dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków skarżący podał jedynie spłatę kredytów na zakup sprzętu i ziemi. Referendarz sądowy wskazał, iż z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej skarżący został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Skarżący zobowiązany do podania wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (żony, innych domowników) wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu powtórzył, jak we wniosku, że dochód miesięczny z gospodarstwa rolnego wraz z żoną wynosi łącznie 1.800 zł. Podał, że nie dotyczy go składanie zeznań rocznych o wysokości dochodów. Oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej. W odpowiedzi na wezwanie do opisania prowadzonej działalności rolniczej, podania przychodów brutto oraz kosztów jej prowadzenia, skarżący tak jak we wniosku powtórzył, że na 33 ha gruntów rolnych, na których prowadzi uprawy polowe i hodowlę trzody chlewnej. Nie opisał tych upraw, nie podał wysokości osiąganych przychodów z produkcji rolnej oraz kosztów jej prowadzenia. Pomimo wezwania nie podał też wysokości otrzymywanych dopłat rolniczych do produkcji rolnej, oświadczając, że są to dopłaty do produkcji rolnej, a nie do opłat sądowych. Nadto wezwano skarżącego do przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawca realnie rozporządza. W odpowiedzi skarżący wskazał, że jedyny rachunek bankowy jaki posiada obsługuje dopłaty do produkcji rolnej. Nie przedłożył wyciągów z tego rachunku, nie podał wysokości obrotów na tym rachunku, ani aktualnego salda. Wymagane jest również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny, co również pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi rzeczywiście dysponuje. Tymczasem w odpowiedzi skarżący ogólnie, bez wyszczególnienia kwot, podał jedynie, ż wydatki miesięcznie bilansują się z dochodem wspólnym i są następujące: opłaty i podatki, utrzymanie domu (gaz, prąd, woda, opał, remonty), telefon, środki czystości, odzież oraz lekarstwa i wyżywienie – razem na dwie osoby – 1.800 zł. Skarżący nie przedłożył żadnych rachunków, czy faktur na poparcie tych twierdzeń. Skarżący dodał, że samochód osobowy Chevrolet Orlando pochodzi z 2005r. W ocenie Referendarz sądowego pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący w istocie nie złożył żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i majątkowego oraz rodzinnego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy jego sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go na uiszczenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Udzielona odpowiedź była ogólna, nieprecyzyjna i nie wyjaśniła wątpliwości co do istotnych okoliczności stanu rodzinnego i finansowego skarżącego oraz jego rodziny. Opierając się o treść formularza i jego uzupełnienie Referendarz sądowy przyjął, że złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej skarżącego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego i jego rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł M. J. zachowując ustawowy termin. Strona podniosła, iż Referendarz sądowy nie zbadał wnikliwie stanu formalno-prawnego i materialnego wynikającego z przedłożonego wniosku oraz złożonych dodatkowych wyjaśnień. Wszystkie wyjaśnienia i informacje podane przez skarżącego są zgodne z prawdą, zaś wątpliwości referendarz nie zostały potwierdzone żadnym dowodem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowy przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Innymi słowy, Sąd, rozpoznając sprawę wypowiada się, zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu, a nie rozpoznaje sprawę na nowo. Konsekwentnie, ocenie Sądu podlegają okoliczności, jakie były znane referendarzowi w dacie podejmowania rozstrzygnięcia, co do zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazał zarazem, w art. 245 § 1 P.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie stronie prawa pomocy w wymaga wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, jako formy pomocy publicznej, może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście w okresie, w jakim następuje wniesienie i rozpatrzenie skargi, pozbawione są środków utrzymania, bądź których środki na ten cel są bardzo ograniczone. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć brak realnych szans na pozyskanie środków służących sfinansowaniu kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować usprawiedliwienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. To właśnie na skutek wskazanych przez skarżącego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, przy czym art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Sąd podziela stanowisko Referendarza, że skarżący w istocie nie wyjaśnił wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego. Ograniczenie się do wskazania, bez możliwości weryfikacji, że skarżący utrzymuje się jedynie z dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie i z kwoty tej w całości pokrywa konieczne koszty utrzymania rodziny, nie wyczerpuje jeszcze przesłanki przyznania prawa pomocy. Zaniechanie wyjaśniania stanu rodzinnego oraz dochodów i kosztów utrzymania poszczególnych członków rodzinny, umożliwiłoby dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i w konsekwencji jego osobistych możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. Podobnie na niekorzyść skarżącego świadczy odmowa podania informacji o obrotach na posiadanym rachunku bankowym, podczas gdy obroty na takim rachunku najpełniej obrazują wysokość środków finansowych, jakimi skarżący realnie dysponuje. Dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego wymagane było również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny, co pozwala na ustalenie, jakimi środkami finansowymi rozporządza. Tymczasem skarżący ogólnie, bez wyszczególnienia kwot, podał jedynie, ż wydatki miesięcznie bilansują się z dochodami, nie przedstawiając jednakże żadnych rachunków, czy faktur na poparcie tych twierdzeń. Ponadto zauważyć należy, iż skarżący w swoim wniosku wskazał na posiadany majątek służący do produkcji rolnej (grunty rolne, maszyny rolnicze , trzoda chlewna) jednak mimo wezwania nie wskazał jakie przychody oraz koszty ponosi aktualnie w związku z prowadzona produkcją rolną oraz jakie są dochody i koszty związane są z posiadanymi nieruchomościami rolnymi. Braki te uniemożliwiają rzeczywistą ocenę sytuacji majątkowej skarżącego i realną możliwość poniesienia kosztów postępowania sądowego i pomocy prawnej zwłaszcza, iż okoliczność posiadania majątku ruchomego (maszyny rolnicze, samochód osobowy, trzoda chlewna) oraz nieruchomego (dom mieszkalny oraz grunty rolne) wskazują na potencjalną możliwość pozyskanie środków finansowych koniecznych do realizacji prawa do sądu. Tym samym uznać należało, że rozstrzygnięcie referendarza jest rozstrzygnięciem prawidłowym. Mając powyższe na względzie, na mocy art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak