II SA/Po 377/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 kwietnia 2018 r. sprzeciwu M. J. od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 marca 2018r. w sprawie ze skargi Mirosława Jackowiaka na postanowienie Wojewody z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak Postanowieniem z dnia 5 marca 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania skarżącemu M. J. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, iż skarżący M. J. kolejnym wnioskiem przedłożonym na formularzu PPF wniósł o zwolnienie od koszów sądowych w całości. Wyraźnie skreślił pozostałe zakresy wniosku o prawo pomocy. Przyjąć należy, że skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu skarżący argumentował, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie z żoną. Emerytury nie wystarczają na leki, wyżywienie oraz koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni 80 m˛, nie ma żadnych innych nieruchomości, wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Nie posiada żadnych akcji, udziałów i obligacji, ani żadnych kosztowności. W części wniosku dotyczącej dochodów skarżący wskazał, że wraz z żoną utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości [...] zł. netto miesięcznie. Skarżący wskazał, że wraz z żoną chorują, co pochłania ich całą emeryturę. Dalej wyjaśniono, iż skarżący został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369, ze zm., dalej "P.p.s.a."), do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Skarżący oświadczył, że nie posiada już gospodarstwa rolnego, ani go nie prowadzi w związku z przejściem na emeryturę. Pozostaje we wspólnych gospodarstwie domowym jedynie z żona, z którą utrzymuje się tylko z emerytur w wysokości [...] zł. Powtórzył, że chorują i emerytura wystarcza na koszty leczenia, a pozostają jeszcze wydatki na utrzymanie mieszkania i wyżywienie. Skarżący nie udzielił żadnych innych odpowiedzi na powyższe wezwanie, ani nie przedłożył żadnej dokumentacji źródłowej. W tej sytuacji referendarz sądowy, wskazując na zasady udzielania prawa pomocy, stwierdził, że M. J. w istocie nie wyjaśnił swojej aktualnej sytuacji finansowej i majątkowego oraz rodzinnej, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy jego sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W odpowiedzi poprzestał na stwierdzeniu, że nie posiada już gospodarstwa rolnego, ani go nie prowadzi, gdyż przeszedł na emeryturę. Nie wyjaśnił natomiast w jaki sposób zbył gospodarstwo rolne, w skład którego wchodził grunt rolny, zwierzęta hodowlane oraz maszyny i urządzenia rolnicze, a także samochód osobowy. Nadto skarżąc mimo wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Tymczasem wyciągi z tych rachunków przedstawiają wprost skalę środków jakimi wnioskodawca realnie rozporządza. Nie podał także spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny, stwierdzając ogólnie, że koszty leków pochłaniają całą emeryturę. Skarżący nie wyjaśnił, z jakich środków ponosi pozostałe stałe koszty utrzymania mieszkania i wyżywienia, a które jak oświadczył ponosi. W ocenie referendarza złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł M. J. zachowując ustawowy termin. Strona podniosła, iż referendarz sądowy nie zbadał wnikliwie i bezstronnie jego wniosku. Wyjaśnił już bowiem, iż gospodarstwo rolne przekazał synowi, zaś gospodarstwo domowe prowadzi wyłącznie z żoną. Wnioskodawca wniósł o uchylenie postanowienia, sprostowanie i uzupełnienie części orzekającej, zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wskazał, że "zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalno-prawny polegający na braku określenia, że postępowanie jest związane z inwestycją budowy turbin wiatrowych na terenie G. W.. Określenie to jest konieczne bowiem ten sam inwestor prowadzi podobną inwestycję na terenie Gminy D. i Gminy Ś. W.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowy przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Innymi słowy, Sąd, rozpoznając sprawę wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu, a nie rozpoznaje sprawę na nowo. Konsekwentnie, ocenie Sądu podlegają okoliczności, jakie były znane referendarzowi w dacie podejmowania rozstrzygnięcia, co do zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazał zarazem, w art. 245 § 1 P.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie stronie prawa pomocy w wymaga wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, jako formy pomocy publicznej, może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście w okresie, w jakim następuje wniesienie i rozpatrzenie skargi, pozbawione są środków utrzymania, bądź których środki na ten cel są bardzo ograniczone. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć brak realnych szans na pozyskanie środków służących sfinansowaniu kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować usprawiedliwienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. To właśnie na skutek wskazanych przez skarżącego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, przy czym art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Sąd podziela stanowisko Referendarza, że skarżący w istocie nie wyjaśnił wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego. Ograniczenie się do wskazania, bez możliwości weryfikacji, że skarżący utrzymuje się jedynie z emerytury swojej i żony w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie i z kwoty tej w całości pokrywa konieczne koszty utrzymania rodziny, nie wyczerpuje jeszcze przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżący wyjaśnił co prawda swój stan rodzinny i źródło uzyskiwanych dochodów, niemniej nie udostępnił informacji o obrotach na posiadanym rachunku bankowym, podczas gdy obroty na takim rachunku najpełniej obrazują wysokość środków finansowych, jakimi skarżący realnie dysponuje. Dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego wymagane było również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego i żony, co pozwala na ustalenie, jakimi środkami finansowymi rozporządza, jakie ponosi stałe wydatki. Tymczasem skarżący ogólnie, bez wyszczególnienia kwot, podał jedynie, że wydatki miesięcznie na utrzymanie domu i zakup leków pochłaniają całe dochody i są wręcz niewystarczające, nie przedstawiając jednakże żadnych rachunków, czy faktur na poparcie tych twierdzeń. Skarżący wyjaśnił, iż gospodarstwo rolne przekazał na syna, jednak nie wyjaśnił czy w skład tego gospodarstwa wchodziły tylko grunty rolne, zwierzęta hodowlane oraz maszyny i urządzenia rolnicze, czy również dom mieszkalny o pow. 250 m2 i samochód osobowy – chevrolet orlando, których posiadanie deklarował we wniosku PPF z 12 czerwca 2017 r. Zgodzić się zatem należy z referendarzem sądowym, iż złożone oświadczenia nie pokazują pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej skarżącego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2015 r. o sygn. akt II OZ 58/15 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Mając na uwadze, iż wnosząc zażalenia na postanowienia z dnia 13 lipca 2017 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu i takie żądanie zawarł również w rozpatrywanym obecnie sprzeciwie, Sąd rozpatrujący ten sprzeciw uznał, że zaskarżonym obecnie postanowieniem referendarza rozstrzygnięto wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości. Zważyć nadto należy, iż skarżący w granicach tej sprawy po raz kolejny złożył wniosek o prawo pomocy z określonym tak samo jego zakresem. Odnosząc się do wniosku o sprostowanie i uzupełnienie postanowienia z 5 marca 2018 r. wskazać trzeba, że postanowienie nie zawiera błędu formalno-prawnego, nie wymaga uzupełnienia ani sprostowania, jest kompletne i zawiera wszelkie dane niezbędne do identyfikacji sprawy. W sentencji postanowienia wskazano datę i numer zaskarżonego rozstrzygnięcia, które to dane są znane zainteresowanym stronom i które znają także treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, a które w swoim uzasadnieniu opisuje inwestycję której dotyczy. Tym samym uznać należało, że rozstrzygnięcie referendarza jest rozstrzygnięciem prawidłowym. Mając powyższe na względzie, na mocy art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak