II SA/Po 3809/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) As.sąd. Lilianna Drewniak-Żaba Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2004 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy ; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ R.Batorowicz /-/ M.Dybowski Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr[...] na podstawie art.22 ust. 2 w zw. z art. 20 ust. 3 i art. 25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.- dalej ustawa) pozbawił J. T. uprawnień wdowy po kombatancie H. T., posiadającym uprawnienia kombatanckie z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" od [...] do [...] r., w ZBoWiD. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż decyzją ZW ZBoWiD w P. z [...] r. Zainteresowana otrzymała uprawnienia wdowy po kombatancie H. T., który posiadał uprawnienia kombatanckie z ww tytułu, przyznane przez ZBoWiD, na podstawie zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w G. z [...] r., według którego H. T. służył w Milicji Obywatelskiej i w czasie służby walczył z bandami. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944- 56 w charakterze "uczestników walk zbrojnej o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Uprawnienia wdowy po kombatancie są pochodne w stosunku do uprawnień współmałżonka, dlatego pozbawiono Zainteresowaną uprawnień wdowy po kombatancie. J. T., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy podniosła, że czuje się bardzo pokrzywdzona otrzymawszy decyzję o zabraniu Jej dodatku po mężu. Oceniła, że niesprawiedliwym jest odbieranie dodatku po tylu latach starszym ludziom. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.138 § 1 p.1 w zw. z art.127 § 3 i art. 129 kpa w zw. z art. 25 ust.2 p.2 i art. 20 ust. 3 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r. Motywując decyzję Kierownik Ud/sKiOR podtrzymał ustalenia faktyczne i poglądy prawne, zaprezentowane w decyzji z dnia [...] r. J. T. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca zarzuciła decyzji niezgodność z prawem- "z powołaniem się na art.: 2, 7, 8, 32, 83 Konstytucji RP i ustawę z dnia 24.1.1991 r. o kombatantach...- Dz.U. 142/97/950 ze zm.; podniosła sprzeczność decyzji z art. 2 Konstytucji, zobowiązującej do urzeczywistnienia sprawiedliwości społecznej i art. 32 ust. 2 określającej, że nikt nie może być dyskryminowany z jakiejkolwiek przyczyny. Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną, choć z innych przyczyn, niż w niej podniesione. Zgodnie z art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, art.2 i art.4. Trafnie Kierownik Urzędu wskazał, że utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest, że służba w Milicji Obywatelskiej nie stanowi przesłanki zachowania uprawnień kombatanckich, bowiem nie była to służba zmilitaryzowana (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.10.1999 r.- III RN 93/99- OSNAP 15/00/572; uzasadnienie wyroku SN z 29.8.2001 r.- sygn. III RN 132/00- OSNAP 5/02/101). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że gdyby w sprawie nie doszło do zachowania uprawnień przez Męża Skarżącej, wówczas powołująca się na uprawnienia pochodne wdowa po osobie, która wypełniała przesłanki art.25 ust.2 p.2 ustawy, także je traci (uchwała SN z 25.1.1996 r.-III AZP 32/95-OSNAP 15/96/206). Taki też wniosek należy wyprowadzić z uchwały 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2000-OPS 15/99-ONSA 3/00/91. W owej uchwale NSA jednoznacznie wskazał, że wdowie pozostałej po osobie, która na mocy dotychczasowych przepisów uzyskała uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-56 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" i z a c h o w a ł a te uprawnienia jako żołnierz z poboru, który pełnił służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947 r. na podstawie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy, przysługują uprawnienia, o których mowa w art.20 ust.3 tej ustawy. Zagadnienie daty śmierci osoby przed wejściem w życie powołanej ustawy, od której to osoby Skarżąca wywodzi swe pochodne prawo, pozostałoby obojętne dla utraty owych praw. Wbrew twierdzeniom Skarżącej, Kierownik Urzędu nie "odebrał pośmiertnie uprawnień mężowi" Zainteresowanej, ale orzekł o utracie przez Skarżącą uprawnień pochodnych wdowy po kombatancie, który nie zachowałby uprawnień kombatanckich. Nie doszło w sprawie do nieważności decyzji. Jedynie na marginesie należy podnieść, że art. 211 kpa uległ skreśleniu na podstawie art. 61 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym- Dz.U. 74/95/ 368). Art. 379 pkt 2 i 5 kpc nie mógł w sprawie znaleźć zastosowania, bowiem kodeks postępowania administracyjnego zna jedynie instytucję stwierdzenia nieważności decyzji ( w enumeratywnie wymienionych sytuacjach- art. 156 § 1 kpa); nie zna natomiast instytucji nieważności postępowania, którą posłużył się ustawodawca w art. 379 kpc. Postępowanie od początku toczyło się z udziałem J. T., mającej pełną zdolność procesową; przedmiotem postępowania było pozbawienie uprawnień wdowy, nie zaś pozbawienie uprawnień nieżyjącego Kombatanta. Ustalenia faktyczne, poczynione przez Kierownika Urzędu, w części dotyczącej służby H. T., są prawidłowe. Z uwierzytelnionego odpisu zaświadczenia Naczelnika Wydziału Komendy Wojewódzkiej MO w G. z dnia [...] r. nr [...] wynika, że H. T. pełnił służbę w "organach Bezpieczeństwa Publicznego, Milicji Obywatelskiej w okresie od dnia [...] do dnia [...]