II SA/Po 379/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 września 2017 r. sprzeciwu M. G. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2017r. w sprawie ze skargi M. G. na postanowienie Wojewody z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak Postanowieniem z dnia 3 lipca 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po rozpoznaniu wniosku M. G. odmówił przyznania prawa pomocy. W motywach postanowienia wskazano, iż skarżąca M. G. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła o zwolnienie z wpisu sądowego od skargi. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF wniosła o częściowe przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Dalej wskazano, iż we wniosku o prawo pomocy skarżąca podała jedynie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci, posiada nieruchomość o powierzchni 12,64 ha, dom o powierzchni 110 m˛, prowadzi uprawy polowe kukurydzy i buraków, posiada traktor z 1965r., uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 1.200 zł miesięcznie, a w części wniosku dotyczącej stałych zobowiązań i wydatków wskazała - kredyt - bez podania wysokości, okresu kredytowania, rat miesięcznych, warunków i terminowości spłaty. Referendarz sądowy wskazał, iż z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny co do sytuacji finansowej i rodzinnej, skarżąca została wezwana, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1396, ze zm., dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Skarżąca zobowiązana do podania wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (męża, partnera, rodziców, innych domowników) wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu podała, że jedynym dochodem jest dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 1.200 zł miesięcznie, prowadzonego samodzielnie. Podała, że nie dotyczy jej składanie zeznań rocznych o wysokości dochodów. W odpowiedzi na wezwanie do opisania prowadzonej działalności rolniczej, podania przychodów brutto oraz kosztów jej prowadzenia, skarżąca wskazała, że uprawy rolne prowadzi na 11,60 ha (ziemniaki, zboże, buraki). Nie podała wysokości osiąganych przychodów z produkcji rolnej oraz kosztów jej prowadzenia. Pomimo wezwania nie podała też wysokości otrzymywanych dopłat rolniczych do produkcji rolnej, oświadczając, że są to dopłaty do produkcji rolnej, a nie do opłat sądowych. Referendarz wskazał także, iż wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawią bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawczyni realnie rozporządza. W odpowiedzi skarżąca wskazała, że jedyny rachunek bankowy jaki posiada obsługuje dopłaty do produkcji rolnej. Nie przedłożyła wyciągów z tego rachunku, nie podała wysokości obrotów na tym rachunku, ani aktualnego salda. Skarżąca, zobowiązana do podania spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącej i rodziny, ogólnie, bez wyszczególnienia kwot, podała jedynie, że bieżące koszty miesięcznego utrzymania stanowią: opłaty szkolne na 2 dzieci, telefon, utrzymanie domu i dwójki dzieci wyżywienie, środki czystości i odzież, lekarstwa, spłata kredytu – razem 1.200 zł miesięcznie. Skarżąca nie przedłożyła żadnych rachunków, czy faktur na poparcie tych twierdzeń. Skarżąca dodała, że posiada samochód osobowy Opel Agila z 2001r. W ocenie Referendarz sądowego pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca w istocie nie złożyła żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i majątkowego oraz rodzinnego, a także nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy jej sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać ją na uiszczenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Udzielona odpowiedź była ogólna, nieprecyzyjna i nie wyjaśniła wątpliwości co do istotnych okoliczności stanu rodzinnego i finansowego skarżącej oraz jej rodziny. Opierając się o treść formularza i jego uzupełnienie Referendarz sądowy przyjął, że złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącej. Brak rzeczywistej współpracy ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej skarżącego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej i jej rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniosła M. G. zachowując ustawowy termin. Strona podniosła, iż Referendarz sądowy nie zbadał wnikliwie sytuacji materialnej skarżącej. Wszystkie wyjaśnienia i informacje podane przez skarżącą są zgodne z prawdą. Referendarz nie dostrzegł, iż sytuacja materialna skarżącej uległa pogorszeniu w 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowy przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Innymi słowy, Sąd, rozpoznając sprawę wypowiada się, zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu, a nie rozpoznaje sprawę na nowo. Konsekwentnie, ocenie Sądu podlegają okoliczności, jakie były znane Referendarzowi w dacie podejmowania rozstrzygnięcia, co do zwolnienia od kosztów sądowych. