II SA/Po 381/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu W składzie; Sędzia WSA Elwira Brychcy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 sierpnia 2012r. wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. i P. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2012r. Nr [...] w przedmiocie wniesienia sprzeciwu wobec zgłoszenia zamiaru budowy postanawia oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy /-/E.Brychcy Postanowieniem z 24 lipca 2012r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił przyznania prawa pomocy skarżącym. Z uzasadnienia postanowienia wynika ,że skarżący wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Skarżąca nie uzyskuje dochodów i pozostaje na utrzymaniu męża, który podał, że uzyskuje dochód jedynie ze stosunku pracy w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Nadto podali, że posiadają budynki związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. W budynkach tych skarżący nie prowadzi jednak działalności gospodarczej. Pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości około 900.000 zł. Oświadczyli, że zobowiązania te spłacają z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadzona była działalność gospodarcza. Podali, że obsługują zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kredyty i raty leasingowe. Nadto skarżący podali, że posiadają nieruchomość rolną o powierzchni 7,37 ha. Skarżąca podała, że za rok 2010 i 2011 nie składała zeznań podatkowych, gdyż nie osiągnęła żadnych dochodów. Nie posiada rachunku bankowego, nie prowadzi działalności gospodarczej. Wskazała, że ze względu na wspólność majątkową małżeńską posiada razem z mężem środki transportu i nieruchomości. Jest poręczycielem zaciągniętych przez męża kredytów. Skarżący podał, że posiada rachunek bankowy, ale nie wykazuje na nim obrotów, rachunek ten jest zajęty z tytułu prowadzonych zajęć komorniczych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że prowadzi działalność w zakresie sprzedaży detalicznej paliw do pojazdów silnikowych i osiągnął przychód w wysokości odpowiednio [...] zł i [...] zł, poniósł koszty z działalności w wysokości [...] zł i [...] zł, zatem działalność przynosi stratę w wysokości [...] zł i [...] zł, z oświadczeń skarżącego wynika ,że aktualnie prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu paliwami i na bieżąco składa deklaracje VAT, prowadzi także działalność rolniczą na obszarze 7,37 hektara, posiada 4 samochody rok produkcji 1997, 2008,1994 i 2009 w umowie kredytu , a także ciągnik siodłowy , naczepę i cysternę w umowie leasingu. Skarżący ma do spłaty liczne umowy kredytowe, oraz wobec niego są prowadzone postępowanie egzekucyjne Według oświadczenia skarżącego wysokości wydatków na prowadzenie gospodarstwa domowego zamyka się kwotę 1.280 zł. miesięcznie. Regulacja dotycząca prawa pomocy, wynika z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. Strony ponoszą bowiem koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. A zatem przytoczone we wnioskach okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawców dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Wnioskodawcy winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Z przedłożonych dokumentów oraz z zeznań i deklaracji podatkowych wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze polegającą na sprzedaży paliw, otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę jako diagnosta oraz prowadzi działalność rolniczą Rozmiar prowadzonej chociażby działalności gospodarczej, a także inne źródła dochodu oraz posiadane wartościowe ruchomości w postaci środków transportu oraz nieruchomości pozwalają na stwierdzenie, że skarżący są w stanie wygospodarować środki na koszty sądowe, aktualnie 500 zł na wpis od skargi. Wskazano, że sam fakt, że działalność gospodarcza obarczona jest stratą nie można przesądzać o zasadności wniosku o prawo pomocy. Przy tym sam fakt, że suma uzyskiwanych z działalności gospodarczej przychodów jest niższa od ponoszonych przez wnioskodawców kosztów uzyskania przychodów, nie oznacza braku środków finansowych. Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Dzięki uzyskiwanym przychodom, strona posiada więc realną możliwość wygospodarowania dodatkowych środków na opłacenie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Wskazano, że konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. Skoro strona ma trzy źródła dochodu, osiąga znaczne przychody ze sprzedaży paliw, to nie można uznać, że obiektywnie nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych z tego tylko względu, że środki te woli inwestować w bieżącą działalność gospodarczą i wydatki te zaliczać do kosztów uzyskania przychodów. Mając powyższe na uwadze, stwierdzono, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. Podkreślono, że z ugruntowanego już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wynika, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych skarżących wynika, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. W ustawowym terminie skarżący złożyli sprzeciw, podając ,że nie zgadzają się z treścią postanowienia i jego uzasadnieniem. Podają, że Skarb Państwa i organy samorządowe mają zaległości wobec skarżących i nie mogą wyegzekwować należnych kwot i tym samym sytuacja finansowa nie jest dobra. Zobowiązania finansowe starają się regulować na bieżąco. Skarżący zadają pytanie "jak to możliwe, że nie możemy liczyć na wsparcie finansowe?" Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a.") zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez skarżącego sprzeciwu jest utrata mocy zaskarżonego postanowienia i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie wykazane (uprawdopodobnione) przez stronę (por. J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Sąd wydając postanowienie o udzieleniu prawa pomocy musi na podstawie całokształtu informacji przekazanych przez wnioskodawcę nabrać przekonania, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem o udzielenie pomocy. Ustalenia odnośnie kondycji finansowej skarżących oraz ich sytuacji rodzinnej i majątkowej przedstawione powyżej w uzasadnieniu postanowienia referendarza sąd czyni własnymi ustaleniami poczynionymi w oparciu o oświadczenia i dokumenty przedłożone przez skarżących. Sąd wskazuje, że wpis od złożonej skargi, której przedmiotem jest złożenie sprzeciwu wobec zamiaru budowy przez skarżących budynku gospodarczego wynosi 500 zł. W ocenie sądu rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej oraz planowane zamierzenie inwestycyjne pozwalają zasadnie przyjąć, że skarżący są w stanie udźwignąć obowiązek uiszczenia tak określonej kwoty. Sąd wyjaśnia skarżącym, że możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych służy ludziom ubogim, aby umożliwić im dochodzenie swoich racji przed sądem. W żadnym razie nie jest wsparciem finansowym dla przedsiębiorców, którzy w ramach swojej działalności gospodarczej tak jak skarżący obracają kwotami milionowymi. W tym stanie rzeczy w ocenie sądu skarżący mają pełną możliwość finansową, aby ponieść koszty sądowe bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji. /-/E.Brychcy