. Ponadto stwierdza się, że wyżej wymieniony w okresie od [...] do [...] KWMO P., od [...] do [...] KWMO G. brał udział w walkach z bandami. Służbę w MO w okresie, za który przyznano H. T. uprawnienia kombatanckie, wskazał sam H. T. w życiorysie- bez daty- załączonym do deklaracji członkowskiej i w samej deklaracji członkowskiej z [...] r. ( k. 5, 8, 11v akt administracyjnych). Uregulowania te nie naruszają Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/319)- w szczególności art. 2, 7, 8, 32 i 83. Trybunał Konstytucyjny wyrokami z dnia: 15.2.1994 r.- K 15/93- OTK I/94/4, 15.9.1999 r.- K 11/99- OTK 6/99/116 i 15.4.2003 r. sygn. SK 4/02- Dz.U. 72/03/658 stwierdził konstytucyjność owych uregulowań z zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Za takową wykładnią opowiedział się Sąd Najwyższy m.in. w: uchwale 7 Sędziów SN z dnia 7.7.1992 r.- II UZP 7/91- OSNC 10/92/174 i wyroku z dnia 29.3.1995 r.- III ARN 6/95- OSNAP 16/95/199, a nadto Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 Sędziów NSA z dnia 21.10.2002 r.- Prok. I Pr. 12/02/53). Wykładnia ta nie narusza też art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. 61/93/284 ze zm.) czy art. 1 Protokołu 1 do Konwencji, podpisanego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz.U. 36/95/175; decyzja ETPC z: 1.6.1999 r.- nr 39860/98 Skórkiewicz v. Polska; 15.6.1999 r.- nr 34610/97 Domalewski v. Polska). Jednakże uwagi Kierownika Urzędu uszło, że H. T. wskazał już w owym życiorysie- bez daty- załączonym do deklaracji członkowskiej, że "w roku 1941 po zwolnieniu z F. [...] w P., zachorował na gruźlicę płuc" (k. 8), co nakazywało rozważyć, czy nie zachodziły wobec H. T. przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1a ustawy. F. [...] w P., w okresie okupacji hitlerowskiej, był hitlerowskim obozem przejściowym i więzieniem policyjnym w latach 1939- 44; więzienie było obliczone na ok. 1 tys. osób, a rzeczywisty stan przeciętny wynosił ok. 2 tys.; ogółem przeszło przez nie 10-15 tys. więźniów, głównie Polaków; masowych egzekucji Niemcy dokonywali poza f., najczęściej w lasach p.; liczba zmarłych i zamordowanych nie ustalona ( w: "Nowa Encyklopedia Powszechna PWN" 1995 t. 2 s.400). Powszechnie wiadomym jest, że F. [...] w P. był ciężkim więzieniem dla Polaków- więźniów politycznych, pozostających w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (gestapo). Pomiędzy owym twierdzeniem o faktach, zawartym w życiorysie, a pomiędzy zapisem w deklaracji członkowskiej H. T., zachodzi niewyjaśniona sprzeczność ( w deklaracji H. T. podał bowiem: "W więzieniach, obozach koncentracyjnych i jenieckich nie przebywałem"- k. 11v pkt 15). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że wniosek osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, winien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich (uchwała 7 S NSA z 4.3.2002-OPS 13/01-Pr.Pracy 6/02/42). Zachowanie uprawnień dotyczy sytuacji, gdy zainteresowany otrzymał lub mógł otrzymać uprawnienia kombatanckie także z innych tytułów określonych w ustawie- w szczególności z tytułu podlegania represjom wojennym - przebywania z przyczyn politycznych czy narodowościowych w hitlerowskich więzieniach ( art. 4 ust. 1 p. 1 a ustawy). Obowiązkiem Kierownika Urzędu było pouczenie Zainteresowanej o powinności wskazania dowodów koniecznych dla ustalenia, czy istotnie H. T. przebywał w hitlerowskim więzieniu w okolicznościach, które powoływał w życiorysie na długo przed wszczęciem postępowania weryfikacyjnego ( art. 9 kpa). Mając na uwadze charakter represji i znaczny upływ czasu, organ administracji publicznej winien był zwrócić się ( art. 7 i art. 77 § 1 kpa) do właściwych rzeczowo i miejscowo archiwów, mogących posiadać informacje o osobach przetrzymywanych z przyczyn narodowościowych w F. [...] w 1941 r. Doświadczenie życiowe uczy, że w archiwach IPN, Instytutu Zachodniego bądź innych- rzeczowo właściwych- zachowały się często księgi więzienne z okresu okupacji hitlerowskiej bądź akta policyjne, prowadzonych wówczas przeciw Polakom śledztw. Zebrane w ten sposób dowody, winny być przedmiotem wnikliwej analizy, a ocena materiału dowodowego winna nastąpić nie później niż w momencie wydania decyzji rozstrzygającej sprawę; motywy decyzji winny wynikać z uzasadnienia decyzji, jako jej integralnej części (art. 107 § 3 kpa; wyrok NSA z 8.9.1989 r.-II SA 390/89- OSP 6/91/140 z akceptującą glosą M. Mincer- Jaśkowskiej). Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Urzędu przeprowadzi dowody konieczne dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i starannie je oceni, a wynik ustaleń i oceny zaprezentuje w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi art. 107 § 3 kpa. Wobec powyższego obie decyzji należało uchylić (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm.). /-/ L.Drewniak-Żaba /-/R.Batorowicz /-/ M.Dybowski JFS