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż w złożonym sprzeciwie skarżąca wniosła o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu, a więc zmieniła (rozszerzyła) swój pierwotny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi, iż kwestia przyznania pełnomocnika z urzędu nie była objęta zaskarżonym orzeczeniem Referendarza sądowego, nie może też być ona przedmiotem oceny dokonywanej przez Sąd. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu zostanie przekazany do rozpoznania przez Referendarza sądowego. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazał zarazem, w art. 245 § 1 P.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie stronie prawa pomocy wymaga zatem, aby to wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, jako formy pomocy publicznej, może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście w okresie, w jakim następuje wniesienie i rozpatrzenie skargi, pozbawione są środków utrzymania, bądź których środki na ten cel są bardzo ograniczone. Przez brak możliwości uiszczenia jakichkolwiek lub pełnych kosztów sądowych należy rozumieć brak realnych szans na pozyskanie środków służących sfinansowaniu kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować usprawiedliwienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. To właśnie na skutek wskazanych przez skarżącą dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, przy czym art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Sąd podziela stanowisko Referendarza, że skarżąca w istocie nie wyjaśniła wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego. Ograniczenie się do wskazania, bez możliwości weryfikacji, że skarżąca utrzymuje się jedynie z dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie i z kwoty tej w całości pokrywa konieczne koszty utrzymania rodziny, nie wyczerpuje jeszcze przesłanki przyznania prawa pomocy. Zaniechanie wyjaśniania stanu rodzinnego oraz dochodów i kosztów utrzymania poszczególnych członków rodzinny, umożliwiłoby dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i w konsekwencji jego osobistych możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. Podobnie na niekorzyść skarżącej świadczy odmowa podania informacji o obrotach na posiadanym rachunku bankowym, podczas gdy obroty na takim rachunku najpełniej obrazują wysokość środków finansowych, jakimi skarżący realnie dysponuje. Dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego wymagane było również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny, co pozwala na ustalenie, jakimi środkami finansowymi rozporządza. Tymczasem skarżąca ogólnie, bez wyszczególnienia kwot, podała jedynie, że wydatki miesięcznie bilansują się z dochodami, nie przedstawiając jednakże żadnych rachunków, czy faktur na poparcie tych twierdzeń. Ponadto zauważyć należy, iż skarżąca w swoim wniosku wskazała na posiadany majątek służący do produkcji rolnej (grunty rolne, maszyny rolnicze) jednak mimo wezwania nie wskazała jakie przychody oraz koszty ponosi aktualnie w związku z prowadzona produkcją rolną oraz jakie dochody i koszty związane są z posiadanymi nieruchomościami rolnymi. Braki te uniemożliwiają rzeczywistą ocenę sytuacji majątkowej skarżącej i realną możliwość poniesienia kosztów postępowania sądowego i pomocy prawnej zwłaszcza, iż okoliczność posiadania majątku ruchomego (ciągnik, samochód osobowy) oraz nieruchomego (dom mieszkalny oraz grunty rolne) wskazują na potencjalną możliwość pozyskanie środków finansowych koniecznych do realizacji prawa do sądu. Nie bez znaczenia jest również okoliczność uzyskiwania płatności bezpośrednich, którą skarżąca potwierdziła w piśmie z 24 czerwca 2016 r. odmawiając jednocześnie ujawnienia wysokości tych dopłat. Zauważyć należy, iż celem systemu wsparcia bezpośredniego jest finansowe wspieranie rolników (subwencja), którzy faktycznie uprawiają grunty rolne. Płatności te maja charakter bezzwrotny i nieodpłatny zatem niewątpliwie wpływają na ogólną sytuację dochodową rolnika. Stąd też informacja dotycząca uzyskiwanych przez skarżącą płatności bezpośrednich jest istotna dla oceny sytuacji materialnej skarżącej. Tym samym uznać należało, że rozstrzygnięcie referendarza jest rozstrzygnięciem prawidłowym. Mając powyższe na względzie, na mocy art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak